Гарибальди, Джузеппе

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Giuseppe Garibaldi portrait2.jpg

Джузе́ппе Гариба́льди (итал. Giuseppe Garibaldi; 1807 жылдың 4 шілдесінде, Ниццада туылып —1882 жылдың 2 маусымында, Капрера[en] аралында қайтыс болған) —Италияның халық батыры, Рисорджиментолық әскери көсем, мемуарлардың авторы.

Жастық шағы[өңдеу]

Шығу тегі бойынша Генуэз, теңізші Доменико Гарибальдидің (1766—1841) ұлы, Джузеппе Ниццеде 1807 жылдың 4 шілдесінде туған.

Кішкентай кезінде теңізші болған. 25 жасында ол алғаш рет «Nostra Signora delle Grazie» бригантина капитаны болады.

1833 жылдың сәуірінде Гарибальди «Клоринда» Таганрогқа кіреді, ол жерде саяси эмигрант Джованни Баттиста Кунеомен танысады, «Жас Италия» атты құпиялы ға мүшелікке кіреді. Бұл қоғамның мақсаты Италияны австриялықтардан босату болы, италияны біріктіріп, республикалық басшылықты тағайындау болды.

18 ғасырдың 2-жартысынан бастап елде қайтадан экономикалық өрлеу басталып, ғасыр аяғында Италияны бір орталыққа біріктіру жолында күрес басталды. Бұл қозғалыс 1848 – 49 жылғы революцияға алып келді. Бірігу жолындағы шешуші күрес 1859 – 60 жылы Австрия-Италия-Франция соғысында шешілді.

1859 жылы Австриядан Ломбардия азат етіліп, Орталық Италия герцогтықтарындағы (Моден, Парм, Тоскан) және Романьедегі халық көтерілістері жеңіске жетті. Елді біріктіруде халық батыры Джузеппе Гарибальдидің Сицилия мен Неапольға жасалған жорықтары үлкен рөл атқарды. Италияны біріктіру 1870 жылы Рим облысының қосылып, ондағы папа билігінің жойылуымен аяқталды. Елдің бірігуінен кейін экономика жедел дами бастады.

Оңтүстік америкалық кезең[өңдеу]

Қозғалысқа қатысқаны үшін Гарибальдиді сырттай өлім жазасына соттады. Ол алдымен Марсельге қашты, ол жақтан —Туниске кетті. Тунистен Гарибальди Бразилияға кетіп, ол жақта Пиратини Республикасының тәуелсіздік үшін жүргізген қозғалысына белсенді қатысты. Бұл кезеңде, бразилияның басқа отары Санта-Катаринада, ол Анна Рибейра ди Силва (Анита) сынды әйелмен танысады. 1839 жылдың қазан айында Анита Гарибальдиге қосылып, «Рио Парда» кемесімен кетіп қалады. Келесі айда олар Имбитуба және Лагуна жерлеріндегі қозғалыстарға қатысады.

1841 жылы Гарибальди мен Анита Монтевидеоға (Уругвай) көшіп кетеді. Ол жерде Гарибальди саудамен айналысып, мектеп директоры қызметін атқарды. Келесі жылы бұл жұп үйленеді. Олардың төрт баласы: Менотти (1840), Розита (1843), Терезита (1845) және Риччиотти (1847) болады. Анита Гарибальдиге гаучо мәдениетін үйретті, ол мәдениет оңтүстік Бразилия мен Уругвайда кең тараған. Сол кездері Гарибальди өзінің ерекше революциялық киім стилін жасайды. Ол кейін Европаға келеді — қызыл жейде, пончо және сомбреро.

1842 және 1848 жылдары Гарибальди Ориби күштерінен Монтевидеоны сәтті қорғайды. 1845 жылы ол Сакраменто отары мен Мартин-Гарсия аралын алады. Бұл өз кезегінде аргентинаның Гуалегуайчу қаласының дағдарысына әкелді. Гарибальди, партизан соғысы тактикасын қабылдап (герильи), Серро мен Сан Антонио дель Санто жерлерінде 1846 жылы жеңіске жетті. =Сыйлықтары=

Савойялық әскери орденнің Ұлы офицері (1860 жылдың16 қаңтары)

Дереккөздер[өңдеу]

• Гарибальди, Джузеппе // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

• Лурье А. Я. Гарибальди. — М.: Журн.-газет. объединение, 1938. — 320 с. — (Жизнь замечательных людей). — 46 000 экз.

• Лурье А. Я. Джузеппе Гарибальди. — М.: Воениздат, 1939. — 104 с. (в пер.)