Гах

Гах
	Қала
	Гах
	әз. Qax
Әкімшілігі
Ел	Әзербайжан
Аудан	Гах ауданы
Тарихы мен географиясы
Координаттары	41°25′10″ с. е. 46°55′05″ ш. б. / 41.41944° с. е. 46.91806° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 41°25′10″ с. е. 46°55′05″ ш. б. / 41.41944° с. е. 46.91806° ш. б. (G) (O) (Я)
Бұрынғы атаулары	Кахи
Қала статусы	1967
Орталығының биiктігі	596 ± 1 м
Уақыт белдеуі	UTC+4:00
Тұрғындары
Тұрғыны	13 793 адам (2025)
Сандық идентификаторлары
Телефон коды	+994 24 25
	Гах
	Гах шекарасы

Гах (әз. Qax) — қала, Әзербайжанның Гах ауданының әкімшілік орталығы. 2025 жылдың 1 желтоқсанындағы жағдай бойынша Гах халқының саны 13 793 адамды құрады.^[1]

Географиялық сипаттамасы

Әзербайжанның солтүстік-батысында, Үлкен Кавказдың оңтүстік беткейінің етегінде, Құрмұхшай өзенінде орналасқан. Қыста мұндағы температура -45 градус цельсийге дейін жетеді, ал жазда орташа ыстық. Баку мен Гах қалаларының арақашықтығы 345 км. Қала теңіз деңгейінен 500 метр биіктікте орналасқан.^[2]

Тарихы

Гах – ежелгі қоныс. Оның аумағында табылған қоныстардың іздері неолит, қола және ерте темір дәуірлеріне жатады. Гах ежелге кезеңде пайда болған және Кавказ Албаниясының құрамына кірген деп есептеледі.

Бірінші мыңжылдықта аймақ тұрғындары христиан дінін қабылдады, бірақ араб жаулап алуынан кейін халықтың көп бөлігі ислам дінін қабылдады. Орта ғасырларда Гах грузин патшалықтарының, Ширванның, Иран мемлекеттерінің және басқа да қуатты елдердің бақылауында болды.

1562 жылы Гах Парсының вассальдық мемлекеті — Илису сұлтандығының орталығы болды. Бұл шағын мемлекет 19 ғасырдың басына дейін өмір сүрді. 1803 жылы Гах Ресей империясының құрамына кірді, бірақ ғасырдың ортасына дейін автономиясын сақтап қалды. 1860 жылдан 1917 жылға дейін Гах арнайы Закатала ауданының құрамына кірді.

Кеңес дәуірінде Әзірбайжан КСР-нің Гах ауданы 1930 жылы құрылды. 1955 жылы Гах ауылы қалалық үлгідегі елді мекен мәртебесін алды. 1967 жылы қала мәртебесін алды.^[3]

Экономикасы және инфрақұрылымы

Қала Шеки-Загатала экономикалық аймағының құрамына кіреді. Қалада азық-түлік өңдеу зауыттары орналасқан. Тұт плантациялары бар жібек шаруашылығы станциясы бар. 2019 жылдан 2025 жылға дейін Қытайдан 4,5 миллион көшет импортталды.

Қалада 56 жалпы білім беретін мектепте, оның ішінде 30 толық орта мектеп, 16 жалпы орта мектеп, 9 бастауыш мектептерде 7373 оқушы оқыды. Қазіргі уақытта Мәдениет және туризм департаментінің желісінде 96 кәсіпорын бар. Сондай-ақ, 49 кітапхана, 23 мәдени орталық, 17 клуб, Гейдар Әлиев орталығы, екі мұражай, көркемсурет галереясы және көркемсурет мектебі жұмыс істейді.

Көрнекі орындары

Қалада ХVIII және XIX ғасырларға жататын үйлері бар тарихи аудан, Ичери базары сақталған. Қала маңында Әулие Георгий шіркеуі (1855) орналасқан. Қаланың солтүстігінде, тауларда, Илису ауылында (12 шақырым жерде) және оның айналасында тарихи-мәдени қорық орналасқан. Оған Джинли-Қала бекінісі (VII-IX ғасырлар), төрт қабатты Сумуг-гала мұнарасы (VII-IX ғасырлар) және Шамилдің дөңгелек бекінісі Галача кіреді.^[4]^[5]