Гбайя
| Гбайя | |
| байя, манжа, мбакка, нгбакна | |
 | |
| Бүкіл халықтың саны | |
|---|---|
|
1,0 млн. | |
| Ең көп таралған аймақтар | |
 Орталық Африка Республикасы |
760 000 |
 Камерун |
150 000 |
 Конго Республикасы |
10 000 |
| Тілдері | |
| Діні | |
|
дәстүрлі нанымдар | |
Гбайя (өз атауы: байя, манжа, мбакка, нгбакна)[1] — Орталық Африка Республикасының батысында (Банги қаласының шетіне дейін), Камерунның шығысында және Конго Республикасының солтүстігінде қоныстанған халық.[2] Жалпы саны 1050 мың адам. Негізгі қоныстанған елдері: Орталық Африка Республикасы - 760 мың адам, Камерун - 150 мың адам, Конго Республикасы - 10 000 адам.[3] Келесі этнографиялық топтарға бөлінеді: богото, бианди, були, т.б. Банда мен нгбандиге жақын.
Тілі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Тілі - гбайя тілі.
Діні
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Сенушілердің діни байланысы: дәстүрлі нанымдар, бір бөлігі - христиандар.[4]
Кәсібі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатыне егіншілік (маниок, құмай, жержаңғақ, фонио, жүгері, мақта) және мал шаруашылығы (ірі қара және ұсақ мал). Қолөнерден - ағаштан ою, қыш бұйымдар жасау, қоржын, төсеніш, сөмке, т.б. жасау.[5]
Өмір салты
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Әлеуметтік ұйымның негізін көсемдер басқаратын рулар мен көпбалалы қауымдар құрайды. Неке вирилокальды. Ата-бабалар культі мен табиғат күштері, музыкалық-би фольклоры кең таралған.
Елді мекендері өзендердің бойында орналасқан. Тұрғын үйлері – қабырғалары сабан аралас саздан, кейде тоқылған және саз балшықпен сыланған, төбесі аласа сабанмен жабылған дөңгелек лашық тәрізді.
Дәстүрлі киімдері - жамбасты жауып тұратын мата кесіндісі.
Негізгі тағамдары – жарма, бәліш, көкөніс, банан, сүт, балық.[6]
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ Гбая сөзінің мағынасы. Тексерілді, 31 шілде 2026.
- ↑ Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017. Тексерілді, 31 шілде 2026.
- ↑ Қазіргі заман энциклопедиясы. Тексерілді, 31 шілде 2026.
- ↑ Үлкен Кеңестік Энциклопедия. Тексерілді, 31 шілде 2026.
- ↑ В.А.Тишков Дүние жүзіндегі халықтар мен діндер. Энциклопедия. — Москва: Үлкен Ресей энциклопедиясы, 1999. — Б. 132. — 930 б. — 100 000 таралым. — ISBN 5-85270-155-6.
- ↑ Әлем халықтары/Гбайя. Тексерілді, 31 шілде 2026.
