Гемобластоздар
| Гемобластоздар | |
 | |
| АХЖ-10 | |
|---|---|
| АХЖ-9 | |
| АХЖ-О |
9590-9999 |
| MeSH | |
Гемобластоздар (лат. haemoblastosis; көне грекше: αἷμα + βλαστός -osis — «қан» — «өскін, ұрық») — қан түзуші және лимфалық тіннің ісіктік (неопластикалық) аурулары.
Гемобластоздар жүйелік ауруларға — лейкоздарғы, аймақтық ауруларға — лимфомаларға бөлінеді.
Лейкоздар мен лимфомалар арасындағы айырмашылықтар зақымданудың жүйелілігінің бар-жоғына ғана байланысты емес. Лимфомалар терминалдық сатысында кең көлемді метастаздар береді, оның ішінде сүйек кемігіне де таралады. Лейкоздарда сүйек кемігі бастапқыда зақымдалады, лимфомаларда — метастаздану нәтижесінде екіншілік зақымданады. Лейкоздарда ісік жасушалары, әдетте, қанда анықталады, сондықтан әдебиетте лейкоздарды белгілеу үшін Р. Вирхов ұсынған «лейкемия» термині қолданылады.
Этиологиясы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Хромосомалық транслокациялар гематологиялық қатерлі ісіктердің негізгі этиологиялық факторларының бірі болып табылады.[1] Мұндай транслокациялар әдетте жасушаларда ДНҚ-ның қос тізбекті үзілістерін дәл емес жөндеу процестерінің, мысалы, гомологиясыз ұштарды қосу нәтижесінде пайда болады.[1] Созылмалы миелолейкоздағы хромосомалық тұрақсыздық ДНҚ-ның тотығу арқылы зақымдануымен қатар, генетикалық бақылаудың бұзылуына байланысты, қателікке бейім әрі дәл емес ДНҚ жөндеуіне әкелуі мүмкін.[2]
Эпидемиологиясы
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Қан түзуші және лимфоидты тіннің ісіктері — адамда ең жиі кездесетін бес ісіктің қатарына жатады. Өмірінің алғашқы 5 жылындағы балалардағы ісіктердің ішінде олардың үлесіне жағдайлардың 30%-ы тиесілі.
Жалпы алғанда, гематологиялық қатерлі ісіктер АҚШ-та қатерлі ісіктің жаңа диагноздарының 9,5%-ын құрайды,[3] Ұлыбританияда жыл сайын 30 000 науқасқа осы диагноз қойылады.[4] Бұл санаттың ішінде лимфомалар лейкоздарға қарағанда жиі кездеседі.
Емі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Емдеу кейде «байқаумен күтуді» (мысалы, СЛЛ-де) немесе симптоматикалық емдеуді (мысалы, MDS-де қан құю) қамтуы мүмкін. Аурудың агрессивті түрлері химиотерапия, радиотерапия, иммунотерапия және кейбір жағдайларда сүйек кемігін трансплантациялауды қажет етеді. Ритуксимаб қолдануы B-жасушадан шыққан қан ауруларын емдеуде белгіленген, оның ішінде фолликулярлық лимфома және диффузды үлкен B-жасушалы лимфома бар.[5]
Сауықтыруға бағытталған емдеуден бөлек, адамдар симптомдарды басқару үшін өзін-өзі күту тәсілдерінен де пайда көре алады. Мысалы, жүру сияқты аэробты жаттығулар қан аурулары бар адамдарда шаршауды және депрессиялық көңіл-күйді азайтуға көмектеседі.[6]
Бақылау
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Егер емдеу сәтті өткен болса («толық» немесе «ішінара ремиссия»), адам әдетте аурудың қайталануын анықтау және «екіншілік қатерлі ісікті» (кейбір химиотерапия және сәулелік терапия режимдерінің сирек жанама әсері — қатерлі ісіктің басқа түрінің пайда болуы) бақылау үшін белгілі бір уақыт аралықтарында тұрақты түрде қадағаланады. Алдын ала белгіленген тұрақты аралықтарда жүргізілетін бақылау кезінде жалпы анамнез толық қан талдауымен және сарысудағы лактатдегидрогеназа немесе тимидинкиназа деңгейін анықтаумен біріктіріледі. Гематологиялық қатерлі ісіктер, оларды емдеу көптеген ағзаларды зақымдайтын асқынулармен байланысты, олардың ішінде өкпе жиі зақымданады.[7][8]
Тағы қараңыз
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ a b "Involvement of classic and alternative non-homologous end joining pathways in hematologic malignancies: targeting strategies for treatment". Experimental Hematology & Oncology 10 (1). November 2021. doi:10.1186/s40164-021-00242-1. PMC 8564991. PMID 34732266.
- ↑ "Chromosomal Instability in Chronic Myeloid Leukemia: Mechanistic Insights and Effects". Cancers 14 (10): 2533. May 2022. doi:10.3390/cancers14102533. PMC 9140097. PMID 35626137.
- ↑ Facts & Statistics. The Leukemia and Lymphoma Society. Басты дереккөзінен мұрағатталған 27 мамыр 2010. Тексерілді, 3 қараша 2009.
- ↑ Facts about blood cancers. Leukaemia & Lymphoma Research. Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 тамыз 2015. Тексерілді, 24 қыркүйек 2013.
- ↑ "The clinical and economic value of Rituximab for the treatment of hematologic malignancies.". Contemporary Oncology 3 (1). March 2011. https://www.onclive.com/publications/contemporary-oncology/2011/spring-2011/the-clinical-and-economic-value-of-rituximab-for-the-treatment-of-hematologic-malignancies.
- ↑ "Aerobic physical exercise for adult patients with haematological malignancies". The Cochrane Database of Systematic Reviews 1 (1). January 2019. doi:10.1002/14651858.CD009075.pub3. PMC 6354325. PMID 30702150.
- ↑ "Non-infectious respiratory disease in non-HIV immunocompromised patients". British Journal of Hospital Medicine (London, England) 75 (12): 691–7. December 2014. doi:10.12968/hmed.2014.75.12.691. PMID 25488532.
- ↑ "Infectious respiratory disease in non-HIV immunocompromised patients". British Journal of Hospital Medicine (London, England) 75 (12): 685–90. December 2014. doi:10.12968/hmed.2014.75.12.685. PMID 25488531.
Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]
| ||||||||||||||||||
