Гиппократ
Гиппократ (еж.-грек. Ἱπποκράτης, лат. Hippocrates, б.з.б. 460 – б.з.б. 370) – ежелгі грек дәрігері, көне медицина реформаторы, философ. "Медицина атасы" деп атанған.
Гиппократ Грекияда, Кіші Азияда, Ливияда, сондай-ақ Қара теңіз жағалауындағы сақтар арасында болып, Азия және Мысыр халық медицинасымен танысқан: ол науқасты емдегенде, аурудың пайда болу жолдары мен негізгі даму кезеңдерін анықтау керек екенін айтып, «Адамзатты табиғат емдейді. Дәрігер – табиғаттың көмекшісі ғана» деген тұжырым жасады.
Сондай-ақ ауыр халде жатқан науқастың кейпіне сипаттама да берген, оны медицинада «Гиппократтық әлпет» (Facіes Hіppokratіca) деп атайды. Гиппократ жараны таңу, буын шығуын және сүйек сынуын, геморройды, т.б. жараны емдеу әдістерін тапқан.
«Гиппократ анты» деп аталатын дәрігерлік мораль мен әдеп антының мәтінін жазған.[1]
Өмірбаяны
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Тарихшылардың пікірінше, Гиппократ б.з.д. шамамен 460 жылы Грекияның Кос аралында туған; алайда басқа жеке өміріне қатысты мәліметтердің көбісі дәл емес болуы мүмкін.[2]
Эфес қаласының II ғасырдағы грек дәрігері Соранос Гиппократтың алғашқы биографы болып табылады және оның жеке өмірі туралы көп ақпарат осыдан алынған. Кейінгі өмірбаяндар X ғасырдағы Суда энциклопедиясында және XII ғасырдағы Джон Цетцес еңбектерінде кездеседі. [3]Гиппократ туралы 4-ші ғасырдағы екі замандасының жазбаларында да ескерілген: Платонның «Протагор» және «Федр» диалогтарында, сондай-ақ Аристотельдің «Саясат» еңбегінде.[4]
Соранос жазғандай, Гиппократтың әкесі – дәрігер Гераклид, анасы – Тизанның қызы Пракситела. Гиппократтың екі ұлы – Тессал және Драко, сондай-ақ күйеу баласы Полибус – оның шәкірттері болған. Кейінірек дәрігер Галеннің айтуынша, Полибус – Гиппократтың нақты мұрагері, ал Тессал мен Драконың әрқайсысының ұлы да Гиппократ деп аталған (Гиппократ III және IV).[5]
Соранос жазғандай, Гиппократты әкесі мен атасы (Гиппократ I) тәрбиелеген, ал басқа пәндерді ол Демокрит пен Горгийден үйренген. Гиппократ, мүмкін, Кос аралындағы асклепион мектебінде оқып, Селимбриядан шыққан Тракия дәрігері Геродикстен сабақ алған. Платон екі диалогында Гиппократты атап өтеді: «Протагор» диалогында Платон оны "Костық Гиппократ, асклепиад" деп сипаттайды, ал «Федр» диалогында "асклепиад Гиппократ" дене табиғатын толық білу медицинаның маңызды бөлігі деп есептейтінін айтады.[6]
Гиппократ өмір бойы дәрігерлікпен айналысып, кем дегенде Тессалия, Тракия және Мармара теңізіне дейін саяхат жасаған. Оның қайтыс болуына қатысты бірнеше әртүрлі мәліметтер бар. Ол, мүмкін, Лариссада қайтыс болған, жасы 83, 85 немесе 90 болған, кейбір деректерде 100 жылдан асқан деп айтылады.[7]
Шежіресі
[өңдеу | қайнарын өңдеу]Гиппократтың аңызға айналған шежіресі оның әкесінен шыққан тегі тікелей Асклепийге, ал анасы арқылы шыққан тегі Гераклеске жететінін көрсетеді.
Цетцестің Chiliades еңбегінде Гиппократ II ұрпақтарының тегі келесідей көрсетілген:
1. Hippocrates II.
2. Heraclides
4. Hippocrates I.
8. Gnosidicus
16. Nebrus
32. Sostratus III.
64. Theodorus II.
128. Sostratus, II.
256. Thedorus
512. Cleomyttades
1024. Crisamis
2048. Dardanus
4096. Sostratus
8192. Hippolochus
16384. Podalirius
32768. Asklepius[8]
Дереккөздер
[өңдеу | қайнарын өңдеу]- ↑ Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9
- ↑ Nuland, Sherwin B. (1988), Doctors, Knopf, ISBN 978-0-9539240-3-5.
- ↑ Britannica Concise Encyclopedia (2006), Soranus of Ephesus, Encyclopædia Britannica, Inc., archived from the original on October 12, 2007, retrieved December 17, 2006.
- ↑ Jones, W.H.S. (1868), Hippocrates Collected Works I, Cambrodge: Harvard University Press, archived from the original on July 20, 2011, retrieved September 28, 2006.
- ↑ Adams, Francis (1891), The Genuine Works of Hippocrates, New York: William Wood and Company.
- ↑ Martí-Ibáñez, Félix (1961), A Prelude to Medical History, New York: MD Publications, Inc., LCCN 61-11617
- ↑ Margotta, Roberto (1968), The Story of Medicine, New York: Golden Press.
- ↑ Adams, Francis (1891), The Genuine Works of Hippocrates, New York: William Wood and Company.
|
Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |