Гориллалар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Гориллалар
Батыс горилла (Gorilla gorilla)
Батыс горилла
(Gorilla gorilla)
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Жануарлар
Жамағаты: Хордалылар
Табы: Сүтқоректілер
Сабы: Приматтар
Тұқымдасы: Hominidae
Кіші тұқымдасы: Homininae
Тайпасы: Gorillini
Тегі: Gorilla
Изидор Жоффруа Сент-Илер, 1852
Үлгілік түрі
Troglodytes gorilla
Savage, 1847
Гориллалар ареалы
Гориллалар ареалы
Түрлері

Gorilla gorilla
Gorilla beringei

Синонимдері
  • Pseudogorilla Elliot, 1913

Гориллалар (лат. Gorilla) – понгидтер тұқымдасына жататын ең ірі маймылдар.

Еркектерінің дене тұрқы 180 – 200 см, салмағы 200 – 250 кг. Ұрғашылары еркектерінен екі есе кіші.

Терісі, шашы қара түсті, еркектерінің арқасындағы түгі жасы өскен сайын күміс түске өзгереді. Артқы аяғы алдыңғы аяғынан едәуір қысқа. Бас сүйегі ірі, маңдайы кіші, көзінің үстінде үлкен доғасы бар. Ми сауытының көлемі 600 см3-дей. Бас сүйегінің ұзына бойында, шүйдесінде жалы болады. Көзі, құлағы онша үлкен емес. Бет бөлімі алға шығыңқы, астыңғы жағы үлкен, тістері ірі, танау тесігінің айналасында шеміршекті доғасы бар. Бір ғана түрі – кәдімгі горилла Батыс, Орталық Африканың қалың тропикалық орманында (Конго өзені мен Танганьика көлінің маңы, Вирунга тауында) кездеседі. Гориллалар шағын топ құрып тіршілік етеді. Қауіп төнгенде еркегі қатты дыбыс шығарып, айбат көрсетеді. Жеміс, жидек, жаңғақтарды жейді. Әрбір үш – бес жылда бір рет балалайды.

Саны өте аз, горилланы қорғау мақсатында жеті ұлттық саябақ ұйымдастырылған, ішіндегі ең ірісі – Конгодағы Вирунга ұлттық саябағы. Горилла жойылып бара жатқан аң түрі болғандықтан, Халықаралық табиғат қорғау одағының «Қызыл кітабына» енгізілген.

Тағам әдебі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Гориллалардың тамақтануының негізі-өсімдік тағамдары. Пайдаланылған өсімдіктердің ішінен жабайы балдыркөк, төсек жапқышы, қалақай, бамбук өсінділері, пигеумнің көк жемістері көп кездеседі. Жемістер мен жаңғақтар негізгі диетаға қосымша болып табылады, ал жануарлар (негізінен жәндіктер) олардың тағам мәзірінде аз үлесті құрайды.

Гориллалар сонымен қатар диетада әртүрлі минералды қоспаларды қолданады: мысалы, олар саздың кейбір түрлерін жейді, осылайша тағамда тұздардың жетіспеушілігін өтейді. Гориллаларға ішудің қажеті жоқ: шырынды көктерде жеткілікті ылғал бар. Мүмкіндігінше су объектілері мен жалпы судан аулақ болады, ал жаңбыр мезгілін ұнатпайды.

Көбеюі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Әйелдерде жыныстық жетілу 10-12 жаста, еркектерде — 11-13 жаста болады. 3-5 жылда әйел бір текшені дүниеге әкеледі, ол келесі нәресте пайда болғанға дейін анасымен қалады. Жүктілік 250-ден 290 күнге дейін созылады (әдетте 8,5 ай). Жаңа туылған нәрестенің салмағы шамамен 2 кг. Жалпы гориллалар 30-50 жылға дейін өмір сүреді.

Классификациялануы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Қазіргі уақытта гориллалар тұқымы гоминидтер тұқымдасына жатады. Соңғы зерттеулерге сәйкес (Primate Taxonomy, Colin Groves, 2001. -ISBN 1-56098-872-X) гориллалардың тұқымына екі түрі әр екі кіші түршеге кіреді:

Батыс горилла (горилла горилла) Батыс жазық горилла (Gorilla gorilla gorilla) Батыс өзен горилла (Gorilla gorilla diehli) Шығыс горилла (горилла берингей) Таулы горилла (Gorilla beringei beringei) Шығыс жазық горилла (Gorilla beringei graueri) Бұрынғы классификацияға сәйкес гориллалар понгидтер тұқымдасына жатады және бір түрі әр үш кіші түршемен ерекшеленеді:

Кәдімгі Горилла (Gorilla gorilla) Батыс жағалауы немесе жазық горилла (Gorilla gorilla gorilla) Шығыс таулы горилла (Gorilla gorilla beringei) Шығыс жазық горилла (Gorilla gorilla manyema)

Түрлері[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Гориллалардың шығыс жазығындағы гориллалар, батыс жазығындағы гориллалар, өзен бойында өмір сүретін гориллалар және тауда өмір сүретін гориллалар деген төрт түрі болады. Шығыс жазығындағы гориллалар – ең үлкен: Тауда өмір сүретін гориллалар екінші орында тұрады. Олар – барлық гориллалар ішіндегі ең түктілері. Денелерін қаптаған ұзын, қалың, қара түгі гориллаларды таудың салқын ауасынан сақтайды. Батыс жазығындағы гориллалар – ең кіші және жеңіл гориллалардың бірі. Олар түгі қоңыр-сұр түсті болып келеді, бастарында қызыл немесе қызыл қоңыр түсті айдары болады.

Топтары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Гориллалар 5-30 даралардан топтасып өмір сүреді. Бір топта үлкен жастағы аталық басшы, бір жас аталық басшы, бір жас аталық, үш-төрт ересек аналық және бірнеше жас гориллалар болады. Топты үлкен жастағы аталық горилла басқарады. Үлкен жастағы аталық гориллаларды ағылшын тілінде «Күміс арқа» деп атайды. Оған себеп олардың арқаларында сұр түсті түктері болады.

Қызықты ақпарат[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Батыс жазықтығында өмір сүретін аталық гориллалардың бойы 1,83 м-дей және де салмақтары 204 кг-ға дейін жетеді. Ал аналықтары аталықтарынан екі есе кіші болады.

Тауда өмір сүретін гориллалар – жойылып кету алдында тұрған приматтар. Әлемде олардың саны шамамен 700-дей ғана қалған. Гориллалар ұйықтағанды жақсы көреді. Олар күн сайын шамамен 13 сағатұйықтайды. Олар өздерінің ұйықтайтын орындарын жақын жерде орналасқан өсімдіктерді майыстыру арқылы жасап алады.

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Gorilla