Демі таусылғанша
| Демі таусылғанша | |
| фр. À bout de souffle | |
 | |
| Жанры | |
|---|---|
| Режиссёрі | |
| Продюсері | |
| Сценарийдің авторы |
Жан-Люк Годар |
| Басты рөлдерде |
Жан-Поль Бельмондо |
| Операторы | |
| Сазгері | |
| Қоюшы суретші | |
| Кинокомпания |
Les Films Impéria |
| Дистрибьютор |
Société nouvelle de cinématographie |
| Ұзақтығы |
90 мин. |
| Бюджеті | |
| Кассалық түсімі |
2,3 млн көрермен (Франция) |
| Мемлекет | |
| Тілі | |
| Шыққан жылы | |
| IMDb | |
«Демі таусылғанша» (фр. À bout de souffle) — 1960 жылы жарық көрген, Жан-Люк Годардың француз жаңа толқыны бағытындағы қылмыстық драмасы. Басты рөлдерде: Мишель есімді қаңғыбас қылмыскердің рөлінде Жан-Поль Бельмондо және оның америкалық сүйіктісі Патриция рөлінде Джин Сиберг ойнайды. Бұл фильм Годардың алғашқы толық метражды жұмысы болды және Бельмондоның актер ретінде бағын ашты.
«Демі таусылғанша» — француз жаңа толқыны кинематографының ең ықпалды үлгілерінің бірі.[1] Бір жыл бұрын шыққан Франсуа Трюффоның «Төрт жүз соққы» және Ален Рене түсірген «Хиросима, махаббатым менің» туындыларымен қатар, бұл фильм француз кино өнерінің жаңа стиліне әлем назарын аудартты. Сол кезде фильм өзінің батыл визуалды стилімен, соның ішінде сол дәуір үшін қалыпсыз саналған «джамп-кат» (секірмелі монтаж) әдісін қолдануымен үлкен қызығушылық тудырды.
Бұл туынды әлемдік кино тарихындағы ең үздік фильмдердің түрлі тізімдеріне тұрақты түрде еніп келеді.[2][3]
Сюжеті
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Мишель Пуакар — америкалық гангстерлік фильмдерге, әсіресе Хамфри Богарттың экрандағы бейнесіне ессіз еліктейтін, мінезі құбылмалы, жас әрі өркөкірек қылмыскер. Ол Марсельде көлік ұрлап, Парижге бет алады. Жолда оның соңына мотоцикл мінген жол полицейі түседі. Мишель өзін тоқтатпақ болған тәртіп сақшысын ойланбастан атып өлтіреді де, еш алаңсыз қашып кетеді.
Енді ол — заңнан қашқан қылмыскер. Парижге жеткен Мишель мұнда «New York Herald Tribune» газетін сатып жүрген америкалық студент, журналист болуды армандайтын Патриция Франкиниді іздеп табады. Патрицияға ғашық болған Мишель оны өзімен бірге Италияға қашуға үгіттейді. Алайда, олардың қарым-қатынасына да, Мишельдің бейберекет өмір салтына да күмәнмен қарайтын бойжеткен алғашында екіұдай күй кешеді.
Полициядан бой тасалаған Мишель Патрицияның пәтері мен түрлі қонақүйлерді паналап, таныстарынан қарызын өндіруге тырысады. Ол — өзіне тым сенімді, бір сәтке де үнсіз қала алмайтын сергелдең жан. Ал Патриция болса махаббаттан, өмірден және Мишельден не күтетінін ұғынғысы келетін, ішкі әлеміне үңілген байсалды кейіпкер.
Уақыт өте келе Патриция Мишельдің қылмыстық әрекеттерінен секем ала бастайды. Тіпті полицейдің өліміне де соның қатысы бар деп күдіктенеді. Қыз Мишельдің бойындағы асау қуат пен батылдыққа тартылғанымен, оның болжап болмайтын тұрақсыз мінезінен жиіркенеді.
Ақыры, өз сезімімен арпалысқан Патриция полицияға хабарласып, Мишельдің жасырынған жерін айтып береді. Тәртіп сақшылары келген сәтте қашпақ болған Мишельдің арқасына оқ тиеді. Ол көше бойында есеңгіреп барып, ауыр жарадан тіл тартпай құлайды.
Мишель өлім аузында жатып, Патрицияға жұмбақ сөздер айтады. Қыз бұл сөздерді полицейге аң-таң қалып қайталап береді де, камераға тіке қарап, Мишельдің өзіне тән қимылымен ернін сипайды. Мишель соңғы демінде французша қарғанып жатса да, Патриция оның жұмбақ болмысын соңына дейін түсіне алмай қала береді.
Рөлдерде
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Актёр | Рөлі |
|---|---|
| Жан-Поль Бельмондо | Мишель Пуакар / Ласло Ковач |
| Джин Сиберг | Патриция Франкини |
| Даниэль Буланже | полиция инспекторы Виталь |
| Анри-Жак Юэ | Антонио Беррути |
| Роже Ханен | Карл Зумбах |
| Ван Дуде | Ван Дуде |
| Лилиан Дрейфус | Лилиан |
| Жан-Пьер Мельвиль | Парвулеско |
| Жан-Люк Годар | хабар беруші |
| Ришар Бальдуччи | Толмачёв |
| Филипп де Брока | журналист |
| Жан Душе | журналист |
| Жерар Браш | фотограф |
| Андре С. Лабарт | журналист |
| Жак Риветт | көлік қаққан адам |
Өндіріс
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дайындық және сценарий
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Фильм сюжетіне Франсуа Трюффоның газеттен оқыған нақты бір қылмыстық оқиғасы негіз болған. 1952 жылы қарашада Мишель Порталь есімді азамат ауырып жатқан анасына бару үшін көлік ұрлап, соңында полиция қызметкерін өлтіріп алған.[4][5] Трюффо бұл хикая бойынша Клод Шаброльмен бірге сценарийдің алғашқы нұсқасын дайындағанымен, кейін олар туындының құрылымына қатысты ортақ мәмілеге келе алмаған.
Жан-Люк Годар «20th Century Fox» компаниясында баспасөз агенті болып жүргенде продюсер Жорж де Борегармен танысып, оған «Демі таусылғанша» фильмін түсіруді ұсынады. Сол кезде танымал режиссерлерге айналған Франсуа Трюффо мен Клод Шаброль 1959 жылғы Канн кинофестивалі кезінде Борегарға хат жазып, Годарды режиссер ретінде қолдайтындарын білдіреді. Олардың беделі фильмнің өндіріске жіберілуіне үлкен септігін тигізеді.[5] Фильмнің соңғы сценарийі Трюффоның бастапқы нұсқасынан көп алшақтамаған, тек жатын бөлмедегі сахна едәуір ұзартылған. Годар сценарийді түсірілім барысында жазып отырды және Трюффоға: «Бұл — өлім туралы ойлайтын жігіт пен ол туралы мүлдем ойламайтын қыздың хикаясы болады», — деп айтқан.[6] Трюффо Годардың фильм соңына енгізген өзгерісін жеке көзқарасымен байланыстырды: «Менің сценарийімде фильм жігіттің көшеде келе жатқанымен аяқталады, оның суреті барлық газеттердің бетінде болғандықтан, адамдар оған бұрылып қарап таңғалады... Жан-Люк қатыгез аяқталуды таңдады, өйткені ол табиғатынан маған қарағанда мұңдылау адам еді».[6]
Ол кезде тек Францияға ғана танымал болған Жан-Поль Бельмондоның қасына коммерциялық тартымдылығын арттыру үшін Годар өзінің төмен бюджетті фильмінде жұмыс істеуге келісетін танымал актриса іздеді. Ол Джин Сибергті оның күйеуі Франсуа Морейль арқылы тапты.[7] 1959 жылы маусымда Сиберг фильм бюджетінің алтыдан бір бөлігін құрайтын 15 000 доллар гонорарға түсуге келісті. Годар Морейльге де фильмнен кішкентай рөл берді. Түсірілім кезінде актриса Годардың стиліне күмәнмен қарағанымен, фильм үлкен табысқа жеткен соң, өз кейіпкерін режиссердің келесі туындысында қайта сомдады.[7]
Түсірілім
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Фильмнің бюджеті аз болғандықтан, түсірілім тобы көп нәрседен үнемдеуге мәжбүр болды. Камераның динамикалық қозғалысын қамтамасыз ету үшін мүгедектер арбасы қолданылды. Годар сценарийді әр түсірілім күнінің алдында ғана жазып отырды, ал актерлерге диалогтарды түсірілім барысында импровизациялауға тура келді. Фильмде титрлар мүлдем жоқ. Caméflex қол камерасын пайдалану және табиғи жарықпен жұмыс істеу әдістері бейнеленген оқиғаларға шынайылық пен деректі фильмге тән сипат береді.[8]
Түсірілім жұмыстары 1959 жылдың 17 тамызы мен 12 қыркүйегі аралығында 23 күнге созылды. Годар АҚШ президенті Дуайт Эйзенхауэрдің Парижге сапарын фильмнің фоны ретінде шебер пайдаланды. Түсірілім тобы күн сайын «Нотр-Дам» кафесіне жиналатын, бірақ жұмыс Годардың жаңа идеялары таусылғанша, көбіне екі сағаттай ғана жүргізілетін. Оператор Рауль Кутардың айтуынша, фильм толығымен дерлік сол жерде импровизацияланған, ал Годар диалогтарды ешкімге көрсетпейтін жұмыс дәптеріне жазып отырған.[5] Ол Бельмондо мен Сибергке мәтіндерді түсірілім алдында ғана беріп, өте қысқа дайындықтан кейін бірден кадрға түсірген.
Түсірілім орындары алдын ала таңдалып және режиссер көмекшісі Пьер Риссиент процесті «өте ұйымдасқан» деп сипаттағанымен, жұмыс ешқандай ресми рұқсатсыз жүргізілді. Бұл Годар қалаған еркіндікке толы шынайы әсерді күшейте түсті.[9] Бас кейіпкер Мишельдің өлім сахнасы Париждегі Кампань-Премьер көшесінде түсірілді. Актер Ришар Бальдуччидің айтуынша, түсірілім күні Годардың шабытына байланысты 15 минуттан 12 сағатқа дейін созылуы мүмкін еді. Продюсер Жорж де Борегар жұмыс кестесінің тұрақсыздығына шағымданып, түсірілім тобына хат жазған. Тіпті, Кутардың айтуынша, бірде режиссер өзін «ауырып қалдым» деп жариялаған күні кафеде отырған жерінен ұсталып, Борегар мен Годар арасында төбелес те болған.[10]
Монтаж
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]«Демі таусылғанша» фильмін монтаждау және өңдеу жұмыстары Жуанвильдегі «GTC Labs» зертханасында Сесиль Декужи мен оның көмекшісі Лила Херманның қатысуымен жүргізілді. Декужидің айтуынша, экранға шыққанға дейін бұл туынды «жылдың ең нашар фильмі» деген атаққа ие болып үлгерген.[5]
Пьер Риссиенттің сөзіне қарағанда, «jump cut» стилі түсірілім кезінде немесе монтаждың алғашқы кезеңдерінде жоспарланбаған болатын.[10] Рауль Кутар монтаждау тәсілі туралы былай дейді: «Фильмді монтаждау стилінде өзіндік бір еркіндік болды, ол түсірілім стиліне мүлдем сәйкес келмеді. Монтаж фильмге біз үйренген туындылардан мүлдем басқаша сипат берді». Фильмдегі «jump cut» әдісін қолдану кейіннен инновациялық шешім деп танылды. Ал киносыншы Эндрю Саррис бұл стильді экзистенциалды тұрғыдан талдап, оны «моральдық шешімдер қабылдау арасындағы уақыт үзінділерінің мағынасыздығын» білдіреді деп бағалады.[11]
Шығарылымы және қабылдануы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]«Демі таусылғанша» фильмі прокатқа шықпай жатып-ақ «Cahiers du Cinéma» журналының мұқабасына шығып, үлкен қызығушылық тудырды. Люк Мулле бұл туындыны «Франциялық жаңа толқынының ең өкілді фильмі» деп атаса,[12] маусым айына қарай ол осы қозғалыстың шырқау шегі ретінде танылды.[13]
Фильмге қатысты алғашқы пікірлер әртүрлі болды. Кейбір сыншылар оны «түсініксіз қойыртпақ» деп кінәласа, Босли Краузер Годардың монтажын «бейнелік какафония» деп атап, Бельмондоның бейнесін «гипнозды түрде ұсқынсыз» деп сипаттады.[14] Дегенмен, Арчер Уинстен фильмнің техникалық жаңашылдығы жадында мәңгі қалатынын айтып, оны жоғары бағалады.[15] Оливер Стоун өзінің 1972 жылғы эссесінде фильмнің негізі ретінде жатын бөлмедегі сахналарды атап өтіп, Годардың қалыптасқан кино-ритмдерді бұзғанына тоқталды.[16]
Коммерциялық тұрғыдан фильм үлкен табысқа жетті: алғашқы төрт аптада 259 мыңнан астам билет сатылып, қомақты пайда әкелді.
Уақыт өте келе фильмнің маңызы арта түсті. 2010 жылы «The New York Times» сыншысы А. О. Скотт бұл туындыны «кино болашағынан келген жеделхат» деп атады.[17] Роджер Эберт 2003 жылы фильмді «Ұлы фильмдер» тізіміне қосып, оның «Азамат Кейннен» бергі кино әлеміне ең көп әсер еткен дебют екенін жазды. Эберттің ойынша, фильмнің басты жетістігі — монтаждағы «секірулер» емес, оның қарқындылығы, кейіпкерлердің бойындағы немқұрайлылық пен асқан өзімшілдік.[18]
Қазіргі таңда фильм «Rotten Tomatoes» сайтында 95% рейтингке ие. Сыншылардың ортақ пікірі бойынша, Годардың бұл классикалық туындысы кино өнерінің ережелерін қайта жазып, жарты ғасырдан кейін де өзектілігін жоғалтпаған парадигманы өзгерткен туынды болып қала береді.[19]
Марапаттары мен номинациялары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Марапат | Санат | Номинант | Нәтиже | Дер. |
|---|---|---|---|---|
| Жан Виго сыйлығы | Үздік фильм | Жан-Люк Годар | Жеңді | [20] |
| Берлин кинофестивалі | «Алтын аю» (Үздік фильм) | Жан-Люк Годар | Номинация | [21] |
| «Күміс аю» (Үздік режиссер) | Жан-Люк Годар | Жеңді | ||
| Франция киносыншыларының синдикаты | Үздік фильм | «Демі таусылғанша» | Жеңді | [22] |
| Италия киножурналистерінің ұлттық синдикаты | Үздік шетелдік режиссер | Жан-Люк Годар | Номинация | |
| Golden Goblets | Үздік фильм | «Демі таусылғанша» | Жеңді | |
| BAFTA | Үздік шетелдік актриса | Джин Сиберг | Номинация | |
| Германия сыншыларының сыйлығы | Үздік операторлық жұмыс | Рауль Кутар | Жеңді | [23] |
| «Victoire» сыйлығы | Үздік француз актері | Жан-Поль Бельмондо | Жеңді |
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Film: Video and DVD Guide 2007 — London: Halliwell's, 2007. — P. 1. — ISBN 978-0-00-723470-7.
- ↑ 100 важнейших фильмов в истории кино по версии TIFF – списки лучших фильмов и сериалов (орыс.). КиноПоиск. Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 мамыр 2021. Тексерілді, 17 мамыр 2021.
- ↑ 105 лучших фильмов мирового кино по версии журнала Empire – списки лучших фильмов и сериалов (орыс.). КиноПоиск. Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 мамыр 2021. Тексерілді, 17 мамыр 2021.
- ↑ Breathless. sanmartians.net. — «Sanmartians.net is a website used for Department of Anthropology courses at Texas State University, San Marcos» Тексерілді, 4 қыркүйек 2024.
- 1 2 3 4 Chambre 12, Hôtel de Suède (1993). Directed by Claude Ventura. In Criterion Collection, Breathless. DVD, disc 2. 2007.
- 1 2 Fotiade, Ramona A Bout de Souffle: French Film Guide — I.B.Tauris. — ISBN 978-0-85772-117-4.
- 1 2 "The Jean Seberg Enigma: Interview with Garry McGee" Мұрағатталған 25 қаңтардың 2009 жылы., Film Threat, 28 March. 2008
- ↑ Алена Сойко Жан-Жак Буон, декан операторского факультета La Fémis, — о прошлом и будущем операторского мастерства (орыс.). Colta.ru. (22 желтоқсан 2014). Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 қыркүйек 2020. Тексерілді, 31 мамыр 2020.
- ↑ Solomons, Jason. Jean-Luc Godard would just turn up scribble some dialogue, and we would rehearse maybe a few times (6 June 2010).
- 1 2 Breathless. The Criterion Collection. Special Features, disc 1. Interviews. 2007.
- ↑ "Breathless as Film Criticism" Мұрағатталған 17 тамыздың 2024 жылы.. Written by Jonathan Rosenbaum. In Criterion Collection, Breathless. DVD, disc 2. 2007.
- ↑ Moullet, Luc. "Jean-Luc Godard", Cahiers du cinéma. Avril, 1960. Tome XVIII, No. 106. 25–36.
- ↑ Labarthe, André S. Le plus pur regard, Cahiers du cinéma. Juin, 1960. Tome XVIII, No. 108. 48.
- ↑ Crowther, Bosley. "Screen: Sordid View of French Life". The New York Times. February 8, 1961. 26.
- ↑ Winsten, Archer. "Breathless", New York Post. February 8, 1961.
- ↑ Stone, Oliver. "Riding the Crest of Chaos", The Village Voice. May 11, 1972. 87.
- ↑ Scott, A. O.. A Fresh Look Back at Right Now (21 May 2010), бет AR10.
- ↑ Breathless. RogerEbert.com. (20 July 2003). Тексерілді, 14 маусым 2017.
- ↑ Breathless (1961). Rotten Tomatoes. Тексерілді, 25 тамыз 2024.
- ↑ The A to Z of French Cinema — Scarecrow Press. — P. 358–359. — ISBN 978-0-8108-7038-3.
- ↑ Berlinale: Prize Winners. berlinale.de. Тексерілді, 14 қаңтар 2010.
- ↑ À bout de souffle - IMDb. Тексерілді, 11 шілде 2021.
- ↑ Awards for Breathless. IMDb.
Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Демі таусылғанша (ағыл.) Internet Movie Database сайтында
| ||||||||||
