Джордж Смут

Джордж Фицджеральд Смут третий
	Джордж Фицджеральд Смут третий
	ағылш. George Fitzgerald Smoot III
	; Джордж Смут 2006 жылдың 3 қазанында Нобель сыйлығын алғанын тойлауда
Туған күні	20 ақпан 1945
Туған жері	Юкон, Флорида, АҚШ
Қайтыс болған күні	18 қыркүйек 2025 (80 жас)
Қайтыс болған жері	7-ші аудан, Париж
Ғылыми жетекші	David H. Frisch (ағыл.)қаз.
Марапаттары	; Эрнест Лоуренс сыйлығы (1994) ; Альберт Эйнштейн медалі (2003) ; Грубер сыйлығы (2006) ; Физика саласындағы Нобель сыйлығы (2006) ; Эрстед медалі (2009)
Сайты	http://physics.berkeley.edu/people/faculty/george-smoot-iii

Джордж Фицджералд Смут III (ағылш. George Fitzgerald Smoot III; 20 ақпан 1945, Юкон, Флорида — 18 қыркүйек 2025, 7-ші округ, Париж) — американдық астрофизик және космолог, 2006 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын (Джон К. Мазермен бірге) «ғарыштық фон сәулеленуінің энергетикалық спектрінің анизотропиясы мен қара дене құрылымын ашқаны үшін» жеңіп алды.

Калифорния университетінің Берклидегі физика профессоры болды. Оның реликті сәулелену бойынша жұмысы Үлкен жарылыс теориясын растады.

Өмірбаян

MIT-ке келмес бұрын Смут математиканы оқыды, бірақ 1966 жылы физика және математика бойынша қос бакалавр дәрежесін алды. 1970 жылы ол элементар бөлшектер физикасы бойынша докторлық дәрежесін алды. Содан кейін ол космологияға ауысып, Беркли Лоуренс ұлттық зертханасына ауысты, онда ол Луис Альвареспен бірге HAPPE, онда Жердің жоғарғы атмосферасындағы антиматерияны стратосфералық шардың көмегімен анықтау үшін, оның болуы қабылданбаған ғаламның тұрақты күй моделін болжаған болатын, экспериментінде бірлесіп жұмыс істеді.

Содан кейін Смут Арно Пензиас пен Роберт Уилсон ашқан реликті сәулеленуді зерттеуге көшті. Сол кезде ғаламның құрылымы шешілмеген күйінде қалды. Кейбір модельдер ғаламның айналуы керек деп болжады, бұл бақылау бағытына байланысты реликті сәулелену температурасында көрініс табады. Альварес пен Ричард Мюллердің көмегімен Смут реликті сәулеленудегі екі бағыт арасындағы температура айырмашылығын 60 градус қашықтықта өлшей алатын дифференциалды радиометр жасап шығарды. Локхид U-2 ұшағына орнатылған бұл құрал ғаламның жалпы айналу жылдамдығы нөлге тең екенін (құралдың өлшеу дәлдігі шегінде) анықтауға көмектесті. Сондай-ақ, құрал реликті сәулелену температурасының диполь тәрізді өзгерісін анықтады, бұл Жердің реликті сәулелену шығаратын бетке қатысты қозғалысына байланысты Доплер эффектісінің салдары ретінде түсіндірілді, бұл соңғы шашыраудың беті деп те аталады. Бұл Допплер эффектісі Күннің (бүкіл Құс жолы сияқты) қозғалмайтындығынан, керісінше соңғы шашыраудың бетіне қатысты шамамен 600 км/с жылдамдықпен қозғалатындығынан туындайды. Бұл қозғалыс, ең алдымен, біздің галактика мен белгілі бір массалық шоғыр — Ұлы аттрактор арасындағы гравитациялық тартылыс күшімен байланысты.

Ол 2025 жылы 18 қыркүйекте, 80 жасында, Париждегі үйінде қайтыс болды.

Қызықты фактілер

«Үлкен жарылыс теориясының» екі эпизодында — 2-маусым, 17-бөлім және 12-маусым, 18-бөлімінде өзі рөліне түсті.
Джордж Смут 2010 жылдан бері Мәскеу мемлекеттік университетінде профессор болып жұмыс істеді, онда ол 2011 жылдың қараша айынан бастап Экстремалды Әлем зертханасын басқарды^[1].
2013 жылы Смут Қазақ ұлттық университетінің құрметті докторы атанды^[2]
Оливердің немере ағасы Оливер Смут та MIT-те оқып жүрген кезде, Оливердің бойы смуттың өлшем бірлігі ретінде таңдалды.

Әлеуметтік іс-шаралар

2016 жылы ол Нобель сыйлығының лауреаттарының Greenpeace, Біріккен Ұлттар Ұйымы және бүкіл әлемдегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген организмдерге (ГМО) қарсы күресті тоқтатуға шақырған ашық хатына қол қойды^[3]^[4]^[5].

Таңдалған басылымдар

Smoot G.F., Gorenstein M.V., Muller R.A. Detection of anisotropy in the cosmic blackbody radiation // Physical Review Letters. — 1977. — Vol. 39. — P. 898-901. — doi:10.1103/PhysRevLett.39.898.
Smoot G.F. et al. Structure in the COBE Differential Microwave Radiometer First-Year Maps // Astrophysical Journal Letters. — 1992. — Vol. 396. — P. L1-L5. — doi:10.1086/186504.
Smoot G.F., Davidson K. Wrinkles in Time: The Imprint of Creation. — William Morrow, 1994. — ISBN 0-380-72044-2.

Дереккөздер

↑ Первая лекция Джорджа Смута в МГУ Мұрағатталған 26 қарашаның 2012 жылы..
↑ Мұрағатталған 29 қазанның 2013 жылы..
↑ 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs. Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 маусым 2016. Тексерілді, 6 қараша 2016.
↑ Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs). Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 шілде 2016. Тексерілді, 6 қараша 2016.
↑ Список нобелевских лауреатов подписавших письмо. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 қыркүйек 2017. Тексерілді, 6 қараша 2016.

Әдебиет

Scott D., Silk J., Broadhurst T. George Smoot obituary: Charismatic cosmologist who revealed ripples in the Big Bang’s afterglow // Nature. — 2025. — Vol. 647. — P. 854. — doi:10.1038/d41586-025-03719-9.

Сілтемелер

Нобель комитетінің сайтынан ақпарат(Ағылшын тілінде)
Лоуренс Беркли ұлттық зертханасының сайтындағы өмірбаян(Ағылшын тілінде)

[1] Первая лекция Джорджа Смута в МГУ Мұрағатталған 26 қарашаның 2012 жылы..

[2] Мұрағатталған 29 қазанның 2013 жылы..

[3] 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs. Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 маусым 2016. Тексерілді, 6 қараша 2016.

[4] Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs). Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 шілде 2016. Тексерілді, 6 қараша 2016.

[5] Список нобелевских лауреатов подписавших письмо. Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 қыркүйек 2017. Тексерілді, 6 қараша 2016.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]