Дунаевцы
| Қала | |||||
| Дунаевцы | |||||
| укр. Дуна́ївці | |||||
 | |||||
| |||||
| Әкімшілігі | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Ел | |||||
| Облыс | |||||
| Аудан | |||||
| Тарихы мен географиясы | |||||
| Координаттары |
48°54′ с. е. 26°50′ ш. б. / 48.900° с. е. 26.833° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 48°54′ с. е. 26°50′ ш. б. / 48.900° с. е. 26.833° ш. б. (G) (O) (Я) | ||||
| Алғашқы дерек | |||||
| Бұрынғы атаулары |
Дунай-город | ||||
| Қала статусы |
1958 | ||||
| Жер аумағы |
1,91 км² | ||||
| Орталығының биiктігі |
300 ± 1 м | ||||
| Климаты |
қоңыржай континенттік | ||||
| Уақыт белдеуі | |||||
| Тұрғындары | |||||
| Тұрғыны |
16 529 адам (2025) | ||||
| Тығыздығы |
8223 адам/км² | ||||
| Ұлттық құрамы | |||||
| Конфессиялар | |||||
| Сандық идентификаторлары | |||||
| Телефон коды |
+380 3858 | ||||
| Пошта индексі |
32400 — 32408 | ||||
Дунаевцы шекарасы
| |||||
 Ортаққордағы санаты: Дунаевцы | |||||
Дунаевцы (укр. Дуна́ївці) — Украинаның Хмельницкий облысындағы қала. Каменец-Подольск ауданының құрамына енеді. 2020 жылға дейін таратылған Дунаевец ауданының әкімшілік орталығы болды.[1] 2025 жылы Дунаевцы қаласының тұрғындарының саны 16 529 адамды құрады.[2]
Географиялық орналасуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қала Дунаев ауданының географиялық орталығында Тернавка өзенінің бойында (Днестр өзенінің сол жақ саласы) орналасқан. Хмельницкий облысының орталығынан - Хмельницкий қаласынан 68 км қашықтықта. Қаланың географиялық координаттары: 48°53'22" (ендік) және 26°51'25" (бойлық). Қаланың жалпы ауданы 12,84 км², оның ішінде 2,14 км² ғимараттар және 0,483 км² қалалық жасыл желек. Көшелердің, өткелдердің және жағалаулардың жалпы ұзындығы 93,8 шақырымды құрайды.[3]
Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дунаевцы - шағын қала. Ол өз елінде халық саны бойынша 175-ші орында (Украина), облыста 12-ші орында (Хмельницкий облысы). Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 20050 орын.
Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Городок (24 км), Каменец-Подольский (41 км), Хмельницкий (45 км), Деражня (50 км), Бар (61 км), Хотин (62 км), Борщев (63 км), Новоднестровск (65 км), Копычинцы (68 км), Красилов (70 км), Хоростков (70 км), Волочиск (73 км), Сокиряны (76 км), Скалат (77 км), Окница (83 км, Молдавия), Липканы (84 км, Молдавия), Староконстантинов (85 км), Фрунзе (87 км, Молдавия), Заставна (91 км), Могилёв-Подольский (93 км).[4]
Қала атауының шығу тегі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]«Дунаевцы» атауының Дунай өзеніне қатысы жоқ, өйткені қала одан шалғай орналасқан. «Дунаевцы» атауының шығу тегі туралы кем дегенде үш нұсқасы бар.
Олардың біріншісі бойынша «Дунай» сөзі «дану», «дуна», «дон» түбірлерінен шыққан деген болжам бар. Бұл түбір үндіеуропалық халықтардың (ежелгі үнді, гот және кельт) тілінде қолданылған және «су, өзен» деген мағынаны білдіреді. Дунаевцы аумағында әлі де көптеген тоғандар болғандықтан, бұл қала атауының пайда болуына негіз болуы мүмкін. Сонымен қатар, украин халық әндерінде «Дунай» сөзі «су, үлкен су, су тасқыны» мағынасында кездеседі.
Басқа нұсқа бойынша, бұл атау Дунай жорықтарына қатысушыларында Дунай фамилиялары көп кездескендіктен болуы мүмкін.
Үшінші нұсқа Украинада Дунаев, Дунаевка деп аталатын ауылдардың бар екендігін және мұндай атаулармен елді мекендерден қоныстанушылар жаңа қонысқа өздері үйренген атауды бере алар еді дегенге негізделген.[5]
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дунаевцы халқы алғаш рет 1403 жылғы тарихи құжаттарда аталған. Сол кезде бұл 72 түтіні бар өте үлкен қоныс болды. Ежелгі құжаттарда ол Дунайгород деп аталды, ал XVIII ғасырдың басынан - Дунаевцы аиалды. Бұл атау қала арқылы өткен және Дунай бассейніндегі елдерге - Валахия, Молдова, Венгрияға апаратын сауда жолынан шыққан болса керек.
1592 жылы Дунаевцыға Магдебург заңы бойынша қала мәртебесі берілді. Өзін-өзі басқару енгізіліп, жыл сайын екі рет жәрмеңке, апта сайын сауда-саттық ұйымдастырылды.
1672 жылы Дунаевтықтар 27 жыл бойы түрік феодалдарының езгісінде болды.
XVIII ғасырда қала тұрғындары поляк ақсүйектерінің билігіне қарсы бірнеше рет көтеріліске шықты.
1793 жылдан бастап Подолия Ресейдің құрамына кірді.
1918 жылы ақпан айының аяғында австро-герман басқыншылары қалаға басып кірді. Қарашаның екінші жартысында австро-германдық басқыншылар Дунаевцыдан қашып кетті. 1919 жылдың басында қалаға румын боярлары талқандаған Хотын көтерілісінің екі жүз қатысушысы келді. 14 сәуірде Қызыл Армия бөлімшелері мен партизандар Дунаевцыды жаулардан тазартуға көмектесті. Бұл ретте партизан отрядтары мен Хотын көтерілісшілері бір жауынгерлік бөлімге – партизан полкіне бірігіп, Каменец-Подольскийді азат етуге қатысты, кейінірек И.Е.Якир басқарған 45-атқыштар дивизиясының құрамында поляк басқыншыларын талқандады. 1920 жылы 10 шілдеде 41-дивизияның атқыштар бөлімдері мен Кочубеевский атты әскер полкінің эскадрильялары жауды Дунаевцыдан қуып шықты.
1941 жылы 11 шілдеде Дунаевцыды фашистер басып алды. 1944 жылы 31 наурызда 22-атқыштар корпусының 161-ші және 317-ші атқыштар дивизиясының жауынгерлері жаудың қарсылығын бұзып, қаланы азат етті.
1958 жылы қала үлгісіндегі поселке аудандық бағынысты қалаға айналды.
Украина Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 26 шілдедегі қаулысымен Дунаевцы қаласы Украинаның тарихи елді мекендерінің тізіміне енгізілді.[6][7]
Өндіріс орындары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- «Украина» агрофирмасы» ауылшаруашылық жауапкершілігі шектеулі серіктестігі;
- «Ренессанс» ЖШС;
- «Дунаевцы жиһаз фабрикасы» ЖАҚ;
- «Дунаевцы наубайханасы» мемлекеттік кәсіпорны;
- «Дунаевцы май зауыты» ЖАҚ;
- «Дунаевцы ауыл шаруашылығы машиналары зауыты» АҚ;
- «Дунаевцы жөндеу-механикалық зауыты» АҚ.
Көрікті жерлері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дунаевцыда жергілікті маңызы бар бірнеше сәулет ескерткіштері бар. Оларға жер иесі Завоиконың бұрынғы кешені (ХІХ ғ. аяғы) кіреді, оның негізгі ғимараты аурухана ғимараты ретінде қызмет етеді. Аурухананы қоршап тұрған саябақ сол кезде жасалған. Мата фабрикасының ғимараты (ХІХ ғ. аяғы) және бірнеше шіркеулер сақталған. Олардың ішінде Капуцинский монастырының басты ғибадатханасы (XVIII ғ.) ерекшеленеді - қазір приходтық шіркеу.
Қалада бірнеше мұражайлар бар: тарихи-өлкетану мұражайы және мата фабрикасының тарихи мұражайы.[8]
Галерея
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Аудандық білім бөлімі
Колос стадионы
Қалалық кітапхана
Мемориалдық ескерткіш
Дунаевцы. Орталық
.jpg)
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Дунаевцы. Тексерілді, 20 ақпан 2025.
- ↑ Дунаевцы тұрғындары. Тексерілді, 20 ақпан 2025.
- ↑ Дунаевцы - Dunaivtsi. Тексерілді, 20 ақпан 2025.
- ↑ Дунаевцы. Тексерілді, 20 ақпан 2025.
- ↑ Дунаевцы. Тексерілді, 20 ақпан 2025.
- ↑ Дунаевцы, Дунаевцы ауданы. Тексерілді, 20 ақпан 2025.
- ↑ Дунаевцы. Тексерілді, 20 ақпан 2025.
- ↑ Украина. Хмельницкий облысы. Дунаевцы. Тексерілді, 20 ақпан 2025.