Мазмұнға өту

Ерлігі үшін медалі (КСРО)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
«Ерлігі үшін» медалі
Шынайы атауы орыс. Медаль «За отвагу»
Мемлекет  КСРО
Жағдайы берілмейді
Негізделді 17 қазан 1938
Алғашқы иегері 19 қазан 1938
Барынша ұсынылған 4 569 893
Жоғары марапаты III дәрежелі Еңбек Даңқы ордені
Төменгі марапаты Ушаков медалі
Medal "For Courage" Ортаққорда

«Ерлігі үшін» медалі (орыс. Медаль «За отвагу») — Отанды қорғауда және әскери борышын орындауда көрсеткен жеке батылдығы мен ерлігі үшін берілетін КСРО мемлекеттік марапаты.

Тарихы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
КСРО пошта маркасы, 1946 жыл
Женя Серёгин, 14 жаста, «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған, 1943 жыл, фото С. Н. Струнников.

«Ерлігі үшін» медалі КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1938 жылы 17 қазандағы «„Ерлігі үшін“ медалін тағайындау туралы» Жарлығымен тағайындалды. Медаль туралы Ережеде: «„Ерлігі үшін“ медалі социалистік Отанды қорғау және әскери борышын өтеу кезінде көрсеткен жеке батылдығы мен ерлігі үшін марапаттауға тағайындалды. „Ерлігі үшін“ медалімен Қызыл Әскердің, Әскери-Теңіз Флотының, шекара және ішкі әскерлердің әскери қызметшілері және КСРО-ның басқа да азаматтары марапатталады», — делінген. «Ерлігі үшін» медалі — КСРО марапат жүйесіндегі ең жоғары медаль.

1938 жылы 19 қазандағы алғашқы Жарлықпен[1] «Ерлігі үшін» медалімен 62 әскери қызметкер марапатталды[2]. 1938 жылы 22 қазандағы алғашқы атаулы Жарлықпен Хасан көлі маңында диверсанттар тобын ұстаған қызыләскер шекарашылар Н. Е. Гуляев пен Б. Ф. Григорьев осы медалмен марапатталды. Жауынгерлік тапсырмаларды үлгілі орындағаны, Хасан көлі ауданын қорғау кезінде көрсеткен ерлігі мен батылдығы үшін 1938 жылы 25 қазандағы Жарлықпен 1326 әскери қызметкер, қолбасшылық құрам мүшелерінің отбасы мүшелері, госпиталь қызметкерлері мен сауда флотының қызметкерлері марапатталды[3][4]. Ұлы Отан соғысы басталғанға дейін КСРО-ның мемлекеттік шекараларын қорғау кезінде және Кеңес-Фин соғысында көрсеткен батылдығы мен ерлігі үшін медалмен 26 мыңға жуық әскери қызметкер марапатталды[5].

Медалді тағу ережелері, таспаның түсі және оның марапат тағанына орналасуы КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1943 жылы 19 маусымдағы «КСРО ордендері мен медалдарына арналған таспалардың үлгілері мен сипаттамасын және ордендерді, медалдарды, орден таспалары мен айырым белгілерін тағу ережелерін бекіту туралы» Жарлығымен бекітілді[6].

Ұлы Отан соғысы кезінде, 1941 жылдан 1945 жылға дейін, 4 миллионнан астам марапаттау жүргізілді.

Ұлы Отан соғысы барысында кейбір қызыләскерлер төрт, бес, тіпті алты (С. В. Грецов) «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. Сонымен қатар, «Жауынгерлік еңбегі үшін» медалі тағайындалды, ол да «Кеңес мемлекетінің жауларымен күресте өз өміріне қауіп төндіре отырып, шебер, ынталы әрі батыл іс-қимылдарымен майдандағы ұрыс қимылдарының табысты болуына ықпал еткен» әскери қызметшілер мен азаматтық тұлғаларға табысталды. Бұлар бұрынырақ тағайындалған Жұмысшы-шаруа Қызыл әскерінің 20 жылдығына арналған — мерейтойлық медалді есептемегенде, іс жүзінде алғашқы кеңестік медалдар болды.


«Ерлігі үшін» медалі пайда болған кезден бастап майдангерлер арасында ерекше құрметке ие болып, жоғары бағаланды, өйткені онымен тек ұрыста көрсеткен жеке батылдығы үшін ғана марапатталды. «Ерлігі үшін» медалінің көбіне «қатысқаны үшін» деп табысталатын кейбір басқа медалдар мен ордендерден басты айырмашылығы осында болды. Негізінен, «Ерлігі үшін» медалімен қатардағы сарбаз және сержанттық құрам марапатталды, дегенімен де, офицерлерге де (көбінесе кіші буындағы) табысталды.

Жұмысшы-шаруа Қызыл әскерінің айып бөлімдерінде соғысқан жауынгерлер жазасын өтеу кезеңінде әскери атағы мен марапаттарынан айырылып, босатылғаннан кейін қалпына келтірілді. Көрсеткен ерлігі, батылдығы мен қаһармандығы үшін айып бөлімшелерінің жауынгерлері марапаттала алды. Айып бөлімдерінде алынған марапаттардың барлығы дерлік «Ерлігі үшін» медалдары болды.

В. Высоцкийдің «Айып батальондары» әнінде мынадай жолдар бар:

И если не поймаешь в грудь свинец,
Медаль на грудь поймаешь «За отвагу».

Барлығы шамамен 4,6 миллион адам «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды.

Сипаттамасы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
«Ерлігі үшін» медалі, 1942 жыл
«Ерлігі үшін» медалі, 1942 жыл, артқы жағы

«Ерлігі үшін» медалі күміс түсті, диаметрі 37 мм шеңбер пішінінде, екі жағынан дөңес ернеумен жиектелген. Медалдің беткі жағының жоғарғы бөлігінде ұшып бара жатқан үш И-16 ұшағы бейнеленген. Ұшақтардың астында екі жолға «Ерлігі үшін» (орыс. «За отвагу») деген жазу жазылған, әріптері қызыл эмальмен қапталған. Осы жазудың астында стильденген Т-35 танкі бейнеленген. Медалдің төменгі бөлігінде қызыл эмальмен қапталған «КСРО» (орыс. СССР) деген жазу орналасқан. Артқы жағында медалдің нөмірі жазылған.

Медаль шығыршық арқылы жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітіледі. Таспа сұр түсті, жиектерінде бойлық екі көк жолақ бар, таспаның ені — 24 мм. Жолақтардың ені — 2 мм. Бастапқыда, «Ерлігі үшін» медалі қызыл таспамен тысталған төртбұрышты тағанға бекітілген.

КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1941 жылғы 7 шілдедегі Қаулысына сәйкес, марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін «Ерлігі үшін» медалі КСРО Жоғарғы Кеңесінің Төралқасына қайтарылды. Медаль куәлігі марапатталған адамның отбасында қалдырылуы мүмкін болды (КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1943 жылғы 13 шілдедегі қаулысы).

Орындалу нұсқалары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Медаль 925 сынамалы күмістен жасалады. Медалдегі күмістің жалпы салмағы (1975 жылғы 18 қыркүйектегі жағдай бойынша) — 25,802±1,3 г. Медалдің тағансыз жалпы салмағы — 27,930±1,52 г.

КСРО-ның «Ерлігі үшін» медалінің негізгі екі түрі бар:

  • Тікбұрышты тағанда. Медаль тағайындалған кезден (1938 жылғы 17 қазан) бастап 1943 жылғы 19 маусымдағы Жарлық шыққанға дейін «Ерлігі үшін» медалінің алғашқы түрі табысталды. Медаль өлшемі 15×25 мм, қызыл қатқыл таспамен тысталған тікбұрышты тағанға бекітілді. Тағанның артқы жағында медалді киімге бекітуге арналған дөңгелек сомыны бар иір ойықты сұққыш болды.
  • Бесбұрышты тағанда. 1943 жылғы 19 маусымдағы Жарлық күшіне енгеннен кейін медалдің сыртқы түрі біршама өзгерді. Қызыл таспалы таған артқы жағында киімге бекітуге арналған түйреуіші бар бесбұрышты тағанмен ауыстырылды.

«Ерлігі үшін» медалінің иегерлері

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
КСРО пошта маркасы, 1946 жыл
Алты медалді[7]

Алты «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған бірегей жағдай белгілі:

  • Грецов Семен Васильевич (1902—1975) — медицина қызметінің сержанты, Курск облысының тумасы. Алты медалдің барлығы Старый Оскол өлкетану мұражайында сақтаулы[8].
Бес медалді

Ұлы Отан соғысы жылдарында (1941—1945) бес «Ерлігі үшін» медалімен марапатталғандар:

  • Бубликов Алексей Васильевич (1925—2014) — Ұлы Отан соғысына қатысушы, Украинаның Васильков қаласында тұрған.
  • Воронов Алексей Николаевич (1923—2021) — гвардия ефрейторы. 220-атқыштар полкінің пулеметшісі: 25.05.1943, 01.08.1944[9], 18.09.1944[10], 12.11.1944, 14.02.1945.
  • Грибков Павел Федорович (1922—2015) — барлаушы. Петропавловск-Камчатский қалалық ардагерлер кеңесі жанындағы Жауынгерлік және еңбек даңқы мұражайының меңгерушісі[11].
  • Данилюк Остап Артемович (1920 — 1985 жылдан кейін) — 1-Украина майданының 641-танкіге қарсы жойғыш артиллериялық полкінің жүргізушісі, бұған дейін — Солтүстік-Батыс майданының 482-армиялық миномет полкінің жүргізушісі. «Праганы азат еткені үшін», «Германияны жеңгені үшін» медальдарымен, II дәрежелі Отан соғысы орденімен (1985) және бес «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған: 1) 1-Украина майданының 641-танкіге қарсы жойғыш артиллериялық полкі бойынша 17.05.1945 жылғы № 9/н бұйрық; 2) 641-танкіге қарсы жойғыш артиллериялық полкі бойынша 19.02.1945 жылғы № 3/н бұйрық; 3) Ленинград майданының 641-танкіге қарсы жойғыш артиллериялық полкі бойынша 20.06.1944 жылғы № 12/н бұйрық; 4) Солтүстік-Батыс майданының 482-армиялық миномет полкі бойынша 28.08.1943 жылғы № 10 бұйрық; 5) 641-танкіге қарсы жойғыш артиллериялық полкі бойынша 04.1944 жылғы бұйрық.
  • Захаров Максим Никифорович (1913—1995) — 150-танкіге қарсы жойғыш артиллериялық полкінің, Жоғарғы Бас қолбасшылық резервінің Суворов орденді 5-жеке бригадасының артиллерист-сержанты.
  • Зольников Степан Михайлович (1919—2014?) — Жеңіс шеруіне қатысушы, 8-жеке гвардиялық атқыштар бригадасының сержант-минометшісі, соғыс жылдарында бес «Ерлігі үшін» медалімен және III дәрежелі Даңқ орденімен марапатталған. Медицина ғылымдарының докторы С. М. Зольников Мәскеуде тұрған.
  • Иванов Алексей Иванович (1906—?) — гвардия аға сержанты. 63-гвардиялық атқыштар дивизиясының 188-гвардиялық атқыштар полкінің хатшы-каптенармусы, Хозанкино ауылының (қазіргі Чувашияның Красночетай ауданы) тумасы. Марапатталған күндері: 1943 жылғы 15 ақпан (172-атқыштар дивизиясының 388-атқыштар полкі құрамында қызыләскер атағында), 1944 жылғы 3 шілде, 1944 жылғы 25 қыркүйек, 1945 жылғы 3 наурыз, 1945 жылғы 9 маусым.
  • Иванов Сергей Федорович (1925—?) — аға сержант. 331-атқыштар дивизиясындағы есептоп командирі: 03.06.1944, 03.07.1944, 07.11.1944, 08.12.1944, 07.03.1945.
  • Ипполитова Вера Сергеевна (күйеуінің тегімен — Потапова; 1921 жылы туған) — гвардия сержанты. 71-жеке теңіз атқыштар бригадасының 3-жеке атқыштар батальоны 3-атқыштар ротасы бөлімшесі командирінің орынбасары, кейін 63-гвардиялық Красносельск атқыштар дивизиясының 188-гвардиялық атқыштар полкінің санитарлық нұсқаушысы.
  • Карачунов Савелий Константинович (1917—?) — гвардия кіші сержанты, барлаушы: 01.09.1944, 01.10.1944, 15.02.1945, 15.03.1945, 20.04.1945.
  • Краснов Федот Ильич (29.4.1918—8.2.2000) — гвардия аға сержанты. 64-гвардиялық атқыштар дивизиясының Александр Невский орденді 194-гвардиялық атқыштар полкі атқыштар бөлімшесінің командирі: 23.01.1944, 18.05.1944, 12.07.1944, 03.03.1945, 14.06.1945.
  • Метелев Михаил Иванович (Мителев; 1922—?) — гвардия сержанты, 48-гвардиялық атқыштар дивизиясының 98-гвардиялық артиллериялық полкінің зеңбірек командирі. Бес «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған: 1) 48-гвардиялық атқыштар дивизиясының 98-гвардиялық артиллериялық полкі бойынша 01.04.1945 жылғы № 7/н бұйрық; 2) Воронеж майданының 48-гвардиялық атқыштар дивизиясы 98-гвардиялық артиллериялық полкі бойынша 27.01.1943 жылғы № 1 бұйрық; 3) 48-гвардиялық атқыштар дивизиясының 98-гвардиялық артиллериялық полкі бойынша 31.05.1945 жылғы № 12/н бұйрық; 4) 48-гвардиялық атқыштар дивизиясының 98-гвардиялық артиллериялық полкі бойынша 06.07.1944 жылғы № 7/н бұйрық; 5) 48-гвардиялық атқыштар дивизиясының 98-гвардиялық артиллериялық полкі бойынша 04.1945 жылғы бұйрық.
  • Прокофьев Николай Васильевич (1923—?) — сержант. 173-атқыштар дивизиясының 426-жеке байланыс батальонының радисі: 08.09.1943, 01.06.1944, 23.07.1944, 14.02.1945, 21.04.1945.
  • Телех Василий Никитович (Телих; 1920 — 1985 жылдан кейін) — 19-атқыштар дивизиясы 1310-атқыштар полкінің 76 мм зеңбіректер батареясының барлаушы-бақылаушысы: 1) 19-атқыштар дивизиясының 1310-атқыштар полкі бойынша 18.05.1945 жылғы № 19/н бұйрық; 2) 19-атқыштар дивизиясының 1310-атқыштар полкі бойынша 07.03.1945 жылғы № 7/н бұйрық; 3) 19-атқыштар дивизиясының 1310-атқыштар полкі бойынша 21.10.1944 жылғы № 40/н бұйрық; 4) 19-атқыштар дивизиясының 1310-атқыштар полкі бойынша 23.12.1944 жылғы № 48 бұйрық; 5) 19-атқыштар дивизиясының 1310-атқыштар полкі бойынша 15.12.1944 жылғы № 44/н бұйрық. 1985 жылы II дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған.
Төрт медалді
  • Петров Виктор Петрович (1924—2003) — кеңестік әскери қызметші. Мотоатқыштар пулемет батальонының автоматшысы, атқыштар ротасының мергені, 5-гвардиялық атқыштар дивизиясы 12-гвардиялық атқыштар полкінің 45 мм зеңбіректер батареясының оқтаушысы, зеңбірек командирі; гвардия сержанты (22.03.1943, 24.10.1944, 05.02.1945, 10.05.1945).

Әдебиет

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  • Володин А. Н., Мерлай Н. М. Медали СССР — СПб.: Печатный двор, 1997. — Б. 122—123. — ISBN 5-7062-0111-0.
  • Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР — Минск: Народная асвета, 1986. — Б. 87.

Сілтеме

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. ↑ КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының «Жұмысшы-шаруа Қызыл әскерінің қолбасшылық, басшылық құрамын, қызыләскерлерін және ІІХК әскерлерінің әскери қызметкерлерін марапаттау туралы» Жарлығы
  2. ↑ Указ Президиума ВС СССР // Известия : газета. — 1938. — № 245. — б. 1.
  3. ↑ Указ Президиума ВС СССР // Известия : газета. — 1938. — № 255. — б. 4.
  4. ↑ Указ Президиума ВС СССР от 25.10.1938. Кадровый состав ОГБ СССР 1935—1939. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 мамыр 2021. Тексерілді, 23 мамыр 2021.
  5. ↑ Лебедев В. Награды зовут на подвиг. // Военно-исторический журнал. — 1978. — № 10. — Б.122-123.
  6. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «Об утверждении образцов и описание лент к орденам и медалям СССР и Правил ношения орденов, медалей, орденских лент и знаков отличия» от 19 июня 1943 года // Ведомости Верховного Совета СССР : газета. — 1943. — № 23 (229). — б. 1 – 2.
  7. ↑ Воронов Алексей Николаевич, Медаль «За отвагу» :: Документ о награде :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 24 шілде 2018. Тексерілді, 24 шілде 2018.
  8. ↑ Шесть медалей «За отвагу» — уникальная история нашего земляка Семёна Васильевича Грецова. 9 Канал. Старый Оскол. (12 мамыр 2015). Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 маусым 2015. Тексерілді, 22 маусым 2015.
  9. ↑ Воронов Алексей Николаевич, Медаль «За отвагу» :: Документ о награде :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 24 шілде 2018. Тексерілді, 24 шілде 2018.
  10. ↑ Воронов Алексей Николаевич, Медаль «За отвагу» :: Документ о награде :: Память народа. pamyat-naroda.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 24 шілде 2018. Тексерілді, 24 шілде 2018.
  11. ↑ Несколько медалей «За отвагу» — Б. 2. Мұрағатталған 22 қыркүйектің 2017 жылы. // SAMMLER.RU
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Ерлігі_үшін_медалі_(КСРО)&oldid=3639475» бетінен алынған