Жармақ

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

'Жармақ романы'Жуан мәтін - алғаш рет 2007 жылы

жарық көрген,көрнекті жазушы Мұхтар Мағауиннің шығармасы.2010 жылы мемлекет сыйлығына ұсынылған болатын.

Қысқаша мазмұны[өңдеу]

Шығармада Шыңғысхан төңірегіндегі тарихи талас та айтылады.Романның басты кейіпкері – Мұрат Бейсенұлы Қазыбеков және оның жармағы Марат Бейсенұлы Қазыбековтер. Романның өн бойы тола қиял мен мистика болғанымен, негізі шынайы өмірден алынған. Адамдар қақ жарылып, бүтіннің бөлшегіне айналып жатпаса да, әр адам өз ішінде ұдайы екі ойдың жетегінде жүретіні, әр кезде екі жолдың жолайрығында тұратыны айтпаса да ақиқат.Басты рөлдердеің бірі – Иман Қазақбайға да тиесілі. Қазақбай әлдебір журналдың бас редакторы қызметін атқарып, ел үшін, ұлт үшін жанын салады, кейін сонысы үшін қоғамға сүйкімсіз боп шеттеп қалады. Елден Иман кетіп, ылғи имансыздар қалса, қазақтың (Қазақбайдың) құрығаны. Бірақ, Иманның өзі кетсе де, көзі кетпейді, ол Мұратты тәрбиелеп кеткен еді. Мұрат имансыз Маратқа қарсы күреседі. Кейде әлсіздік танытып, жеңіледі, кейде жеңеді, кейде тіпті «ұ» әріптік қазақы ұлы қасиеті «а» әріптік бөтен пиғылға ауысып, Мұрат Маратпен тұтасып кетеді, қайтадан екеуінің арасы жарылып , иманды жолға қайта түседі...Осы себепті де шығарма "ЖАРМАҚ" деп аталды.

Алдында Иман Қазақбайдың шаң басып, жатып қалған күнделік дәптері сипатында баяндалған шығарма соңында М.Мағауин өзінен сөз қосып, «Қайыр, есен-сау тұрыңыз. Иманыңыздан айырылмасаңыз, барлық Мұрат орнына келері күмәнсіз» деп аяқтайды.

Шығарма туралы ой пікірлер[өңдеу]

  • Құлбек ЕРГӨБЕК, сыншы:

– Мұхтар Мағауин – қазақ әдебиетінің классигі. Кез келген жазушы идея бойынша, өзі өмір сүрген қоғамға оппозияция болуы керек. Бірақ, біздің қазақ әдебиеті өзі өмір сүрген қоғамға ешқашан оппозиция бола алмай келе жатыр. Қаламгерлер қоғамның сойылын соғудан шаршамайды, шалдықпайды. Кеңестік кезеңде жазушы болып қалыптаса тұра, бүгінгі уақыт талабынан шыға білген, бүгінгі тәуелсіз елімізді өркениет биігіне көтереміз деп жүрген мемлекетіміздің бойындағы бар кемшілікті көре білген жазушы. Оның айқын айғағы – «Жармақ» романы. Қазақ әдебиетінің дәстүрінде болмаған, бірақ, қазақ әдебиетінде дәстүр туғызуы мүмкін роман. Ол бүгінгі күннің қанын шығарып, айта білген – роман. Оның бағасы болашақта беріледі.

  • Әсия БАҒДӘУЛЕТ, «Халық сөзі» газетінің журналисті:

– «Жармақты» – публицистика дегеніне келісемін. Кейбір теңеулеріне айызың қанады. Әсіресе, «тірі» адамдарды танығанда. Бірақ, Мағауиннің тілден жұрдай болғанын көрген емеспін. Мақаласының өзі тіліп түсіп жатады ғой. Жазушының пендешілік «интерестері» кіріп кетпегенде, қазақ әдебиетінде болмаған мистикалық реализмнің үздік үлгісі болар еді… Мүмкін қателесетін де шығармын…

  • Тұңғышбай ЖАМАНҚҰЛОВЖ, ҚР Халық әртісі:

– Мұхтар Мағауиннің стилі ерекше емес пе? Жаңа стилдегі роман деп атауға болады. Романды осылай ғана жазасың деген бір ғана формасы болмайды ғой. Маған қатты ұнады. Эмоциямен жазылған. Сын айтатын сыншы емеспін, әрине. Оқырман ретінде қиғаш ой түйген жоқпын. Керісінше, заманымыздың шындығын жазған батыл, көркем дүние ретінде қабылдадым.

Кейіпкерлер[өңдеу]

Мұрат Қазыбеков – тарихына адал,жақсы қырынан сипатталатын кейіпкер. Марат Қазыбеков – есепке жүйрік,қулау кейіпкер. Мүштәр Маханов - шығармада атағын шығарудың шебері, ақын. Жиған Нұрғазин – шығарманың төрінде түк бітірмесе де даңқты адам ретінде танылған жазушы. Иван Есенғалиев - қазақ тарихына тұсау салған аты орыс, заты қазақ. Алдабек Қаражұманов - астыртын ойынның бесаспабы.

Қорытынды[өңдеу]

Қазіргі күнде әдеби сыншылармен бестстеллер ретінде бағаланған бұл кітап жоғары бағалануда.Қазақ әдебиетінде мистика жанры аз болғандықтан роман көптің таңдауы болып отыр. "Жармақ" — қазақтың екі ғасырлық тарихы мен бүгінгі психологиялық тартыстар жүйесіне құрылған романы жазушыны мүлдем басқа қырынан көрсетеді.Жазушы басқа елдің өкілдігінде жүрсе де,екі жүз жылдық тарихты айқын сипаттаған.Бұл кітаптың адамның психологиясын айналып өтпейтіні сипатынан ақ белгілі.

http://yvision.kz/post/339778 http://baq.kz/kk/news/oner/en-uzdik-kazak-kitabin-bilesiz-be-3435 http://massaget.kz/layfstayl/debiet/syn/23791/ http://zhasorken.kz/?p=705 http://on.kz/u23934/blogpost/11584/