Қияқ

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Жауқияқ бетінен бағытталған)
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Жауқияқ
Elymus canadensis
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
(unranked) Дара жарнақтылар
(unranked) Commelinids
Сабы: Poales
Тұқымдасы: Poaceae
Кіші тұқымдасы: Pooideae
Тайпасы: Triticeae
Тегі: Elymus
Карл Линней
Үлгілік түрі
Elymus sibiricus
Карл Линней
түрлері

150 түрі белгілі

Қияқ, кейде қарақияқ (лат. Elymus) – астық тұқымдасына көпжылдық шөп өсімдіктерінің бір туысы.

ТМД жерінде 25 түрі өседі. Олардың ішіндегі ең негізгілері:

1. Айғыр қияқ (лат. Еlymus giganteus) масағы арпанікі тәрізді болады, көбінесе құмды жерде өседі, сондықтан да кейде мұны құм сұлысы деп атайды. Сабағының ұзындығы 50— 170 см, масағының ұзындығы 15— 20 см, жалпақтығы 2—4 см келетін ірі өсімдік болғандықтан да алып жауқияқ деп ат берілген. Алып жауқияқтың сабағы мен жапырағын өзі бастартқанға дейін, ал, масағын балауыз кезінде малдың қай түрі болса да жақсы жейді. Гүлденген соң қатайып кетеді, сондықтан шөбін гүлденуге дейін шабу керек. Тұқымы малға өте жұғымды жем: құрамында 10,9 процент белок бар. Дәу жауқияқ көшпелі құмды тоқтатуға зор мәні бар өсімдік.

2. Сібір қияғы немесе Сары жауқияқ (лат. Еlymus sibiricus) — селдір сабақты өсімдік. Биіктігі 45—95 см. Көбінесе Сибирь мен Қиыр Шығыстың шөлейт далаларында және таулы аудандарында өседі. Аздап Өзбекстанның, Тәжікстанның және Шығыс Қазақстанның тауларында да кездеседі. Тұқымын қолдан сепкен кезде сары жауқияқтың 1 гектарынан 25— 30 ц шөп, 5,3 ц тұқым алуға болады. Кейбір жерде ол 2 рет шабуға да келеді. Малдың қай түлігі болса да жейді.

3. Тарлан қияқ (лат. Elymus junceus) — тамыр сабағы қысқа, биіктігі 20—80 см болып өсетін өсімдік. Көбінесе сортаң жерге өседі. Гүлденер кезде шабылған шөбі малға өте жұғымды болады. Дәнді дақылдардың бидай және арпа сыяқты түрлерімен будандастыруға Т. қ. өте құнды өсімдік.[1]

Кеәбір түлдері[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Т. Мұсақұлов, орысша-қазақша түсіндірмелі биологиялық сөздік І-том қазақ мемлекет баспасы, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев