Желі (арқан)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Желінің көмегімен үйретілмеген өгізді қолға үйрету кезі

Желі — ірі қара малдың төлін байлауға арналып, қазыққа берік керілген қайыс, қыл не кендір арқан. Ұзындығы 1 м. ағаш немесе темір қазықты жерге сіңіре, шалқайта қағады да оның түбінен жерге тақап 6 — 8 құлаш арқанды қатты керіп байлайды. Құлын желіде міндетті түрде арқанның тең ортасынан кіндік бау шалынып, ол бүйір қазыққа керіле байланады. Бұзау мен бота желісінде төл саны көп болмаса кіндік бау байланбайды. Құлынға арналған желі арқанын 3—5, бұзау мен ботаға арналған желі арқанын 2—3 тіннен ширатып еседі. Желі қазығының басын жас көн терімен орайды және ағаш тоқпақпен қаққан соң үстін ауыр таспен бастырып қояды. Желі ұзындығы байланатын төл санына байланысты болғанмен, төлді бір-біріне оралып, тебіспейтіндей етіп байлайды немесе желі арқанын бекіткен бүлдіргімен бір тұтам ұзын тиек (ағаш, сүйек) арқылы ноқта сулығынан тиектеп қояды. Құлынды, көбінесе, сағалдырық бауынан байлайды. Желінің қой-ешкіге арналған керме қосақ, түйме көген, т.б. түрлері бар. Желіні алғаш керген кезде желі майлау рәсімін жасайды. Қазақ халқының дәстүрінде желіден аттауға, оны басуға тыйым салынады. Әсіресе, аяғы ауыр әйелдерге желіден аттауға болмайды. Бір аяғымен аттап қойса, кері қарай қайту керек.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ энциклопедиясы,3 том