Жота (метеорология)
 | Бұл мақала әлі тексерістен өтпеді. Тексерілмеген мақалалардағы мәліметтер сенімсіз болуы мүмкін.
|
 | Бұл бет жедел жоюға ұсынылған. Себебі: 27-03-2026.
Бұл мақаланы 2026-03-27, 15:51 кезінде (3 ай бұрын) 1nter pares (журналы | үлесі) соңғы рет өңдеді.
|
Жота (метеорология), барометриялық жота — метеорологиядағы термин. Ол қоршаған аймақтармен салыстырғанда атмосфералық қысымы жоғары болатын және ішінде тұйық ауа айналымы болмайтын созылыңқы аймақты білдіреді[1].
Жота жел ағынының антициклондық қисықтығы ең жоғары болатын аймақта қалыптасады. Ол әдетте антициклонның орталығынан басталып, екі төмен қысымды аймақтың арасында орналасады. Қисықтық ең жоғары болатын бөлік жота сызығы деп аталады. Жота барикалық ойысқа (ложбинаға) қарама-қарсы құбылыс болып табылады.
Сипаттамасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Жоталарды екі түрлі тәсілмен бейнелеуге болады:Жер бетінің синоптикалық карталарында қысым изобаралары жота осі бойында ең жоғары мәнге жететін контурларды құрайды.
- Атмосфераның жоғарғы қабаттарының карталарында геопотенциалдық биіктік изосызықтары ұқсас контурлар түзеді, ал олардың ең жоғары нүктесі жотаны анықтайды.
Қатар жүретін атмосфералық құбылыстар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Жоғарғы тропосферадағы ойыстар мен жоталардың айналасында ауа ағындары қалыптасады.
Антициклондық айналымдағы желдердің бағытын және ауа райы жүйелерінің батыстан шығысқа қарай қозғалуын ескерсек [2]:
- жоғарғы жотаның алдында полярлық аймақтардан келетін ауа ағыны байқалып, ол суық ауа әкеледі;
- жоғарғы жота сызығынан кейін экваторлық аймақтардан келетін ағын қалыптасып, жылырақ ауа әкеледі.
Жер бетіне жақын жоталар, қысым максимумдары сияқты, әдетте жақсы ауа райын қалыптастырады. Себебі олар жоғарғы деңгейдегі жота алдында теріс құйындылық адвекциясы аймағында пайда болатын ауа ағындарының жақындасуымен байланысты[3].
Ауа жоғарыдан төмен қарай қозғалғанда (ауа массасының шөгуі), жер бетіне жақын қабаттарда желдердің таралуы күшейеді. Ауаның төмен қарай түсуі ауа бағанының жылынуына және салыстырмалы ылғалдылықтың азаюына әкеледі. Соның нәтижесінде ауа құрғап, аспан ашық болады[4].
Маңызды атмосфералық жоталардың бірі — субтропиктік жота. Бұл — шамамен «ат ендіктері» маңында орналасқан жоталар тізбегі. Бұл аймақта желдер әдетте әлсіз болады, соның салдарынан атмосфера тұрақтылығы артып, түнде тұман, ал күндіз булыңғырлық жиі байқалады[5][6].
Жоғарғы тропосферадан төмен түсетін ауа жотаның орталығынан жер бетіне жетіп, әр жарты шардың жоғары және төмен ендіктеріне қарай таралады. Нәтижесінде пассат желдері мен батыс желдері қалыптасады[7].
Жота блокировкасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Метеорологияда блоктар — атмосфералық қысым өрісіндегі ірі ауқымды, салыстырмалы түрде тұрақты құрылымдар. Олар қозғалмалы циклондардың қозғалысын «бөгеп», олардың бағытын өзгерте алады.
Мұндай құрылымдар бірнеше күн немесе тіпті апта бойы өзгермей тұруы мүмкін. Соның нәтижесінде белгілі бір аймақтарда ұзақ уақыт бойы бірдей ауа райы сақталады (мысалы, бір жерде ұзақ жауын-шашын, ал басқа жерде ашық аспан)[8].
Жоғарғы деңгейдегі жоталар көбінесе осындай блоктармен байланысты болады, әсіресе «Омега-блок» деп аталатын синоптикалық жағдайларда[9].
- ↑ 1. American Meteorological Society. Ridge. AMS Glossary. Дата обращения: 2 августа 2019. Архивировано 10 ноября 2021 года.
- ↑ 2. Météo-France. Dorsale (фр.). Glossaire. Дата обращения: 2 августа 2019. Архивировано 10 октября 2021 года.
- ↑ 2. Météo-France. Dorsale (фр.). Glossaire. Дата обращения: 2 августа 2019. Архивировано 10 октября 2021 года.
- ↑ 2. Météo-France. Dorsale (фр.). Glossaire. Дата обращения: 2 августа 2019. Архивировано 10 октября 2021 года.
- ↑ 3. Robert Tardif (2002). Fog characteristics. Архивная копия от 20 мая 2011 на Wayback Machine University Corporation for Atmospheric Research. Retrieved on 2007-02-11.
- ↑ 4. Myanmar government (2007). Haze. Архивировано 24 февраля 2008 года. Retrieved on 2007-02-11.
- ↑ 5. C.-P. Chang, Yongsheng Zhang, and Tim Li (1999). Interannual and Interdecadal Variations of the East Asian Summer Monsoon and Tropical Pacific SSTs. Part I: Roles of the Subtropical Ridge. (недоступная ссылка) Journal of Climate: pp. 4310-4325. Retrieved on 2007-02-11.
- ↑ 6. [http://www.theweatherprediction. com/habyhints/144/ The Omega Block] (недоступная ссылка — http://www.theweatherprediction. com/habyhints/144/ история). theweatherprediction.com. Дата обращения: 27 июля 2019.
- ↑ 6. [http://www.theweatherprediction. com/habyhints/144/ The Omega Block] (недоступная ссылка — http://www.theweatherprediction. com/habyhints/144/ история). theweatherprediction.com. Дата обращения: 27 июля 2019.