Жусуп Турусбеков
| Жусуп Турусбеков | |
 Жусуп Турусбеков әйелі Кулсунмен, 1932 жыл | |
| Туған күні | |
|---|---|
| Туған жері |
Пржевал уезі, Жетісу облысы, Түркістан генерал-губернаторлығы, Ресей империясы |
| Қайтыс болған күні |
сәуір 1944 жыл |
| Қайтыс болған жері |
Калинин майданы |
| Азаматтығы | |
| Мансабы |
ақын, драматург, либреттист, аудармашы, редактор |
| Жанры |
поэзия, пьеса |
| Шығармалардың тілі |
қырғызша, орысша |
| Марапаттары |
|
Ортаққордағы санаты: Жусуп Турусбеков | |
Жусуп Турусбеков (24 желтоқсан 1910, Күн-Батыш ауылы, Жетісу облысы — 1944, Калинин майданы) — қырғыз кеңес ақыны, драматург. Құрмет Белгісі орденімен марапатталған. Кеңес жазушыларының бірінші съезінің делегаты болған. Екінші дүниежүзілік соғыс қатысушысы.
Өмірбаяны
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Жусуп Турусбеков 1910 жылғы 24 желтоқсанда Жетісу облысының Күн-Батыш ауылында, бұғы тайпасының кыдык руының құдайбақты тармағында дүниеге келген.[1][2] Ерте жетім қалып, 10 жасынан бастап Түп ауылындағы мектеп-интернатта тәрбиеленген. Түпте ауыл шаруашылық техникумында оқып,[3] 1928 жылы Фрунзе қаласына кеткен. Республикалық «Кызыл Кыргызстан» газетінде корректор болып жұмыс істеп, кейін бөлім меңгерушісі болған. «Ленинчил жаш» жастар газетінің редакторы, Қырғыз мемлекеттік баспасының редакторы, Жазушылар одағында әдеби кеңесші және Қырғыз республикалық драма театрының директоры қызметтерін атқарған. «Кызыл учкун» әдеби үйірмесіне қатысқан.[3] 1928–1931 жылдары Тверь қаласындағы кеңестік-партиялық мектепте білім алған, демалыс кезінде «Ленинчил жаш» газетінде редактор болып жұмыс істеген. 1930 жылы БК(б)П қатарына қабылданған.
Жусуп Турусбеков Екінші дүниежүзілік соғыс қатысушысы болған. 1941 жылы майданға аттанып, окопта жүріп те шығармаларын жазуын жалғастырған. 1944 жылдың сәуір айында Калинин майданында қаза тапқан.[4][5]
Отбасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Жусуп Турусбековтің жұбайы — Кулсун Молдахматова, педагогикалық техникумды бітірген.
Үш баласы болған. Үлкен қызы — Лиля Турусбекова (1933–2001), кинорежиссер, Қырғыз КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері (1979).
Шығармашылығы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Жусуп Турусбеков әдеби қызметпен 1928 жылдан бастап айналыса бастады. «Жусуптың өлеңдері» (1932), «Қуанышты жастар» (1933), «Отан» (1938) жинақтарының авторы. «Өлім емес, өмір» (1935), «Беш-Мойноктағы оқиғалар» (1937) пьесаларын жазған. Касымалы Маликов және Жоомарт Боконбаевпен бірге 1939 жылы «Айчурек» операсының либреттосын жазған. Аудармамен айналысып, Александр Пушкиннің «Каменный гость» пьесасын («Кіші трагедиялар» циклынан), Генрих Гейне шығармаларын және басқа да туындыларды қырғыз тіліне аударған.[5]
Жусуп Турусбеков Кеңес жазушыларының бірінші съезіне қатысқан.[5]
«Қарақшы трагедиясы» поэмасын майданнан далалық пошта арқылы «Кызыл Кыргызстан» газетінің редакциясына жіберіп, шығарма 1942 жылы жарық көрген.
Марапаттары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Құрмет Белгісі ордені (1939)[6]
Жады
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Жусуп Турусбеков құрметіне көше мен кітапхана аталған.[7][8]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Проектом сельских инвестиций охвачено 204 аильных кенеша. — Бюлл. агентства развития и инвестирования сообществ Кыргызской Республики, 2005. — б. 7.
- ↑ Постановление Правительства Кыргызской Республики от 12 февраля 2003 года № 54 «О переименовании Кун-Батышского айыльного кенеша Тонского района Иссык-Кульской области Кыргызской Республики в айыльный кенеш имени Болота Мамбетова» (орыс.). Параграф. Тексерілді, 27 сәуір 2020.
- 1 2 105 лет со дня рождения Джусупа Турусбекова. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 шілде 2019. Тексерілді, 9 шілде 2019.
- ↑ Генеалогическая база знаний: персоны, фамилии, хроника. Турусбеков Джусуп. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 шілде 2019. Тексерілді, 9 шілде 2019.
- 1 2 3 Литпричал. БСЭ. Турусбеков Джусуп. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 шілде 2019. Тексерілді, 9 шілде 2019.
- ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении советских писателей. — Правда, 1939. — № 31. — б. 2.
- ↑ ЦБС. Библиотека № 2. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 қараша 2018. Тексерілді, 9 шілде 2019.
- ↑ Улица Ж. Турусбекова. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 шілде 2019. Тексерілді, 9 шілде 2019.
Сыртқы сілтемелер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
- 24 желтоқсанда туғандар
- 1910 жылы туғандар
- Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
- Алфавит бойынша тұлғалар
- Алфавит бойынша жазушылар
- Пржевал уезінде туғандар
- 1944 жылы қайтыс болғандар
- Қырғызстан ақындары
- КСРО ақындары
- Қырғызстан драматургтері
- КСРО драматургтері
- Қырғызстан либреттистері
- КСРО либреттошылары
- Қырғызстан аудармашылары
- КСРО аудармашылары
- Қырғызстан редакторлары
- КСРО редакторлары
- Газет редакторлары
- КОКП мүшелері
- Ұлы Отан соғысы ұрыстарында қаза тапқандар
- Қоғамдық игілік жазушылары