Ибақ Хан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Ибақ хан, Абақ хан, Айбақ хан (туған жылы белгісіз – 1495) — Батыс Сібірдегі Шайбани әулетінің билеушісі.

Ата тегі: Шыңғыс ханЖошы – Сибан (Шайбан) – Баhадүр – Жошы Бұқа – Бадағұл – Мың Темір хан – Бек Қонды – Әли –Қожа Мұхаммед хан – Махмұдбек хан – Ибақ хан.

Жазба деректерде Ибақ ханның есімі 15 ғасырдың 2-жартысынан бастап кездеседі. 1408 – 69 жылдары Әбілхайыр ханның мұрагері Шейх Хайдар ханға қарсы болған топтың ішінде Ибақ ханның да есімі аталады. Ибақ хан Дешті Қыпшақтағы Көшпелі өзбектер мемлекетін құлатуға қатысып, Әбілхайыр ханның немересі Мұхаммед Шайбани паналаған Қажы Тархан қаласын (Астрахан) қоршауға алады. Ибақ хан Дешті Қыпшақта Қазақ хандығының күшеюіне байланысты Батыс Сібірге кетуге мәжбүр болады. Жергілікті Тайбұға әулетімен туыстық қатынас орнату арқылы, ол аймақтағы өз билігін күшейтіп, кейін Тобыл мен Ертіс өңірінің жеке дара билеушісіне айналды. 1481 жылы ноғай мырзаларымен бірге Алтын Орда ханы Ахметке қарсы шабуыл жасап, оны өлтірді. 1481, 1483 жылдары орыстармен достық, сауда қарым-қатынасын орнату мақсатымен Иван ІІІ-ге елшіліктер жібереді.

Тарихи әдебиеттерде Ибақ ханның мемлекеті Түмен (Тюмень) хандығы деп те аталады. Хандықтың астанасы Чимгу Тара қаласы болды. 1495 жылы жергілікті түркі тайпаларының билеуші тобының бір бөлігі Ибақ ханның билігіне наразылық білдіреді. Олар бұрынғы Тайбұға әулетінің өкілі Мұхаммедтің басшылығымен Чимгу Тара қаласына шабуыл жасап, Ибақ ханды өлтіреді. Ибақ ханның 5 баласы болды. Бірақ олардың ешқайсысы хан тағына отыра алмады. Ибақ ханның ұрпақтарының ішіндегі белгілісі – Сібір хандығының билеушісі Көшім хан.

Сілтемелер[өңдеу]