Мазмұнға өту

Иранның әкімшілік бөлінісі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет

Иран әкімшілік тұрғыдан остандарға (парсы: استان‎) бөлінеді. Әр останның басшылығында генерал-губернатор (парсы: استاندار‎ — остандар) отырады. Монархия кезінде остандарды шах тағайындайтын, қазіргі таңда оларды Ішкі істер министрлігі тағайындайды және Ислам республикасының президенті бекітеді.[1].

Остандар жоғары деңгейлі әкімшілік-аумақтық бірліктер болып табылады және олар 324 шаһрестанға (парсы: شهرستان‎) бөлінеді; келесі аумақтық деңгей — бахш, олардың саны 740-тан астам. Бахштар дехестандарға — бірнеше ауылдарды біріктіретін ауылдық аймақтарға бөлінеді. Шахрестан басшылығындағы губернаторларды және бахштардың басшылығындағы бахшдарларды Иран Ішкі істер министрлігі тағайындайды. Дехестандардағы басқарушы билік дехдари кеңестерінің қолында, оларды дехдарлар басқарады.[1]

Иран үкіметінің 2012 жылғы мәліметтеріне сәйкес елдегі әкімшілік-аумақтық бөліністер саны [2]:

Қазақша атауыПарсы атауыСаны
Остан (аймақ)استان ostān31
Шаһрестан (облыс)شهرستان shahrestān402
Бахш (аудан)بخش bakhsh999
Қалаشهر shahr1,167
Дехестан (ауылдық аймақ)دهستان dehestān2,512

Тарихы

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

1950 жылға дейін мемлекет аумағы 12 останға бөлінген болатын. 1950—1960 жж. олардың саны 10 болды. 1970-жылдардың ортасына қарай 23 остан болды.

1979 жылы Керманшаһ останының атауы Бахтаран болып өзгертілді. 1986 жылы Орталық остан Тегеран және Маркази остандарына бөлінді. 1990 жылы Бахтаран останының атауы Керманшах болып қайта өзгертілді. 1993 жылы Ардебил останы Шығыз Әзербайжан останы құрамынан бөлінді. 1995 жылы Тегеран останы құрамына Құм останы бөлінді. 1996 жылы Занжан құрамынан Қазвин останы бөлінді. 1997 жылы Мазандаран құрамынан Гүлстан останы бөлінді. 2004 жылы ең ірі остан — Қорасан үш останға бөлінді: Солтүстік Қорасан, Ризауи Қорасан және Оңтүстік Қорасан. Шамалы бөлігі Язд останы құрамына өтті.

2010 жылы 23 маусымда Тегеран останы құрамынан орталығы Кередж қаласы болып табылатын жаңа Альборз останы бөлінді.[3].

Иран остандары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]


№Остан атауыӘкім. отрталығыШахрестандарХалқы,
(2006) адам.[4]		Ауданы,
км²[4]		Тығыздығы
, адам/км²
01ТегеранТегеран1212 046 91612 981928,04
02ҚомҚом11 046 73711 52690,82
03Орталық (Маркази)Эрак101 351 25729 13046,39
04ҚазвинҚазвин51 143 20015 54973,52
05ГилянРешт162 404 86114 042171,26
06АрдебилАрдебил91 228 15517 80069,00
07ЗанжанЗанжан7964 60121 77344,30
08Шығыс ӘзербайжанТебриз193 603 45645 65078,94
09Батыс ӘзербайжанУрмия142 873 45937 43776,75
10КүрдістанСенендедж91 440 15629 13749,43
11ҺамаданҺамадан81 703 26719 36887,94
12КерманшаһКерманшаһ131 879 38524 99875,18
13ИламИлам7545 78720 13327,11
14ЛұрстанХорремабад91 716 52728 29460,67
15ХузистанАхваз184 274 97964 05566,74
16Чахармақал және БахтияриШехре-Корд6857 91016 33252,53
17Кугилуя және Буйир-АһмадЯсудж5634 29915 50440,91
18БушеһрБушеһр9886 26722 74338,97
19ПарсШираз234 336 878122 60835,37
20ҚұрмұзғанБендер-Аббас111 403 67470 66919,86
21Сейістан және БелужстанЗахедан82 405 742181 78513,23
22КерманКерман142 652 413180 83614,67
23ЯздЯзд10990 818129 2857,66
24ИсфаһанИсфаһан214 559 256107 02942,60
25СимнанСимнан4589 74297 4916,05
26МазандаранСари152 922 43223 701123,30
27ГүлстанГорган111 617 08720 19580,07
28Солтүстік ҚорасанБоджнурд6811 57228 43428,54
29Ризауи ҚорасанМешхед195 593 079144 68138,66
30Оңтүстік ҚорасанБирдженд4636 42069 5559,15
31ЭльбурсКередж11 375 4505 833235,80
Барлығы32470 495 7821 628 55443,29

Жобалар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Қазіргі таңда жаңа остандарды құру жобалары қаралуда: Талыш (Гилян мен Ардебилден)[5], Тебес (Яздтан), Эрдестан (Исфағаннан), Сейістан және Белужстан останын Систан останы және Белужстан остандарына бөлу, Парсты Батыс және Шығыс Парсқа және Тегераннан астаналық аумақ құры және тағы басқа жобалар.

Жаңа әкімшілік бірліктердің түрін құру туралы жобалар бар. 2014 жылы Иранның Ішкі істер министрі Джевад Насериан жаңа әкімшілік аумақ түрі — мантагені енгізу туралы хабарлаған болатын. Әр мантаге құрамына бірнеше остан кіруі керек деп жоспарлануда. Алайда жаңа әкімшілік бірлік остандар орнына келіп, олар мүлдем алынып тастала ма, әлде тек жаңа жоғарғы деңгедегі бірлік болып қана ене ме, әлі белгісіз. Сонымен қатар жаңа әкімшілік бірліктердің атаулары да белгісіз. Барлығы 5 мантагені құру жоспарлануда:[6]:

  1. Тегеран, Қазвин, Мазандаран, Симнан, Гүлстан, Эльбурс, Құм;
  2. Исфаған, Парс, Кугилуя және Буйир-Аһмад, Чахармақал және Бахтияри, Құрмұзған және Бушеһр;
  3. Батыс Әзербайжан, Шығыс Әзербайжан, Ардебил, Занжан, Күрдістан и Гилян;
  4. Керманшаһ, Илам, Лұрстан, Һамадан, Маркази и Хузистан;
  5. Ризауи Қорасан, Оңтүстік Қорасан, Солтүстің Қорасан, Керман, Язд, Сейістан және Белужстан

Жоспарланған остандар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  • Талыш останы— Ардебил мен Гилянның бқліктерінен[7][8][9].
  • Солтүстік Күрдістан останы — Шығыс Әзербайжан останына [10].

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Сыртқы сілтемелер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Иранның_әкімшілік_бөлінісі&oldid=3589858» бетінен алынған