Исламабад келіссөздері
| Исламабад келіссөздері | |
| урду: اسلام آباد مذاکرات, урду: Islāmābād mazakarat | |
 | |
| Келісім түрі | |
|---|---|
| Тараптар | |
| Статусы |
Келіссөздерде ортақ мәмілеге келу мүмкін болмады; келіссөздердің екінші кезеңі өтуі ықтимал.[1][2][3] |
Исламабад келіссөздері, сондай-ақ Исламабад бейбіт келіссөздері ретінде белгілі, 2026 жылғы 11–12 сәуірде Исламабад қаласында, Пәкістан аумағында өтті. Келіссөздер 2026 жылғы Ирандағы соғыста атысты тоқтатуды тұрақтандыруға және осы соғысты реттеудің ықтимал жолдарын талқылауға бағытталды.[4] Пәкістан келіссөздерді модерациялап, атысты тоқтатуды қамтамасыз етуде және келіссөздерді ұйымдастыруда негізгі рөл атқарды.[5][6]
Құрамында 300 адамы бар АҚШ келіссөздер тобын Вице-президент Джей Ди Вэнс бастап келді, оның қатарында арнайы өкілдер Стив Уиткофф пен Джаред Кушнер болды; ал 70 адамнан тұратын Иран тобын парламент спикері Мохаммад Багер Галибаф пен сыртқы істер министрі Аббас Аракчи бастап барды. Пәкістандық делдалдар тобын Премьер-министр Шехбаз Шариф, фельдмаршал Асим Мунир және Премьер-министрдің орынбасары әрі сыртқы істер министрі Исхақ Дар басқарды. Келіссөздер 2026 жылғы 11 және 12 сәуір аралығында 21 сағатқа созылды[7] және үш кезеңнен тұрды: біріншісі — жанама, ал екінші және үшінші кезеңдері тікелей форматта өтті.
Тараптардың 10 тармақтан тұратын отты тоқтату келісімінің негізгі шарттары бойынша келісімге келгені хабарланды, тек Ормуз бұғазы мен Иранның ядролық бағдарламасына қатысты мәселелер шешімін таппады. Келіссөздер ешқандай келісімге қол жеткізілмей аяқталды[8][9] және өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылмады.[10] Келіссөздер сәтсіз аяқталған соң, 13 сәуірде АҚШ президенті Дональд Трамп Иранға теңіз блокадасын енгізіп, Иран порттарына кіретін немесе одан шығатын кез келген кеменің қозғалысына тыйым салды.[11]
Алғышарттар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2026 жылғы 28 ақпанда Израиль мен Америка Құрама Штаттары Иранға қарсы әуе соғысын бастады, нәтижесінде елдің жоғарғы көшбасшысы мен көптеген басқа шенеуніктер қаза тапты. Иран бұған жауап ретінде Израильге, АҚШ базаларына және Таяу Шығыстағы АҚШ-тың одақтас елдеріне зымырандар мен дрондар арқылы соққы жасады, сондай-ақ Ормуз бұғазын жауып, жаһандық саудаға нұқсан келтірді.[12]
АҚШ президенті Дональд Трамп 2026 жылғы 6 наурызда Иранның сөзсіз капитуляциясынан басқа ешқандай мәміле қарастырылмайтынын мәлімдеді.[13] 9 наурызда Трамп «соғыс негізінен аяқталды» деп мәлімдеп, Иран қарулы күштерінің едәуір әлсірегенін және Ормуз бұғазының қайта ашылғанын айтты.[14] 15 наурызда ол НАТО мен Қытайды бұғазды ашу ісінде АҚШ-қа қолдау көрсетуге шақырды.[15] 24 наурызда Иран тарапы зымыран соққыларын тоқтатпағанына қарамастан, Трамп АҚШ пен Израильдің соғыста «жеңіске жеткенін» тағы да мәлімдеді.[16] Наурыз айының соңында Трамп егер Иран АҚШ-пен «келісімге» келмей, Ормуз бұғазын ашпаса, елдің инфрақұрылымына ауқымды соққылар жасалуы мүмкін екенін бірнеше рет ескертті.[17]
Трамп 23 наурызда АҚШ-тың Ирандағы «жоғары лауазымды тұлғамен» байланыста болғанын мәлімдеп, «Олар хабарласты, мен хабарласқан жоқпын. Олар мәміле жасағысы келеді, ал біз де мәмілеге келуге өте дайынбыз» деді.[18] Иран ислам революциясы сақшылары корпусымен байланысты Fars News агенттігі Трамппен қандай да бір келіссөздер жүргізілгенін жоққа шығарды.[19] Иран Сыртқы істер министрлігі АҚШ-тың делдалдар арқылы жіберілген ұсыныстарын ғана қарап жатқанын мәлімдеді.[20]
25 наурызда пәкістандық шенеуніктер АҚШ-тың Иранға арналған атысты тоқтату жоспарын қамтитын «15 тармақтан тұратын ұсынысын» жеткізді.[21][22][23] АҚШ ұсынысында Иранның ядролық бағдарламасын тоқтату, зымырандарына шектеу енгізу, Ормуз бұғазын қайта ашу, Иранның қарулы топтарды қолдауын шектеу және Иранға қарсы санкцияларды жеңілдету қарастырылды. Иран тарапы АҚШ ұсынысын қабылдамай, аты-жөні жарияланбаған шенеунік Press TV арнасына «Иран соғысты өзі шешкен кезде және өз шарттары орындалған кезде тоқтатады» деп мәлімдеді. Иран тарапы жауап ретінде «5 тармақтан тұратын қарсы ұсыныс» жасап, оған АҚШ пен Израильдің Иранға, сондай-ақ Ливан мен Ирактағы ираншыл күштерге жасаған шабуылдарын тоқтату, болашақтағы Израиль мен АҚШ агрессиясының алдын алуға арналған қауіпсіздік кепілдіктері, соғыс өтемақылары және Иранның Ормуз бұғазы үстіндегі егемендігін халықаралық деңгейде мойындау талаптарын енгізді.[24]
31 наурызда Пәкістан бейбітшілікке қол жеткізуге бағытталған «5 тармақтан тұратын бастамасын» ұсынып, барлық әскери әрекеттерді дереу тоқтатуға және аймаққа гуманитарлық көмектің жеткізілуіне рұқсат беруге шақырды.[25][26][27] Трамп 2026 жылғы 1 сәуірде Иранның АҚШ-тан атысты тоқтатуды сұрағанын мәлімдеп, АҚШ Ормуз бұғазы «ашық, еркін және қауіпсіз» болған жағдайда бұл мәселені қарастыруы мүмкін екенін айтты. Ол сондай-ақ: «Оған дейін біз Иранды толық күйретеміз... тас дәуіріне қайтарамыз!» деді.[17] Иран Сыртқы істер министрлігі бұл мәлімдемені «жалған әрі негізсіз» деп атады. Иран ислам революциясы сақшылары корпусы бұғаз «АҚШ президентінің күлкілі қойылымы арқылы бұл халықтың жаулары үшін ашылмайтынын» мәлімдеді.[17]
2026 жылғы 8 сәуірде,[a] Пәкістанның арағайындығымен АҚШ пен Иран 2026 жылғы Ирандағы соғыста екі аптаға атысты тоқтату туралы келісімге келді.[28]
Тағы қараңыз
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Ескертпелер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Атысты тоқтату туралы келісім жарияланып, Таяу Шығыста — қақтығыстар жүріп жатқан аймақта — 8 сәуірде күшіне енді; бұл АҚШ-та 7 сәуірге сәйкес келді.
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Direct U.S.-Iran talks fail to reach resolution after lengthy negotiation (ағыл.) (11 сәуір 2026).
- ↑ US and Iran fail to reach a deal after marathon talks in Pakistan (ағыл.). Al Jazeera. (12 сәуір 2026). Тексерілді, 12 сәуір 2026.
- ↑ Jones, Sam. JD Vance says talks failed due to Iran's refusal to give up nuclear programme (ағыл.), The Guardian (12 сәуір 2026).
- ↑ US-Iran talks: The five sticking points for Islamabad negotiations (ағыл.). BBC. (10 сәуір 2026). Тексерілді, 11 сәуір 2026.
- ↑ FO clarifies visa-on-arrival facility for 'Islamabad Talks' limited to US, Iran delegates, journalists (ағыл.). The Express Tribune. (9 сәуір 2026). Тексерілді, 11 сәуір 2026.
- ↑ US-Iran talks in Islamabad: Who is involved and why it matters (ағыл.). Dawn. (9 сәуір 2026). Тексерілді, 11 сәуір 2026.
- ↑ Twenty-one hours of back and forth leave US and Iran far apart (ағыл.). BBC. (12 сәуір 2026). Тексерілді, 13 сәуір 2026.
- ↑ US negotiators leaving without a peace deal with Iran. Reuters. (11 April 2026). Тексерілді, 11 сәуір 2026.
- ↑ Vance departs Islamabad after failing to clinch deal with Iran: US media (ағыл.). Dawn. (11 сәуір 2026). Тексерілді, 12 сәуір 2026.
- ↑ Middle East crisis live: Iranian negotiator says 'we will not bow to any threats' as Trump says US navy will blockade strait of Hormuz. www.theguardian.com. (13 April 2026).
- ↑ Trump announces naval blockade of Iran after Islamabad talks yield no deal (ағыл.) (12 сәуір 2026).
- ↑ Ravid, Barak Iran mediators make last-ditch push for 45-day ceasefire (ағыл.). Axios. (6 April 2026). Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 сәуір 2026. Тексерілді, 14 сәуір 2026.
- ↑ Trump demands 'unconditional surrender' from Iran as Putin speaks with Iran's president, BBC News (6 March 2026).
- ↑ Trump says 'the war is very complete,' and he's considering taking over Strait of Hormuz, CBS News (9 March 2026).
- ↑ Luscombe, Richard. Trump draws backlash for comment on Iran war: 'Maybe we shouldn't even be there', The Guardian (16 March 2026).
- ↑ Trump says Iran made a major energy-related gift to the US (24 March 2026).
- 1 2 3 Gedeon, Joseph. Oil, strait of Hormuz and empty threats: a timeline of Trump's flip-flopping on the Iran war, The Guardian (4 April 2026).
- ↑ Parpanchi, Mehdi Weaponizing ambiguity: how US shadow diplomacy may be fracturing Iran regime (ағыл.). Iran International. (23 наурыз 2026). Тексерілді, 24 наурыз 2026.
- ↑ Chutel, Lynsey. World leaders welcome the Iran cease-fire but want the Strait of Hormuz opened soon., The New York Times (8 April 2026).
- ↑ Iran says it's 'reviewing' a US proposal - CBS (ағыл.). Iran International. (23 наурыз 2026). Тексерілді, 24 наурыз 2026.
- ↑ Brown, Bridget; Belanger, Lorian; Hannon, Brian P.D. (25 March 2026), Live updates: Iran receives 15-point US ceasefire proposal from Trump administration, Pakistan officials say, https://apnews.com/live/iran-war-israel-trump-03-25-2026, retrieved 25 March 2026
- ↑ Ali, Faisal; Sharma, Yashraj (25 March 2026), Pakistan shares US demands with Tehran as attacks continue across Iran, https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/3/25/iran-war-live-trump-again-says-talks-underway-12-killed-in-south-tehran, retrieved 25 March 2026
- ↑ Iran receives a US ceasefire plan, officials say, as strikes batter the Middle East (ағыл.) (25 March 2026).
- ↑ Iran dismisses U.S. ceasefire plan, issues counterproposal as strikes land across the Mideast, PBS News (25 March 2026).
- ↑ Five-Point Initiative of China and Pakistan For Restoring Peace and Stability in the Gulf and Middle East Region_Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China, 31 March 2026, https://www.fmprc.gov.cn/eng/wjbzhd/202603/t20260331_11884511.html, retrieved 6 April 2026
- ↑ Kivilcim, Elvan China, Pakistan Propose 5-Point Initiative for Peace, Call for Immediate Halt to Hostilities (ағыл.). The Wall Street Journal. (31 March 2026). Тексерілді, 6 сәуір 2026.
- ↑ China is trying to play peacemaker in the Iran war – will it work?, 1 April 2026, https://www.bbc.co.uk/news/articles/cze0kz7gr84o, retrieved 6 April 2026
- ↑ Pager, Tyler. U.S., Iran and Israel Agree to Cease-Fire (ағыл.), The New York Times (7 April 2026).