Истаравшан

Истаравшан
	Қала
	Истаравшан
	тәж. Истаравшан
Әкімшілігі
Ел	Тәжікстан
Облыс	Соғды облысы
Аудан	Истаравшан ауданы
Тарихы мен географиясы
Координаттары	39°54′39″ с. е. 69°00′23″ ш. б. / 39.91083° с. е. 69.00639° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 39°54′39″ с. е. 69°00′23″ ш. б. / 39.91083° с. е. 69.00639° ш. б. (G) (O) (Я)
Құрылған уақыты	Б.з.д. VI ғасыр
Бұрынғы атаулары	Кирополь, Курушкада, 2000 жылға дейін – Ура-Төбе (Ураттөбе, Хуррай төбе, Уротеппа)
Уақыт белдеуі	UTC+5:00
Тұрғындары
Тұрғыны	64 300 адам (2022)
Сандық идентификаторлары
Телефон коды	+992 3454
Пошта индексі	735610
	Истаравшан Истаравшан
	Истаравшан шекарасы

Истаравшан (тәж. Истаравшан, орыс. Истаравшан, 2000 жылға дейін — Ура-Төбе^[1], тәж. Ӯротеппа, орыс. Ура-Тюбе) — Тәжікстандағы қала, Соғды облысының екінші ең ірі қаласы, Истаравшан ауданының әкімшілік орталығы, Орталық Азиядағы ең көне сауда және қолөнер қалаларының бірі. Истаравшан халқының саны: 65 600 адам.^[2]

Географиялық сипаттама

Қала Түркістан жотасының солтүстік етегінде, Хожанттан оңтүстік-батысқа қарай 78 шақырым жерде, Тәжікстанның екі ірі қаласы Хожант пен Душанбені байланыстыратын негізгі жолдың бойында орналасқан. Солтүстігінде және батысында Өзбекстанмен, шығысында Қырғызстанмен шектесетін Истаравшан қаласының территориясы 1830 шаршы шақырымға созылып жатыр, ал халық саны 273,5 мың адам, азаматтарының басым бөлігі (76%) елдің шеткі ауылдарда тұрады. 2002 жылы Истаравшан қаланың 2500 жылдығын атап өтті.

Әкімшілік бөлінісі

Истаравшан қаласы құрамына Истаравшанның өзі және 10 джаомат кіреді.

Джаомат	Халық саны (2015 қаңтар)
Чорбоғ (бұрын Ленинобод)	16,488
Гули Сурх	42,582
Джавкандак (тәж. Ҷавкандак	10,200
Ниджони (тәж. Ниҷони)	10,350
Нофародж (тәж. Нофароҷ)	10,875
Пошкент	19,746
Қалъачаи Калон (орыс. Калачаи-Калон)	15,433
Қалъаи Баланд	9,820
Сабристон (бұрын Фрунзе)	16,822
Зарһалол (бұрын Коммунизм, тәж. Зарҳалол)	30,683

Тарихы

Ғасырлар бойы Истаравшан өз атауын бірнеше рет өзгертті. Бұрын ол Уструшан, Курушкада, Кирополь, Уротеппа және Ура-Тюбе деп аталған. Қазіргі атауын 2000 жылдың қарашасында алған.

Қаланың тарихы 2500 жылдан асады. 1954 жылы жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары кезінде басқа олжалармен қатар қара тақтатас тақтасы табылды. Ғылыми зерттеулерге сәйкес, бұл артефакт 100 000 жылдан астам уақыт бұрын жасалған және ежелгі тас дәуіріне жатады.

Дереккөздерге сәйкес, Бунжикат қазіргі қала аумағында біздің заманымызға дейінгі 6-4 ғасырлар аралығында болған. Бұл сауда мен қолөнер дамыған ежелгі аймақтың астанасы. Қала 1413 жылдан 1482 жылға дейін Уротеппа (Ура-Төбе) ретінде белгілі болған. XV ғасырдың аяғында қоныс Сұлтан Махмұд ханға тиесілі болды. XVIII ғасырдың екінші жартысы Ура-Төбенің тәуелсіздігін белгіледі.^[3]

Экономикасы және инфрақұрылымы

Бүгінде қала қолөнердің, әсіресе ағаш оюдың, қыш бұйымдарының және дәстүрлі былғары өндірісінің ірі орталықтарының бірі болып табылады. Бірнеше ғасырлар бойы Истаравшан көркем кесте тігудің үш орталығының бірі болды.

Истаравшанда білім беру инфрақұрылымы кеңейіп, өнеркәсіп дамып келеді.

Көрнекі жерлері

Истаравшан өзінің ерекше этнографиялық мұражайымен әйгілі, оның экспонаттары реликттік шыран ағашының қуысында орналасқан. Жергілікті тұрғындар оны «ағаш бағы» деп атаған. 19 ғасырда ағашта бір уақытта 15 оқушы оқитын жергілікті мектеп болған. Кеңес өкіметінің келуімен ерекше ғимаратта май диірмені орналасқан. Дегенмен, реликттік ағаш және басқа да бірнеше ежелгі флора үлгілері кейінірек қоғамдық ұйымның қорғауына алынды. 2011 жылы онда мұражай ашылды.

Фотосуреттер

Тәжікстан пошта маркасындағы Истаравшан, 2002
Тәжікстан пошта маркасындағы Истаравшан, 2002
Тәжікстан пошта маркасындағы Истаравшан, 2002
Тәжікстан пошта маркасындағы Истаравшан, 2002
Асқабақтан жасалған құмыра, Истаравшан, Тәжікстан, X-ғасыр, Тәжікстан Ұлттық музейі
«әл-Юмн» (Бақыт) деген куфи жазуы бар ваза, X-XI ғғ., Истаравшан, Тәжікстан, Тәжікстан Ұлттық музейі
Истравшан суретшілерінің ою-өрнектері, 2011
Мугтеппа (Муг-Төбе) қамалы, Истаравшан