Йохан Густав Ренат

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
Йоган Густав Ренат
Туған күні

1682 (1682)

Туған жері

Стокгольм, Швеция корольдігі

Қайтыс болған күні

1 мамыр 1744 (1744-05-01)

Қайтыс болған жері

Стокгольм, Швеция корольдігі

Мемлекет

Швеция Швеция корольдігі

Әскер түрі

артиллерия

Қызмет еткен жылдары

1701-1709, 1716-1733

Атағы

артиллерия сержанты → капитан

Шайқасы

Солтүстік соғыс
Екінші ойрат-маньчжур соғысы

Й.Г.Ренаттың картасы

Йохан (Иоганн) Густав Ренат (швед. Johan Gustaf Renat, 1682, Стокгольм, Швеция Корольдігі - 1 мамыр 1744) — швед әскери қызметшісі әрі картографы. Жоңғария мен Шығыс Түркістанның егжей-тегжейлі картасын жасаған тұңғыш еуропалық ретінде танымал.

Әскери мансабының басталуы мен орыс тұтқыны[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Голландиялық еврейлердің ұрпағы Ренат Карл XII әскерінде Солтүстік соғыс кезінде артиллерияда қызмет еткен. Артиллерия сержанты 1709 жылы Полтава түбіндегі шайқастан кейін орыс тұтқынына түсіп, алдымен Мәскеуге, кейін 1711 жылы Тобылға жер аударылды. 1716 жылдың ақпанында И.Бухгольцтің экспедициясына жөнелтілген көмектің қатарына қосылып, жоңғар қонтайшысы Цэван-Рабдан әскерінің қолына түскен (тұтқын шведтер мен орыстарды жоңғарлар Құлжаға алып кетті).

Жоңғар тұтқыны мен Швецияға оралуы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Ренат жоңғар билеушілері Цэван-Рабдан мен Қалдан-Сереннің тұстарында 17 жыл (1716-1733) қызметте болған. Оның тікелей қатысуымен Жоңғар хандығында кітап басу орындары, артиллериялық, қару-жарақ, тау-кен өндіру зауыттары ашылды. Тұтқынға түскен шведттер мен орыстардың қызметі жоңғар мемлекетінің маньчжурлармен соғыстарындағы әскери қуатын біршама арттырды. 1733 жылы Ренат ресей елшісі майор Леонтий Угримовпен бірге Мәскеуге оралды. 1734 жылы әйелі Бригитта Шерзенфельд және сыйға тартылған түркітілдес тайпалардан шыққан 3 қызметшілерімен Стокгольмге жетті. 1744 жылы капитан шенінде қайтыс болды.

Жоңғария мен Шығыс Түркістанның картасы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Өзінің жеке бақылаулары бойынша жасалған Жоңғарияның 2 картасы ұзақ уақыт көпшілікке белгісіз болды. 1878 жылы Корольдік кітапханадағы кітапханашының көмекшісі Юхан Август Стриндберг 2 картаның көшірмелерін тауып, оларды Я.К.Грот арқылы Императорлық Орыс Георграфиялық Қоғамына жіберді. 1881 жылы "Ренат карталары" орыс зерттеушісі А.И.Макшеевтің еңбегінде жарық көрді. 10 жылдан кейін карталардың түпнұсқалары Уппсала университетінің кітапханасынан табылды.

Ренаттың картасында кездесетін кейбір географиялық атаулар
Түпнұскадағы атау Түсініктеме
Acksu Ақсу, Шығыс Түркістандағы қала
Aigons Fl. Аягөз өзені
Alamandaria Fl. Әмудария өзені
Ansian Андижан (Ферғанадағы қала)
Balchas (Sioen B.) Балқаш көлі
Bruether Kirgiser буруттар (қырғыздар)
Bucharer бұхарлықтар
Buckterma Бұқтырма, Ертістің негізгі саласы
Charatou Қаратау (Түркістанның маңындағы таулар)
China Қытай
Chorgos Хоргос (Қорғас), Іленің оң саласы
Choton Хотан, Шығыс Түркістандағы қала
Erzisch Fl. Ертіс өзені
Gegen Кеген өзені
Jassu Яссы, қазіргі Түркістан қаласы
Jercken Яркенд, Шығыс Түркістандағы қала
Jllye Fl. Іле өзені
Kirgis Kasak қазақтар
Kirgiseller Kasakski Horda Қазақ хандығы
Lepschi Лепсі өзені
Oloiktou Ұлытау
Saisan (Ston S.) Зайсан көлі
Samarchan Самарқанд, Бұхариядағы қала
Saram Сайрам, Бұхариядағы қала
Schir Fl. Сырдария өзені
Taskent haer finnes Guld Ташкент қаласы

Көркем әдебиеттегі бейнесі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Йохан Густав Ренат А.В.Ивановтың «Тобыл» (2017) атты романындағы басты кейіпкелердің бірі.

Сілтемелер[өңдеу | қайнарын өңдеу]