КСРО рублі

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Навигацияға өту Іздеуге өту
КСРО рублі  (қаз.)

Рубль  (орыс.)
Rouble  (ағылш.)
Rouble  (фр.)

КСРО мемлекеттік банкінің билеті 5 рубл, 1961 жыл 1 рубл мәнеті 1988 жыл
КСРО мемлекеттік банкінің билеті
5 рубл, 1961 жыл
1 рубл мәнеті
1988 жыл
Кодтар және таңбалар
Кодтар ISO 4217 SUR (810)
Аббревиатуралар р. • руб.
Айналым шекарасы
Эмитент  КСРО
Туынды және параллельді бірліктер
Бөлшекті копейка (1100)
Параллельді шеруен (1947 жылға дейін)
Айналымдағы монеталар және банкноталар
Банкноталар 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100 рубл,
1991 жылы 200, 500, 1000 рубл болды
Тарих
Валюта-ізашар РКФСР рублі, ККФСР рублі, ҚШР рублі
Бонкноталар және монеталар өңдірісі
Эмиссиялық орталық КСРО мемлекеттік банкі
Ресей Федерациясының Орталық банкі (1991 жылдың 20 желтоқсанынан бастап[1])
Банкнота өңдіруші Гознак
Ақша сарайы Ленинград ақша сарайы (1921—1941; 1946—1991)
Краснокамск ақша сарайы (1941—1946)
Бағамдар ХВҚ, ЕОБ және ҚРҰБ мәліметтері бойынша аутоматты түрде жаңартылып отырады.

Рубл (орыс. рубль) — 1923 жылдан бастап 1991 жылдың 26 желтоқсанына дейін КСРО валютасы және осы күннен кейін — Кеңес Одағы ыдыраған соң пайда болған кейбір мемлекеттердің валютасы (атап айтқанда, Тәжікстанда 1994 жылдың 8 қаңтарына дейін) болды. 1947 жылға дейін алтын шақалармен қатар айналыста болды.

Кеңестік банкноттардың көпшілігінің дизайнын безеуші және суретші Иван Иванович Дубасов жасаған.

КСРО-да 1923 жылдың қарашасынан 1924 жылдың ақпанына дейін барлық қағаз ақша белгілері Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының Мемлекеттік ақша белгілері деп аталды. 1924 жылдан бастап 1991 жылға дейін 10 рублге дейінгі (бір шеруен) банкноттар КСРО Мемлекеттік қазынашылық билеттері, 10 рублден бастап және одан жоғары — КСРО мемлекеттік банкінің билеттері деп аталды. 1991 жылдан бастап барлық номиналдағы банкноттар КСРО Мемлекеттік банкінің билеттері деп атала бастады.

Кеңес рублі ақша реформасынан кейін 1961 жылдың 1 қаңтарында ресми түрде 0,987412 г алтынға тең болды. КСРО-да 1985 жылы 2,926 миллиард рублге сатылған алтынды зергерлік бұйымдар түрінде сатып алуға болатын, естелік алтын шақалар шығарылды. КСРО мемлекеттік банкі рублдің басқа валюталарға қатысты ресми бағамын белгіледі, осылайша 1991 жылы 25 желтоқсанда 1 АҚШ доллары 0,5571 рублге, 1 фунт стерлинг – 1,0389 рублге тең болды.

1992-1995 жылдары КСРО ыдырағаннан кейін кеңестік рубл біртіндеп айналымнан шығарылды. Кеңестік рублден бас тартқан соңғы ел Тәжікстан болды (1994 ж. 8 қаңтар). Ресей 1993 жылы шілдеде кеңестік рубл аймағынан шықты.

Тарихы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

КСРО одақтас республикаларының тілдеріндегі рубл мен копейка атаулары[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Орысша рубль копейка Эстонша rubla kopikas
Беларусша рубель капейка Латышша rublis kapeika
Украинша карбованець копійка Литваша rublis kapeika
Қазақша сом тиын Молдаванша рублэ копейкэ
Қырғызша сом тыйын Грузинша მანეთი კაპიკი
Өзбекше сўм тийин Армянша ռուբլի կոպեկ
Түрікменше манат көпүк Тәжікше сӯм тин
Әзірбайжанша манат гəпик Финше / Карелше rupla kopeekka

Экономикалық көрсеткіштер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

КСРО-дағы тікелей төлемдердің көпшілігі қолма-қол ақшамен жасалды. Бұл айналымдағы көп қағаз ақшаны талап етті. Рублдер Гознактың Мәскеу мен Ленинградтағы зауыттарында басылды. Рублдің сатып алу қабілетін нарық түрлері мен бағаларға байланысты мемлекет саралады; атап айтқанда, табиғи-климаттық белдеулер бойынша: I, II, III, IV.

Шекара арқылы 30 рублден асатын рублді (10 рублдік банкноттармен) шығаруға тыйым салынды. Рубл шетелде айналымға түспеді. Ауыспалы рубл Сыртсаубанктің чектері сияқты тәуелсіз төлем құралы болды.

1950 жылы негізінен шетелдік есеп айырысулар үшін рубль 0,222168 г алтын негізге орналастырылды, дегенмен оның ішкі сатып алу қабілеті сол кезде соғысқа дейінгіден де төмен болды. 1960 жылы 15 қарашада рубльдің алтынға «шаққандағы шамасы» 0,987412 г дейін өсіп, сонымен бірге 10 ескі рубл бір жаңа рублге ауыстырылды. Бұл рублді 55,5%-ға құнсыздандырды, бірақ оның құны одан әрі асыра бағаланды.

Реформаға дейінгі рубл[өңдеу | қайнарын өңдеу]

КСРО-ның алғашқы банкноттары 1923 жылдың 23 қараша[2] мен 18 желтоқсандағы[3] және 1924 жылдың 7 ақпанындағы[4] КСРО ОАК мен ХКК шешімдеріне сәйкес шығарылған атаулы құны 10, 15 және 25 мың рубл банкноттар болды. Бірінші қаулыда белгіленген бағасы 100, 250, 500, 1000 және 5000 рубл банкноттарды шығару да қарастырылған, бірақ ол ешқашан орындалмады.

Банкноталарда КСРО Конституциясының 34-бабында көрсетілген орыс, беларус, украин, грузин, армян және түркі-татар (әзірбайжан) тілдерінде жазылған жазулар және 1923 жылғы үлгідегі 6 лентадан тұратын, аталған тілдерде «Барлық елдердің пролетарлары, бірігіңдер!» жазылған КСРО-ның елтаңбасы болды. Барлық банкноттарға КСРО Қаржы халық комиссары Г.Я.Сокольников (1923-1926) және кассирлердің бірінің қолы болды. Түрдің сериялық нөмірі AB-12345.

Бұл банкноттар бұрын шығарылған 1923 жылғы үлгідегі РКСФСР ақша белгілерімен қатар айналыста болды.

1923 жылғы серия
Бейнесі Белгіленген бағасы (рубл) Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Уақыты
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы Сутаңбасы енгізуі басылымы алынуы
10 000 рублей СССР 1923 года. Аверс.jpg 10 000 рублей СССР 1923 года. Реверс.jpg 10 000 155×79 жасыл КСРО елтаңбасы, атаулы құны сандармен және жазбаша,
түсіндірме жазулар, Мәскеу Кремлі
атаулы құны сандармен және жазбаша
одақтық республикалардың тілдерінде
тыныстамасы
Водяний знак 1923.jpg
23 қараша
1923
1923 31 мамыр
1924
15000 рублей (аверс).jpg 15000 рублей (реверс).jpg 15 000 қоңыр КСРО елтаңбасы, атаулы құны сандармен және жазбаша,
түсіндірме жазулар, шаруа бейіні
18 желтоқсан
1923
25 000 рублей СССР 1923 года. Аверс.png 25 000 рублей СССР 1923 года. Реверс.png 25 000 ашық күлгін КСРО елтаңбасы, атаулы құны сандармен және жазбаша,
түсіндірме жазулар, қызыл сарбаз бейіні
7 ақпан
1924
Кескін масштабы - 1 миллиметрде 1,0 пиксель.

1924 жылғы ақша реформасы кезінде алтынмен қамтамасыз етілген тұрақты валюта енгізілді, 1924 жылғы 15 ақпаннан[5] бастап 1923 жылғы үлгідегі рублді шығару тоқтатылды. Ақша белгілерді жаңасына айырбастау 50 000:1 бағам бойынша 1924 жылдың 31 мамырына дейін (Якут АКСР аумағында - 1924 жылдың 30 маусымына дейін)[6] жүргізілді[7].

1922-1924 жылдардағы реформадан кейінгі рубл[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1924-1925 жылғы үлгідегі шақалар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

КСРО-ның белгіленген бағасы 1, 2, 3, 5, 10, 15, 20 тиын, жарты рубл және 1 рубл болатын алғашқы шақалары 1924 жылы КСРО ОАК мен ХКК 1924 жылғы 22 ақпандағы қаулысына сәйкес шығарылды. Кейінірек монета сериясына жарты копейка қосылды.

1924 жылы РКФСР елтаңбасы бар 1921-1923 жылдары соғылған күміс (50 копейка және рубл) және биллонды (10, 15 және 20 копейка) шақалар да айналымға шығарылды. Алғашқы кеңестік шақалар салмағы, өлшемі және материалы бойынша соңғы патшалық шақаларды қайталады.

1924-1925 үлгідегі шақалар
Бейнесі Белгіленген бағасы Диаметрі
(мм)
Салмағы
(г)
Материалы Сипаттамасы Уақыты
Қыры Бет жағы Арт жағы енгізуі соғылуы алынуы
Полкопейки 1925, красная медь.jpg жарты копейка 16 1,64 мыс бұжыр атаулы құны, соғылу жылы «КСРО» жазуы, ұраны
«БАРЛЫҚ ЕЛДЕРДІҢ ПРОЛЕТАРЛАРЫ
БІРІГІҢДЕР!»
20 мамыр
1925
1925 1927
1928
1Kopek1924.PNG 1 копейка 21,3 3,27 атаулы құны, соғылу жылы,
өсімдік әліптес бедерлер
КСРО елтаңбасы, ұраны
«БАРЛЫҚ ЕЛДЕРДІҢ ПРОЛЕТАРЛАРЫ
БІРІГІҢДЕР!»
22 ақпан
1924
1924 1925
2Kopek1924.PNG 2 копейка 24 6,55 1924 1925
3Kopek1924.PNG 3 копейка 27,7 9,80 1924
5Kopek1924.PNG 5 копейка 32 16,38 1924
10Kopek1925.PNG 10 копейка 17,27 1,8 күміс-500 бұжыр атаулы құны, соғылу жылы,
өсімдік әліптес бедерлер
КСРО елтаңбасы, ұраны
«БАРЛЫҚ ЕЛДЕРДІҢ ПРОЛЕТАРЛАРЫ
БІРІГІҢДЕР!»
1924 1925
1927-1931
15 копеек СССР 1928 г.jpg 15 копейка 19,56 2,7 1924 1925
1927-1931
20Kopek1924.PNG 20 копейка 21,84 3,6 1924 1925
1927-1931
50 копеек СССР 1924 г.jpg 1 жарты рубл 26,67 10 күміс-900 жазуы бар
тегіс
соқаны жөндеген ұста КСРО елтаңбасы, атаулы құны, ұраны
«БАРЛЫҚ ЕЛДЕРДІҢ ПРОЛЕТАРЛАРЫ
БІРІГІҢДЕР!»
1924-1927
Рубль 1924, серебро 900-й.jpg 1 рубл 33,5 20 зауыт үстінен шығып тұрған күнді
шаруаға көрсетіп тұрған жұмысшы
1924
1921 жылғы үлгідегі шақалар
10 копеек СССР 1923 г.jpg 10 копейка 17,27 1,8 күміс-500 бұжыр атаулы құны, соғылу жылы,
жұлдыз, өсімдік әліптес бедерлер
РКФСР елтаңбасы, ұраны
«БАРЛЫҚ ЕЛДЕРДІҢ ПРОЛЕТАРЛАРЫ
БІРІГІҢДЕР!»
1924 1921-1923
15 копеек СССР 1923 г.jpg 15 копейка 19,56 2,7 1921-1923
20 копеек СССР 1923 г.jpg 20 копейка 21,8 3,6 1921-1923
50 копеек СССР 1922 г.jpg 50 копейка 26,67 10 күміс-900 жазуы бар
тегіс
1921 1922
1Rub1921.PNG 1 рубл 33,5 20 1921 1922

1926—1931 жылғы үлгідегі шақалар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1926 жылы 6 қаңтарда КСРО ОАК мен ХКК белгіленген бағасы 1, 2, 3 және 5 копейкалық жаңа үлгідегі шақаларды соғу және шығару туралы қаулы қабылдады, бұл біріншіден, алғашқы кеңестік шақалардың ауыр салмағы мен өлшеміне байланысты болды.

Кейінірек, 1932 жылы мельхиордан (мыс-никель қорытпасы) соғылған жаңа үлгінің 10, 15 және 20 копейка енгізілді. Салмағы жағынан да, көлемі жағынан да жаңа мельхиор шақалары сәйкес күміс шақалардан ерекшеленбеді, никелдің қаттылығы мен тозуға төзімділігі олардың жоғары беріктігін қамтамасыз етті, ал оның баяу балқығыштығы (tбт = 1453 °C) күміспен (tбт = 962 °C) - жалғандардан жақсы қорғау болды.

Жаңа үлгідегі шақалардың шығарылымы алғашқы шақалар соғылған таза металдар – өнеркәсіптік және басқа да қажеттіліктерге керек мыс пен күмістің көп мөлшерін шығаруға мүмкіндік берді.

1926-1931 үлгідегі шақалар
Бейнесі Белгіленген
бағасы (копейка)
Диаметрі
(мм)
Салмағы
(г)
Материалы Сипаттамасы Уақыты
Қыры Бет жағы Арт жағы енгізуі соғылуы алынуы
1 коп. СССР 1931 г.jpg 1 15 1 қола
(Cu+Al 95:5)
бұжыр атаулы құны, соғылған жылы,
өсімдік әліптес бедерлер
КСРО елтаңбасы, ұраны
«БАРЛЫҚ ЕЛДЕРДІҢ ПРОЛЕТАРЛАРЫ
БІРІГІҢДЕР!»,
жазба «К. С. Р. О.»
6 қаңтар
1926
1926-1935 31 желтоқсан
1960
2 коп. СССР 1931 г.jpg 2 18 2 1926-1935
3 коп. СССР 1931 г.jpg 3 22 3 1926-1935
5 коп. СССР 1931 г.jpg 5 25 5 1926-1935
10 копеек СССР 1931 г.jpg 10 17,27 1,8 никель бұжыр атаулы құны бар
қалқан ұстаған жұмысшы,
соғылған жылы, мемлекет атауы
КСРО елтаңбасы, ұраны
«БАРЛЫҚ ЕЛДЕРДІҢ ПРОЛЕТАРЛАРЫ
БІРІГІҢДЕР!»
27 ақпан
1932
1931-1934
15 копеек СССР 1931 г.jpg 15 19,56 2,7 1931-1934
20 копеек СССР 1931 г.jpg 20 21,84 3,6 1931-1934

Бұл шығарылымның қола шақалары 1935 жылға дейін өзгеріссіз соғылған, оның бет жағының суреті өзгертілгенде, арт жағы 1961 жылғы реформаға дейін өзгеріссіз қалды.

1935 жылғы үлгідегі шақалар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1935 жылы жаңа шақалар айналымға енгізілді. Шақалардың сипаттамалары өзгеріссіз қалды, бірақ барлығының бет жағының суреті, ал мельхиор шақаларының арт жағындағы суреті де жеңілдетілді. Бет жағындағы «Барлық елдердің пролетарлары, бірігіңдер!» деген ұран алынып тасталып, мемлекеттің атауы пайда болды; 10, 15 және 20 копейка шақалардың сырт жағында өсімдікті жақтауда белгіленген баға мен шығарылған жылы ғана қалды. Әрленімдегі мұндай өзгеріс шақа алаңының безендіру элементтерінің көптігінен туындады, бұл өндірісте қиындықтар туғызды.

Бұл үлгідегі шақалар 1935 жылдан бастап 1957 жылға дейін шығарылды. Осы уақыт ішінде бет жағында бейнеленген КСРО елтаңбасындағы ленталардың саны Одақты құрайтын республикалар санына сәйкес бірнеше рет өзгерді: 1935-1936 жылдардағы шақаларда 6 лента, 1937-1946 — 11, 1948-1956 — 16, ал 1957 — 15 лента болды.

1947 жылғы ақша реформасы шақаларға әсер етпей, олар одан кейін өзгеріссіз соғылуын жалғастырды.

1935 жылғы үлгідегі шақалар
Бейнесі Белгіленген
бағасы (копейка)
Диаметрі
(мм)
Салмағы
(г)
Материалы Сипаттамасы Уақыты
Қыры Бет жағы Арт жағы енгізуі соғылуы алынуы
1 коп. СССР 1938 г.jpg 1 15 1 қола бұжыр атаулы құны, соғылған жылы,
өсімдік әліптес бедерлер
«КСРО» жазуы,
КСРО елтаңбасы
1935-1941
1945-1946
1948-1957
1 қаңтар
1999
2 коп. СССР 1938 г.jpg 2 18 2 1935-1941
1945-1946
1948-1957
3 коп. СССР 1938 г.jpg 3 22 3 1935-1941 1943
1945-1946
1948-1957
5 коп. СССР 1938 г.jpg 5 25 5 1935-1941 1943
1945-1946
1948-1957
31 желтоқсан
1960
10 коп. СССР 1938 г.jpg 10 17,27 1,8 никель бұжыр атаулы құны, соғылған жылы,
өсімдік әліптес бедерлер
«КСРО» жазуы,
КСРО елтаңбасы
1935-1946
1948-1957
15 коп. СССР 1938 г.jpg 15 19,56 2,7 1935-1946
1948-1957
20 коп. СССР 1938 г.jpg 20 21,84 3,6 1935-1946
1948-1957

1924 жылғы үлгідегі банкноттар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

КСРО ОАК мен ХКК 1924 жылғы 22 ақпандағы қаулысына сәйкес шақалардың айналымдағы тапшылық жағдайына байланысты ақша бірліктерін айырбастау қажеттілігін өтеу үшін уақытша белгіленген бағасы 1, 2, 3, 5 және 50 копейка болатын қазыналық боналар шығарылды. Қағаз түріндегі 20 копейканың шығарылымы да дайындалып жатқан еді, бірақ ол жүзеге аспай қалды, бұл атаулы құндағы банкноттар тек үлгі түрінде ғана белгілі.

Барлық айырбас боналарда КСРО-ның 1923 жылғы 6 лентасы бар Елтаңбасы және КСРО республикаларының 6 тілінде жазылған жазулар бейнеленген, реттік нөмірі болмады, Қаржы халық комиссары Сокольников пен кассир М. Козловтың қолы бар болғаны 50 копейкада ғана болды.

Белгіленген бағасы 1, 3 және 5 рубл алтынды қазынашылық билеттер 1924 жылы ақпанда КСРО ОАК мен ХКК 5 ақпандағы қаулысына сәйкес шығарылды. Бұрынғы шығарылымдағы банкноттар сияқты оларға КСРО Қаржы Халық Комиссары Г.Я. Сокольников пен кассирлердің біреуінің қолы тұрды. Сериялық нөмірі 7 таңбалы, серияның өзі 1 рублдік билеттерде 1-3 таңбалы және 3 пен 5 рубл билеттерде 1-2 таңбалы болды.

1928 жылы су таңбасымен және жаңа Қаржы халық комиссары Н. П. Брюхановтың (1926-1930) қолтаңбасымен 1924 жылғы рублден ерекшеленетін алтынды 1 рубл билет шығарылды. Сериялары 1-3 таңбалы немесе 1-2 литерлі болды.

1924 жылы тамызда атаулы құны 3 шеруенге тең КСРО мемлекеттік банкінің билеттері айналымға шықты. Олардың бетіндегі сурет бір жағында ғана, ал сериялық нөмірлері AБ 123456 болды. Шеруендерде Мемлекеттік банк басқармасының мүшелерінің қолдары болды. 1924 жылғы үлгідегі белгіленген бағасы 1 және 5 шеруендердің билеттері дайындалды, бірақ айналымға ешқашан шығарылмады[8].

1924 жылғы серия
Бейнесі Белгіленген
бағасы
Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Уақыты
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы Сутаңбасы енгізуі басылымы алынуы
1kapeika 1924a.jpg 1 копейка СССР 1924 г. Реверс.PNG 1 копейка 40×66 ашық-
қоңыр
атаулы құны үлкен санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, шығарылған жылы атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, «К. С. Р. О.» жазуы көлеңкелі квадраттар 22 ақпан 1924 1924 31 тамыз 1926
2 копейки СССР 1924 г. Аверс.PNG 2 копейки СССР 1924 г. Реверс.PNG 2 копейка қоңыр
3 копейки СССР 1924 г. Аверс.PNG 3 копейки СССР 1924 г. Реверс.PNG 3 копейка жасыл
5 копеек СССР 1924 г. Аверс.PNG 5 копеек СССР 1924 г. Реверс.PNG 5 копейка көк
50 копеек СССР 1924 г. Аверс.PNG 50 копеек СССР 1924 г. Реверс.PNG 50 копейка 110×60 көк
қоңыр-сарғыш
атаулы құны үлкен санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, шығарылған жылы, қаржы халық комиссары мен кассирдің қолдары тыныстамалар
1 рубль СССР 1924 г. Аверс.PNG 1 рубль СССР 1924 г. Реверс.PNG 1 рубл алтынды 80×155 тоқсары
көк
атаулы құны жазбаша, КСРО елтаңбасы, бидай бауының аясындағы қаржы халық комиссары мен кассирдің қолдары атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, түсіндірме жазулар, шығарылған жылы «1 рубл», өсімдік әліптес бедерлер 5 ақпан 1924 1924
1928
1947
3 рубля СССР 1924 г. Аверс.PNG 3 рубля СССР 1924 г. Реверс.PNG 3 рубл алтынмен 168×75 жасыл атаулы құны санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, шығарылған жылы, қаржы халық комиссары мен кассирдің қолдары, дем алып жатқан жұмысшлар мен шаруалар атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, түсіндірме жазулар «СССР 3», өрнек, «ТРИ РУБЛЯ» 1924
5 рублей СССР 1924 г. Аверс.PNG 5 рублей СССР 1924 г. Реверс.PNG 5 рубл алтынмен 181×86 ашық күлгін,
көк
атаулы құны санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, шығарылған жылы, қаржы халық комиссары мен кассирдің қолдары, даладағы трактор «СССР 5», өрнек, «ПЯТЬРУБ.»
30rubley1924.jpg 3 шеруен 180×106 қара себушінің бейнесі, атаулы құны, КСРО елтаңбасы, түсіндірме жазулар, мемлекеттік банк басқармасы мүшелерінің қолдары мен мөрі жоқ «Г Б», атаулы құны, шығарылған жылы, өрнек 30 шілде 1924
Кескін масштабы 1 миллиметрге 1,0 пикселді құрайды.

КСРО ОАК мен ХКК 1926 жылғы 21 мамырдағы қаулысымен атаулы құны 1-50 копейка уақытша қазынашылық боналарды айналыста болу және шақаларға айырбастау мерзімі 1926 жылғы 31 тамызға дейін, ал КСРО азиялық бөлігінің жекелеген аудандарында - 1927 жылдың 1 қаңтарына дейін созылды.

1, 3, 5 рубл алтын және 3 шеруен 1947 жылғы ақша реформасы кезінде айналымнан шығарылды, бірақ олар іс жүзінде одан кейінгі шығарылымдардың билеттерімен ығыстырылды.

1925 жылғы үлгідегі банкноттар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1925 жылдың наурызынан 1930 жылдардың басына дейін КСРО мемлекеттік банкі 1925 жылғы үлгідегі 3 және 5 рубл қазынашылық билеттерді шығарды. Банкноталарға Қаржы халық комиссары Г.Я.Сокольников пен кассирлердің біреуінің қолы тұрды. Сериялық нөмірі 6 таңбалы, сериясы 1 немесе 2 литерлі болды.

1925 жылғы серия
Бейнесі Белгіленген
бағасы (рубл)
Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Уақыты
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы Сутаңбасы енгізуі басылымы алынуы
3 рубля СССР 1925 г. Аверс.jpg 3 рубля СССР 1925 г. Реверс.jpg 3 128×62 қою-жасыл
көк
қызғылт
атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, шығарылған жылы, қаржы халық комиссары мен кассирдің қолдары, түсіндірме жазулар атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен жоқ наурыз
1925
1925 1947
5 рублей СССР 1925 г. Аверс.jpg 5 рублей СССР 1925 г. Реверс.jpg 5 165×70 қара
көк
қызғылт
атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, шығарылған жылы, жұмысшының портреті, қаржы халық комиссары мен кассирдің қолдары атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, түсіндірме жазулар «5»
Кескін масштабы - 1 миллиметрге 1,0 пиксел.

Бұл қазынашылық билеттер 1947 жылғы ақша реформасы кезінде айналыстан алынып тасталды, бірақ шын мәнінде олар одан да кейінірек шығарылған банкноттармен ауыстырылды.

1926-1932 жылғы банкноттар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1926-1932 жылдары КСРО мемлекеттік банкі шеруендегі банкноттардың бірнеше номиналдарын айналысқа шығарды. 1, 2 және 3 шеруен ақ қағазда басылып, су таңбалары болмады, ал 5 шеруен су таңбасымен, бірақ арт жағы болмады. Барлық банкноттардың реттік нөмірі AБ 123456 түрінде болды. Шеруендерге Мемлекеттік банк басқармасының мүшелерінің қолдары тұрды.

1926-1932 жылғы банкноттар
Бейнесі Белгіленген
бағасы (шеруен)
Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Уақыты
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы Сутаңбасы енгізуі басылымы алынуы
USSR-1ch-1926a.jpg USSR-1ch-1926b.jpg 1 155×84 қою-көк атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен, елтаңба және мемлекет атауы, шығарылған жылы, Мемлекеттік банк басқарма мүшелерінің қолдары, түсіндірме жазулар атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен жоқ қазан
1926
1926 1947
2roubles1928b.jpg 2roubles1928a.jpg 2 158×88 жасыл атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, Мемлекеттік банк басқарма мүшелерінің қолдары, түсіндірме жазулар атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, шығарылған жылы шілде
1928
1928
3roubles1932b.jpg 3roubles1932a.jpg 3 атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, Мемлекеттік банк басқарма мүшелерінің қолдары, шығарылған жылы, түсіндірме жазулар атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, мемлекет атауы қыркүйек
1932
1932
USSR-5ch-1928.jpg 5 180×105 қою-көк атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, басқарма мүшелерінің қолдары және Мемлекеттік банктің мөрі, шығарылған жылы, түсіндірме жазулар жоқ «5 ЧЕРВОНЦЕВ СССР», «ГОСБАНК 1928», өрнек шілде
1928
1928
Кескін масштабы - 1 миллиметрге 1,0 пиксел.

Бұл шығарылымның шеруендері 1947 жылғы реформаға дейін заңды төлем құралы болып қала берді, дегенмен олар 1937 жылғы үлгідегі ұқсас номиналдардың банкноттарымен бұрынырақ ауыстырылған.

1934 жылғы банкноттар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1934 жылдың маусымынан бастап КСРО мемлекеттік банкі жаңа үлгідегі 1, 3 және 5 рубл қазынашылық билеттерді шығара бастады. 1934-1936 жылдары Қаржы халық комиссары Г.Ф.Гринко қол қойған банкноттар шығарылды. 1937 жылы қамауға алынғаннан кейін «халық жауы» қолтаңбасы бар ақша айналымы саяси тұрғыдан «дұрыс емес» көрінді. Осыған байланысты сыртқы түрі ұқсас, бірақ Гринконың қолтаңбасынсыз бірдей номиналдағы банкноттарды шығару туралы шешім қабылданып, мұндай жағдайдың қайталанбауы үшін қағаз ақшаны ешкімнің қолтаңбасынсыз шығаруды жалғастыру көзделді, мысалы, Гринконың қызметтегі мұрагері Қаржы халық комиссары – В.Я.Чубар. Шешім шынымен де «көреген» болып шықты, өйткені кейінірек жаңа басшы да қамауға алынып, атылды. Екі шығарылымның банкноттары су таңбаларысыз, A 123456 (тек бірінші шығарылым) немесе AБ 123456 (екі шығарылым) сияқты нөмірлері болды.

1934 жылғы серия
Бейнесі Белгіленген
бағасы(рублей)
Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Уақыты
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы Сутаңбасы енгізуі басылымы алынуы
SUR 1 1934 F.jpg SUR 1 1934 b.jpg 1 118×60 қара-көк,
ақсары
атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, шығарылған жылы,
түсіндірме жазулар
атаулы құны үлкен санмен жоқ маусым
1934
1934
1937
1947
SUR 3 1934 f.jpg SUR 3 1934 b.jpg 3 136×68 қою-жасыл,
жасыл
SUR 5 1934 f.jpg SUR 5 1934 b.jpg 5 136×70 қою-көк,
көгілдір
Кескін масштабы - 1 миллиметрге 1,0 пиксел.

Бұл шығарылымның банкноттары 1947 жылғы реформаға дейін заңды төлем құралы болып қала берді, бірақ олар іс жүзінде 1938 жылғы үлгідегі рублмен ығыстырылды.

1937-1938 жылғы банкноттар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1938 жылы белгіленген бағасы 1, 3 және 5 рубл жаңа қазынашылық билеттер шығарылды. Банкноталардың түсі дәстүрлі (Ресей империясының соңғы шығарылымдарында, сондай-ақ 1922 жылғы РСФСР банкнот-маркаларында қолданылған), ал дәстүрлі емес — сутаңбаларының болмауы. Жалпы түс дәстүрінен 1 және 3 шеруендегі банкноттардың түстері ерекше көзге түседі. Ақша белгілерінің көбісі КСРО мемлекеттік банкі шеруенде көрсетілген атаулы құнмен шығарды.

Ұлы Отан соғысы кезінде нацистік басқыншылық билік жаулап алынған аумақтарға 1, 3 және 5 рубл кеңестік банкноттарды пайдалануға рұқсат берді, атаулы құны одан да үлкен ақшаларды жергілікті шығарылымдарға мәжбүрлеп айырбастатқызды (басқыншылық рейхсмарка немесе Украина Рейхскоммиссариатының карбованеці) немесе қолхатпен тәркіленді.

1, 3 және 5 рубл банкноттарда бейнеленген фигуралар 6-стандартты шығарылымдағыдай түсті әрленімге ұқсас, бірақ басқа атаулы құнмен бейнеленген.

1937-1938 жылғы банкноттар
Бейнесі Белгіленген
бағасы
Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Уақыты
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы Сутаңбасы енгізуі басылымы алынуы
USSR banknote. 1 ruble. Version of 1938 year. Front.jpg 1rouble1938a.jpg 1 рубл 125×60 қоңыр
тоқсары
атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен
, КСРО елтаңбасы, түсіндірме жазулар,
шығарылған жылы, кенші портреті
атаулы құны КСРО республикаларының
тілдерінде санмен және жазумен
жоқ 1938 1938 1947
3roubles1938b.jpg 3roubles1938a.jpg 3 рубл 135×67 жасыл атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен
, КСРО елтаңбасы, түсіндірме жазулар,
шығарылған жылы, сарбаздар
5roubles1938b.jpg 5roubles1938a.jpg 5 рублей 145×70 көк атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен
, КСРО елтаңбасы, түсіндірме жазулар,
шығарылған жылы, ұшақтың аясындағы ұшқыш
1chervonetz1937a.jpg 1chervonetz1937b.jpg 1 шеруен 161×80 сұр атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен
, КСРО елтаңбасы, түсіндірме жазулар,
Ленин портреті
атаулы құны КСРО республикаларының
тілдерінде санмен және жазумен,
шығарылған жылы
қаңтар
1938
1937
3chervontza1937a.jpg 3chervontza1937b.jpg 3 шеруен 171×88 қызыл
қоңыр
5roubles1937b.JPG 5roubles1937a.jpg 5 шеруен 180×91 жасыл
Десять червонцев.jpg 10roubles1937a.jpg 10 шеруен 192×100 қара
Кескін масштабы - 1 миллиметрге 1,0 пиксел.

1947 жылғы реформадан кейінгі рубл[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1947 жылы тағы да ақша реформасы жүргізілді. Өзгермеген бағалар ауқымында ескі ақша 10:1 қатынасында жаңа ақшаға ауыстырылды. Тиын атаулы құны бойынша айналыста қалды.

1947 жылғы реформадан кейін КСРО елтаңбасындағы лентаның орам саны бойынша ерекшеленетін банкноттардың екі шығарылымы шығарылды: бірінші шығарылымда олар 16, екіншісінде (1957 жылы) 15 болды. Тиісінше, одақтық республикалар тілдеріндегі «бір рубл» жазуларының саны да өзгерді. Бұған Карело-Фин КСР жойылуы себеп болды. Әрленімінің өзгеруіне қарамастан, екінші шығарылымның банкноттарындағы дата — 1947 жыл болып өзгеріссіз қалды.

1947 жылғы серия
Бейнесі Белгіленген
бағасы (рубл)
Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Уақыты
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы Сутаңбасы енгізуі басылымы алынуы
1rouble1947b.jpg 1rouble1947a.jpg 1 82×125 көк
тоқсары
атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, шығарылған жылы атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен, түсіндірме жазулар, бидай бауының аясындағы орақ және балға 5 бұрышты жұлдыз 16 желтоқсан 1947 1947
1957
1 сәуір 1961
3roubles1947b.jpg 3roubles1947a.jpg 3 86×135 жасыл
қызғылт
атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен, түсіндірме жазулар
5roubles1947b.jpg 5roubles1947a.jpg 5 88×145 көгілдір
тоқсары
атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен, түсіндірме жазулар, орақ және балға
10roubles1947b.jpg 10roubles1947a.jpg 10 161×92 қызғылт
көгілдір
атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен, орақ және балға, Ленин портреті атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, КСРО елтаңбасы, шығарылған жылы, түсіндірме жазулар
25roubles1947b.jpg 25roubles1947a.jpg 25 171×96 көгілдір
жасыл
атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен, мемлекет атауы, Ленин портреті, түсіндірме жазулар
50 roubles à l'effigie de Lénine, 1947.jpg SUR 50 1947 B.jpg 50 218×103 жасыл
қызғылт
атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен, Ленин портреті, КСРО елтаңбасы, түсіндірме жазулар Ленин портреті
SUR 100 1947 F.jpg SUR 100 1947 B.jpg 100 228×115 ақсары
қызғылт
атаулы құны КСРО республикаларының тілдерінде санмен және жазумен, Ленин портреті, КСРО елтаңбасы, шығарылған жылы, түсіндірме жазулар София жағалауындағы Мәскеу Кремлінің панорамасы, атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен, мемлекет атауы, түсіндірме жазулар
Кескін масштабы - 1 миллиметрге 1,0 пиксел.

1961 жылғы реформадан кейінгі рубл[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1961 жылы тағы да ақша реформасы жүргізілді. 1961 жылдың 1 қаңтарынан бастап баға ауқымы 10 есеге өзгертілді. 1, 2 және 3 копейка шақалары айналыста атаулы құны бойынша қалды. 1961 жылғы үлгідегі ақша КСРО-ның бүкіл тарихында берік болып шықты: олар 1991 жылғы 23 қаңтардағы реформаға дейін өзгеріссіз қалды.

1961 жылғы үлгідегі шақалар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Бұл үлгідегі шақалар ұзақ уақыт айналыста болды. Ресми түрде бұл шақалар 1998 жылдың соңына дейін заңды төлем құралы болып қала берді және 2002 жылдың 31 желтоқсанына дейін оларды Ресей Банкінің басқармаларында 1 жаңа копейкаға (яғни 10 ескі рубл) еселеп айырбастауға болады.

1961 жылғы үлгідегі шақалар
Бейнесі Белгіленген
бағасы
Диаметрі
(мм)
Салмағы
(г)
Материалы Сипаттамасы Шығарылған
жылдары
Қыры Бет жағы Арт жағы
1 копейка СССР 1990 г.jpg 1 копейка 15 1 мыс-мырыш бұжыр атаулы құны, соғылған жылы,
өсімдік әліптес бедерлер
«КСРО» жазуы,
КСРО елтаңбасы
1961-1991
2 копейки СССР 1973 г.jpg 2 копейка 18 2 1961-1991
3Kopeks1977.PNG 3 копейка 22 3 1961-1962
1965-1991
5Kopeks1989.PNG 5 копейка 25 5 1961-1962
1965-1991
10 копеек СССР 1983 г.jpg 10 копейка 17,27 1,8 мыс-никель бұжыр атаулы құны, соғылған жылы,
өсімдік әліптес бедерлер
«КСРО» жазуы,
КСРО елтаңбасы
1961-1962
1965-1991
15 копеек СССР 1983 г.jpg 15 копейка 19,56 2,5 1961-1962
1965-1991
20 копеек СССР 1982 г.jpg 20 копейка 21,8 3,4 1961-1962
1965-1991
Soviet Union-1989-Coin-0.50.jpg 50 копейка 24 4,4 жазуы бар
тегіс
1961
1964-1991
1 ruble 1988.jpg 1 рубл 27 7,5 «Кеңестік Социалистік
Республикалар Одағы» жазуы,
КСРО елтаңбасы
1961
1964-1991

Естелік шақалар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

КСРО-да естелік шақалардың шығарылымы 1965 жылы Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 20 жылдығына арналған 1 рублдік шақа шығарылған кезде басталды. Шақалар түрлі мерейтойлық іс-шараларға, көрнекті тұлғалардың мерейтойларына, сондай-ақ сәулет және жануарлар ескерткіштерінің құрметіне шығарылды. Олар негізінен мыс-никель қорытпасынан соғылды. Сонымен қатар күміс, алтын, платина және палладий шақалары шығарылды.

1961 жылғы үлгідегі банкноттар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Бұл банкноттар 1962 жылы болгарлық лев банкноттарының келесі шығарылымы үшін, ал 1 рублдік банкнот 1968 жылы моңғол тугрикінің барлық ұсақ номиналдары үшін үлгі болды. 1967 жылы КСРО-да алғаш рет Қазан төңкерісінің 50 жылдығына арналған (25, 50 және 100 рубл) естелік банкноттар сериясының жобасы әзірленді, бірақ ол іс жүзінде ақша айналымына енгізілмеді.

1961 жылғы серия
Бейнесі Белгіленген
бағасы (рубл)
Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Шығарылған
күні
Алынған
күні
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы Сутаңбасы
Rouble-1961-Paper-1-Obverse.jpg Rouble-1961-Paper-1-Reverse.jpg 1 105×53 қоңыр-сарғыш КСРО елтаңбасы, атаулы құны атаулы құны КСРО республикаларының
тілдерінде санмен және жазумен
қою және ашық
5-бұрышты жұлдыздар
Водяной знак звёзды с банкнот СССР 1961, 1991, 1992 годов.JPG
1 қаңтар
1961
31 желтоқсан
1993
Soviet Union-1961 Bill 3 Obverse.jpg 3 советских рубля 1961 г. Реверс.jpg 3 113×57 жасыл КСРО елтаңбасы, атаулы құны,
Мәскеу Кремлінің көрінісі
Soviet Union-1961-Bill-5-Obverse.jpg Soviet Union-1961-Bill-5-Reverse.jpg 5 көгілдір КСРО елтаңбасы, атаулы құны,
Мәскеу Кремлінің Спасск мұнарасы
SUR 10 1961 obverse.jpg SUR 10 1961 reverse.jpg 10 124×62 қызыл В. И. Ленин бейіні, КСРО елтаңбасы,
атаулы құны санмен және жазумен
Soviet Union-1961-Bill-25-Obverse.jpg Soviet Union-1961-Bill-25-Reverse.jpg 25 күлгін 26 шілде
1993
SUR 50 1961 obverse.jpg SUR 50 1961 reverse.jpg 50 140×71 жасыл атаулы құны КСРО республикаларының
ресми тілдерінде санмен және жазумен,
Сенат сарайы және Сенат мұнарасы
Ленин бейіні
Водяной знак Ленин с банкнот СССР 1961 - 1991 годов.JPG
23 қаңтар
1991
SUR 100 1961 obverse.jpg SUR 100 1961 reverse.jpg 100 Ашық қоңыр-сарғыштан ортасында қоңырға және ашық көгілдірге дейін өзгереді атаулы құны КСРО республикаларының
ресми тілдерінде санмен және жазумен,
Водовзводная мұнарасы
Кескін масштабы 1 миллиметрге 1,0 пикселді құрайды.

1991 жылғы реформадан кейінгі рубл[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1991 жылғы үлгідегі шақалар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1991 жылы КСРО мемлекеттік банкі белгіленген бағасы 10 мен 50 копейка және 1, 5 пен 10 рубл болатын жаңа үлгідегі шақаларды шығарды.

Шақалардың бет жағында Мәскеу Кремлінің көрінісі және «МЕМЛЕКЕТТІК БАНК • КСРО •» деген жазу, арт жағында – атаулы құны, ақша сарайының таңбаламасы, өсімдік әліптес бедерлер (бидай масағы және жаңғағы бар емен бұтағы) және шығарылған жылы бейнеленген.

1991 жылғы үлгідегі шақалар
Бейнесі Белгіленген
бағасы
Диаметрі
(мм)
Жуандығы
(мм)
Салмағы
(г)
Материалы Қыры Шығарылған
жылдары
Алынған
күні
10 копеек СССР 1991 г.jpg 10 копейка 17,6 1,25 2,3 болат, жез
жалат.
тегіс 1991 1 қаңтар
1999
50 копеек СССР 1991 г.jpg 50 копейка 18 1,25 2,3 мыс+никель бұжыр
1 рубль СССР 1991 г.jpg 1 рубл 21 1,45 3,75
5 рублей СССР 1991 г.jpg 5 рубл 24 1,6 5,25 үзілмелі-бұжыр:
8 рифі бар 15 телім
10 рублей СССР 1991 г.jpg 10 рубл 25 1,95 6,25 сақина: мыс+никель
ортасы: мыс+мырыш
үзілмелі-бұжыр:
10 рифі бар 12 телім
1991
1992

1991 жылғы үлгідегі банкноттар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1991 жылғы ақша реформасы кезінде алғаш рет 1991 жылғы үлгідегі 50 және 100 рубл жаңа банкноттар шығарылды. 1991 жылғы үлгідегі рубл банкноттарында, ақша бірлігінің одақтық республикалар тілдеріндегі атауларының орыс тіліндегі атауы ғана қалды.

Басқа банкноттар, оның ішінде жаңалары – 200, 500 және 1000 рубл кейінірек шығарылды[9]. 25 рублдік банкнот сынақ көшірмелері түрінде шығарылды, бірақ ешқашан тұрақты айналымға енбеді.

1961 жылғы үлгідегі 1, 3, 5, 10 және 25 рубл банкноттары және айналыстағы барлық кеңес шақалары заңды төлем құралы болып қала берді.

1991 жылғы серия
Бейнесі Белгіленген
бағасы (рубл)
Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Шығарылған
күні
Алынған
күні
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы Сутаңбасы
SUR 1 1991 F.jpg SUR 1 1991 B.jpg 1 105×53 қоңыр-сарғыш,
қызыл
КСРО елтаңбасы, атаулы құны атаулы құны санмен және
орыс тіліндегі жазумен
5 бұрышты жұлдыздар
және ирек жолақтар
Водяной знак пятиконечные звёзды и волнистые полосы с банкнот СССР 1991-1992 года.jpg
27 маусым
1991
31 желтоқсан
1993
SUR 3 1991 F.jpg SUR 3 1991 B.jpg 3 113×57 жасыл
қызғылт
КСРО елтаңбасы, атаулы құны,
Мәскеу Кремілінің көрінісі
3 қараша
1991
SUR 5 1991 F.jpg SUR 5 1991 B.jpg 5 көгілдір
қызғылт
КСРО елтаңбасы, атаулы құны,
Мәскеу Кремілінің Спасск мұнарасы
5 шілде
1991
SUR 10 1991 F.jpg SUR 10 1991 B.jpg 10 124×62 қызыл
қызғылт
В. И. Ленин бейіні, КСРО елтаңбасы,
атаулы құны санмен және
жазумен
қою және ашық
5-бұрышты жұлдыздар
10 шілде
1991
SUR 50 1991 F.jpg SUR 50 1991 B.jpg 50 140×71 жасыл
сары
атаулы құны КСРО республикаларының
тілдерінде санмен және жазумен,
Үлкен Кремл сарайы, Тайницк мұнарасы
Ленин бейіні
Водяной знак Ленин с банкнот СССР 1961 - 1991 годов.JPG
23 қаңтар
1991
26 шілде
1993
SUR 100 1991 F.jpg SUR 100 1991 B.jpg 100 қоңыр-сарғыш,
қоңыр,
көк
атаулы құны КСРО республикаларының
тілдерінде санмен және жазумен,
Водовзводная мұнарасы
SUR 200 1991 F.jpg SUR 200 1991 B.jpg 200 144×71 жасыл
қоңыр
Мемлекеттік Кремл сарайы, Троицк мұнарасы 30 қараша
1991
SUR 500 1991 F.jpg SUR 500 1991 B.jpg 500 қызыл,
күрең
жасыл
КСРО ЖК Төралқасының ғимараты, Спасск мұнарасы 24 желтоқсан
1991
SUR 1000 1991 F.jpg SUR 1000 1991 B.jpg 1000 жасыл
қоңыр
Васильевский қиясынан
Мәскеу Кремілінің көрінісі
19 наурыз
1992
Кескін масштабы 1 миллиметрге 1,0 пикселді құрайды.

1992 жылғы үлгідегі банкноттар[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1992 жылы жаңа әрленімдегі банкноттар 50, 100, 200, 500 және 1000 рубл шығарылды. Банкноталарда графикалық безендірілуі аздап өзгертілді.

1991 жылғы 20 желтоқсанда КСРО мемлекеттік банкі таратылып, 1992 жылғы 1 наурызда жұмысын тоқтатқанына қарамастан, РФ орталық банкі шығарған 1992 жылғы үлгідегі банкноттар КСРО мемлекеттік банкінің билеттері деп аталды. Ресей аумағында олар 1993 жылы 26 шілдеде басталған ақша реформасының нәтижесінде бұрынғы шығарылымдардың банкноттарымен бірге айналыстан шығарылды.

1992 жылғы серия
Бейнесі Белгіленген
бағасы (рубл)
Өлшемі
(мм)
Негізгі
түстері
Сипаттамасы Шығарылған
күні
Алынған
күні
Бет жағы Арт жағы Бет жағы Арт жағы Сутаңбасы
SUR 50 1992 F.jpg SUR 50 1992 B.jpg 50 140×71 жасыл
сары
В. И. Ленин бейіні, КСРО елтаңбасы,
атаулы құны санмен және жазумен
атаулы құны санмен және орыс тіліндегі жазумен,
Үлкен Креміл сарайы, Тайницк мұнарасы
5 бұрышты жұлдыздар
және ирек жолақтар
1 шілде
1992
26 шілде
1993
SUR 100 1991 (2) F.jpg SUR 100 1991 (2) B.jpg 100[10] қоңыр-сарғыш,
қоңыр,
көк
атаулы құны санмен және
орыс тіліндегі жазумен, Водовзводная мұнарасы
қою және ашық
5-бұрышты жұлдыздар
4 наурыз
1992
SUR 200 1992 F.jpg SUR 200 1992 B.jpg 200 144×71 жасыл
қоңыр
Мемлекеттік Креміл сарайы, Троицк мұнарасы 5 бұрышты жұлдыздар
және ирек жолақтар
1 шілде
1992
SUR 500 1992 F.jpg SUR 500 1992 B.jpg 500 қызыл
күрең
жасыл
КСРО ЖК Төралқасының ғимараты, Спасск мұнарасы қою және ашық
5-бұрышты жұлдыздар
Водяной знак звёзды с банкнот СССР 1961, 1991, 1992 годов.JPG
SUR 1000 1992 F.jpg SUR 1000 1992 B.jpg 1000 жасыл
қоңыр
Васильевский қиясынан Мәскеу Кремілінің көрінісі
Кескін масштабы 1 миллиметрге 1,0 пикселді құрайды.

Валюталық бағам тәртіптемесі[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Кеңестік рублдің ресми бағамы алтынға бекітілді. Бірақ ол тек мемлекеттік монополия болған сыртқы сауда операциялары үшін әрекет етті. Қарапайым кеңестік азаматтардың қолма-қол немесе банк шотындағы шетел валютасын еркін иемденуге құқығы болмады. Егер оны алған жағдайда, мысалы, шетелде жұмыс істеген кезде, олар КСРО-ға оралғанда, валюта ресми бағам бойынша рублге немесе Сыртсаубанктің чектеріне айырбасталды. Шетел азаматтары валютаны арнайы Шетсау дүкендерінде (1930 жылдан 1936 жылға дейін жұмыс істеген) пайдалана алатын. Бейресми валюталық операциялар ату жазасына дейін жеткен қылмыстық құқық бұзушылық болды. Алайда, қара валюта нарығы болды және ол жерде доллар ресми бағамнан 14-15 есе қымбат болды. Сонымен қатар, қара нарықта негізгі операциялар осындай валютамен емес, арнайы дүкендерден тапшы тауарларды сатып алуға Сыртсаубанктің чектерімен жүзеге асырылды.

Төменде әртүрлі жылдардағы АҚШ долларының кеңестік рублге ресми бағамы көрсетілген кесте берілген. Ресми мөлшерлемені өзгерту көбінесе саяси себептермен жасалды, содан кейін оларға «экономикалық» дәйектеме жүргізілді.

Уақыты АҚШ долларының кеңестік рублдегі бағамы[11]
01.01.1924 2,2000
01.04.1924 1,9405
01.01.1927 1,9450
01.02.1928 1,9434
01.04.1933 1,9434
01.05.1933 1,7474
01.01.1934 1,2434
01.01.1935 1,1509
01.01.1936 1,1516
01.01.1937 5,0400
19.07.1937 5,3000
01.02.1950 5,3000
01.03.1950 4,0000
01.12.1960 4,0000
01.01.1961 0,9000
01.12.1971 0,9000
01.01.1972 0,8290
01.01.1973 0,8260
01.01.1974 0,7536
01.01.1975 0,7300
01.01.1976 0,7580
01.01.1977 0,7420
01.01.1978 0,7060
01.01.1979 0,6590
03.01.1980 0,6395
01.01.1981 0,6750
01.01.1982 0,7080
13.01.1983 0,7070
01.01.1984 0,7910
28.02.1985 0,9200
01.01.1986 0,7585
01.01.1987 0,6700
06.01.1988 0,5804
04.01.1989 0,6059
03.01.1990 0,6072
02.01.1991 0,5605
13.02.1991 0,5450
01.01.1992 0,5549
24.06.1992 0,5622
Дереккөзі: Ресей Федерациясының Орталық банкі.

Кеңестік рублден бас тарту және рубл аймағының ыдырауы[өңдеу | қайнарын өңдеу]

1993 жылдың 26 шілдесі мен 7 тамызы аралығында Ресейде тәркілемелі ақша реформасы жүргізілді, оның барысында қазынашылық билеттер мен КСРО мемлекеттік банкінің билеттер ақша айналымынан алынды. Реформа сонымен қатар рублді ішкі ақша айналысында төлем құралы ретінде пайдаланған Ресейдің және басқа да ТМД елдерінің ақша жүйелерін бөлу мәселесін шешті.

1992-1993 жылдары бұрынғы одақтас республикалар өздерінің валюталарын енгізді, кейбіреулері рублмен қатар айналымда қолданды. Тәжікстан (ресейлік рубль 1995 жылға дейін айналыста қалды), Днестралды Молдаван Республикасы (1994 жылы Днестралды рублін енгізді), қазіргі уақытта Абхазия мен Оңтүстік Осетия (ресейлік рубль айналыста қалады) бірыңғай жағдай болды.

Мемлекет Жаңа валюта Айырбас бағамы Енгізу уақыты
Әзірбайжан Әзірбайжан
(Таулы Қарабақты қоспағанда)
Әзірбайжан манаты 10 кеңестік рубл
5000 ескі манат
15 тамыз 1992
1 қаңтар 2006
Армения Армения
Flag of Artsakh.svg Таулы Қарабақ
Армян драмы 200 кеңестік/ресейлік рубл 22 қараша 1993
Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg/Беларусь Беларусь Беларус рублі 10 кеңестік рубл
1000 ескі рубл
10000 ескі рубл
25 мамыр 1992
1 қаңтар 2000
1 шілде 2016
Flag of Georgia (1990–2004).svg/Грузия Грузия Грузин купоны
Грузиндік лари
1 кеңестік рубл
1 000 000 купон
5 сәуір 1993
2 қазан 1995
Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы/Қазақстан Қазақстан Қазақстан теңгесі 500 кеңестік/ресейлік рубл 15 қараша 1993
Flag of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (reverse).svg/Қырғызстан Қырғызстан Қырғыз сомы 200 кеңестік/ресейлік рубл 10 мамыр 1993
Латвия Латвия Латвия рублі
Латвиялық лат
Еуро
1 кеңестік рубл
200 латвия рублі
0,702804 лат
7 мамыр 1992
5 наурыз 1993
1 қаңтар 2014
Литва Литва Литвалық талон
Литвалық лит
Еуро
1 кеңестік рубл
100 талон
3,45280 лит
5 тамыз 1991
25 маусым 1993
1 қаңтар 2015
Молдова Молдова
(Днестралдын қоспағанда)
Молдовалық купон
Молдовалық лей
1 кеңестік рубл
1000 купон
10 маусым 1992
29 қараша 1993
Flag of Russia (1991–1993).svg/Ресей Ресей Ресей рублі 1 кеңестік рубл
1000 ескі рубл
26 шілде 1993
1 қаңтар 1998
Flag of Transnistria (state).svg Днестралды Днестралды рублі 1 кеңестік/ресейлік рубл
1 000 000 ескі рубл
17 тамыз 1994
1 қаңтар 2001
Flag of Tajikistan (1991–1992).svg/Тәжікстан Тәжікстан Ресей рублі
Тәжік рублі
Тәжіктік сомони
1 кеңестік рубл
100 ресейлік рублі
1000 рубл
8 қаңтар 1994
10 мамыр 1995
30 қазан 2000
Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1973–1991).svg/Түрікменстан Түрікменстан Түрікменстан манаты 500 кеңестік/ресейлік рубл
5000 ескі манат
1 қараша 1993
1 қаңтар 2009
Flag of Ukraine (1991–1992).svg/Украина Украина Украиндық карбованетс
Украиндық гривна
1 кеңестік рубл
100 000 карбованетс
10 қаңтар 1992
2 қыркүйек 1996
Өзбекстан Өзбекстан Сом-купон
Өзбекстан сомы
1 кеңестік/ресейлік рубл
1000 сом-купон
15 қараша 1993
1 шілде 1994
Эстония Эстония Эстон кроны
Еуро
10 кеңестік рубл
15,6466 эстон кроны
20 маусым 1992
1 қаңтар 2011

Тағы қараңыз[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. Ресей банкінің тарихы.(қолжетпейтін сілтеме)
  2. КСРО ОАК 1923 жылғы 23 қарашадағы «1923 жылғы үлгідегі ақша белгілерді КСРО Конституциясының 34-бабында көрсетілген тілдерде шығару туралы» қаулы. — КонсультантПлюс.(қолжетпейтін сілтеме)
  3. КСРО ОАК 1923 жылғы 18 желтоқсандағы «1923 жылғы үлгідегі құны 15 000 рубль ақша белгілерді КСРО Конституциясының 34-бабында көрсетілген тілдерде шығару туралы» қаулысы. — КонсультантПлюс
  4. КСРО ОАК мен ХКК 1924 жылғы 7 ақпандағы «1923 жылғы үлгідегі құны 25 000 рубл ақша белгілерді КСРО Конституциясының 34-бабында көрсетілген тілдерде шығару туралы» қаулы — Бонистика Клуб.(қолжетпейтін сілтеме)
  5. КСРО ОАК мен ХКК 1924 жылғы 14 ақпандағы «Құны айналымдағы валютада көрсетілмеген кеңестік ақша белгілерін шығаруды тоқтату туралы» қаулысы. — Бонистика Клуб.(қолжетпейтін сілтеме)
  6. КСРО ХКК 1924 жылғы 23 наурыздағы «1923 жылғы үлгідегі қағаз ақша белгілерінен төлемдерді қабылдау және айырбастау мерзімін ұзарту туралы» қаулысы. — Бонистика Клуб.(қолжетпейтін сілтеме)
  7. КСРО ХКК 1924 жылғы 8 наурыздағы «Құны айналымдағы валютада көрсетілмеген кеңестік ақша белгілерін өтеу тәртібі туралы» қаулысы. — Бонистика Клуб.(қолжетпейтін сілтеме)
  8. 1924 жылғы кеңестік шеруендер — bonistica.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 қараша 2014.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 19 қараша 2014.
  9. А. Н. Баюра XVIII - XX ғасырлардағы Беларус аумағындағы қағаз-ақша айналымы. — КСРО-ның соңғы қағаз ақшасы (1961-1991 жылдары). Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 сәуір 2017.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 11 қазан 2007.
  10. Банкнотта 1991 жыл көрсетілген
  11. Archive of Bank of Russia http://cbr.ru/currency_base/OldDataFiles/USD.xls Мұрағатталған 17 шілденің 2017 жылы.