КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін ордені
| I дәрежелі | |
|---|---|
  | |
| II дәрежелі | |
|---|---|
  | |
| III дәрежелі КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін ордені | |
|---|---|
  | |
| Шынайы атауы | орыс. Орден «За службу Родине в Вооружённых Силах СССР» |
| Мемлекет |  КСРО |
| үшін марапатталады | жауынгерлік және саяси дайындықтағы жетістіктері, қызметтік әрекеттердегі жоғары көрсеткіштері, арнайы қолбасшылық тапсырмаларды сәтті орындағаны, батылдығы мен қайсарлығы, сондай-ақ Отанға басқа да қызметтері үшін |
| Жағдайы | берілмейді |
| Негізделді | 28 қазан 1974 жылы |
| Алғашқы иегері | 17 ақпан 1975 жылы |
| Соңғы иегері | 19 желтоқсан 1991 жылы |
| Барынша ұсынылған | III дәреже — 69 576 II дәреже — 589 I дәреже — 13 |
| Жоғары марапаты | Қызыл жұлдыз ордені |
| Төменгі марапаты | «Құрмет Белгісі» ордені |
| Order "For Service to the Homeland in the Armed Forces of the USSR" Ортаққорда | |
«КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін» ордені (орыс. Орден «За службу Родине в Вооружённых Силах СССР») — кеңестік әскери мемлекеттік марапат (КСРО ордені).
1974 жылы 28 қазанда КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен тағайындалды. Орден жобасының авторы — Дзержинский атындағы Әскери академияның инженері, полковник Л. Д. Пилипенко[1]. I дәрежелі орденмен барлығы небәрі 13 рет марапаттау жүргізілді, бұл оны КСРО-ның ең сирек берілген орденіне айналдырды — ол, тіпті, «Жеңіс» орденінен де сирек табысталды (20 марапаттау).
Орденнің статуты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]«КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін» орденімен Кеңес әскерінің, Әскери-теңіз флотының, КСРО Қарулы Күштерінің шекара және ішкі әскерлерінің әскери қызметкерлері:
- жауынгерлік және саяси даярлықтағы жетістіктері, әскерлердің жоғары жауынгерлік әзірлігін сақтауы және жаңа жауынгерлік техниканы меңгеруі үшін;
- қызметтік әрекеттегі жоғары көрсеткіштері үшін;
- қолбасшылығының арнайы тапсырмаларын табысты орындағаны үшін;
- әскери борышын орындау кезінде көрсеткен батылдығы мен қайсарлығы үшін;
- КСРО Қарулы Күштеріндегі қызметі барысында Отан алдындағы басқа да сіңірген еңбегі үшін марапатталды.
«КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін» ордені үш дәрежеден тұрады: I, II және III дәрежелер. Орденнің ең жоғары дәрежесі — I дәреже. Марапаттау рет-ретімен жүргізіледі: алдымен III дәрежемен, кейін II дәрежемен және соңында I дәреже.
«КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін» орденінің барлық үш дәрежесімен марапатталғандар:
- белгіленген нормаларға сәйкес тұрғын үймен бірінші кезекте қамтамасыз етілуге;
- жылына бір рет (бару және қайту) теміржол көлігімен — жедел және жолаушылар пойыздарының жұмсақ вагондарында, су көлігімен — жедел және жолаушылар желілерінің I сынып каюталарында (I санаттағы орындарда), әуе немесе қалааралық автомобиль көлігімен тегін жол жүруге;
- қалалық жолаушылар көлігінің барлық түрлерін, ал ауылдық жерлерде — аудан шегінде республикалық бағыныстағы автомобиль көлігін (таксиден басқа) тегін пайдалануға;
- емдеу мекемесінің қорытындысы бойынша жылына бір рет шипажайға немесе демалыс үйіне тегін жолдама алуға;
- ойын-сауық, коммуналдық-тұрмыстық және мәдени-ағарту мекемелерінде кезектен тыс қызмет көрсетілуге;
- зейнетақысын 15 пайызға арттыруға құқылы.
«КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін» ордені кеуденің оң жағына тағылып, КСРО-ның басқа ордендері болған жағдайда Қызыл Жұлдыз орденінен кейін, дәрежелерінің үлкендігіне қарай орналастырылады.
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Орденмен алғашқы марапаттау 1975 жылы 17 ақпанда, Кеңес Әскері мен Әскери-теңіз флоты күні қарсаңында өтті. III дәрежелі орден белгілері әскерлерді даярлаудағы жетістіктері және жаңа техниканы меңгергені үшін бір топ офицерге, генералдар мен адмиралдарға табысталды.
II дәрежелі орденмен 1976 жылғы 30 шілдедегі Жарлық бойынша алғаш рет генерал-лейтенант И. В. Виноградов «Кеңес Әскері алдындағы сіңірген еңбегі үшін және туғанына 70 жыл толуына байланысты» марапатталды.
Орденнің толық иегерлері 1982 жылы ақпанда орденнің I дәрежесін генерал-полковник И. Г. Завьяловқа, генерал-майор И. К. Колодяжныйға, генерал-майор В. П. Щербаковқа және 1-дәрежелі капитан В. А. Порошинге табыстағанда пайда болды.
1991 жылдың соңына қарай III дәрежелі орденмен барлығы 69 576 әскери қызметші, II дәрежелі орденмен — 589 адам, ал I дәрежелі орденмен — 13 адам марапатталды.
| Орденнің № | Орденнің I-дәрежесімен марапатталғандар | Орденнің I-дәрежесімен марапатталған кездегі әскери атақтары | I-дәрежемен марапатталған уақыты | II-дәрежемен марапатталған уақыты | III-дәрежемен марапатталған уақыты |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Завьялов Иван Григорьевич | Генерал-полковник | 16.02.1982 | 21.02.1978 | 30.04.1975 |
| 2 | Порошин Василий Алексеевич | Вице-адмирал | 16.02.1982 | 21.02.1978 | 30.04.1975 |
| 3 | Бобровский Альберт Иванович | Авиация генерал-лейтенанты | 27.12.1982 | 21.02.1978 | 30.04.1975 |
| 4 | Казаков Александр Константинович | 1-дәрежелі капитан | 27.12.1982 | 21.02.1978 | 30.04.1975 |
| 5 | Орлов Юрий Михайлович | Полковник | 27.12.1982 | 21.02.1978 | 30.04.1975 |
| 6 | Лошкарев Геннадий Константинович | Полковник | 17.05.1982 | 04.11.1981 | 08.01.1980 |
| 7 | Байдуков Георгий Филиппович | Авиация генерал-полковнигі | 25.05.1987 | 27.12.1978 | 30.04.1975 |
| 8 | Веревкин Александр Семенович | Генерал-майор | 01.03.1989 | 18.02.1981 | 30.04.1975 |
| 9 | Сергеев Валерий Николаевич | Контр-адмирал | 05.05.1989 | 16.02.1982 | 30.04.1975 |
| 10 | Агапов Борис Николаевич | Генерал-лейтенант | 24.05.1989 | 04.03.1988 | 14.02.1977 |
| 11 | Колодяжный Иван Константинович | Генерал-майор | 11.02.1982 | 18.11.1980 | 21.02.1978 |
| 12 | Щербаков Василий Петрович | Генерал-майор | 11.02.1982 | 21.02.1978 | 30.04.1975 |
| 13 | Ачалов Владислав Алексеевич | Генерал-полковник | 22.02.1990 | 04.11.1981 | 17.02.1975 |
Сипаттамасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]_1200dpi.jpg)
I дәрежелі орденнің белгісі айқастырылған екі төртбұрышты жұлдыздан тұрады. Орденнің жоғарғы жұлдызы алтын жалатылған күмістен жасалып, жан-жаққа таралған сәулелерден құралған. Оның ортасында көгілдір аяда күміс емен жапырақтары шеңберіне орналасқан алтын жалатылған бесбұрышты жұлдыз бейнеленген. Оның жиектері алтын жалатылған, алтын түсті әріптермен «КСРО ҚК Отанға қызметі үшін» деген жазуы және орақ пен балға бейнесі бар ақ эмальді таспамен қоршалған. Жұлдыз бен таспа тотыққан күмістен жасалған шығыңқы зәкір мен қанаттардың үстіне орналастырылған. Орденнің төменгі төртбұрышты жұлдызы көгілдір эмальмен қапталған, жұлдыздың жиектері алтын жалатылған. Жұлдыздың үстіне тотыққан күмістен жасалған айқастырылған зымырандардың дөңес бейнелері салынған, олардың тұмсық және құйрық бөліктері алтын жалатылған.
II дәрежелі орденнің белгісі I дәрежелі орденнің белгісінен жоғарғы төртбұрышты жұлдызда тек бесбұрышты жұлдызшаның ғана алтын жалатылғандығымен ерекшеленеді.
III дәрежелі орденнің белгісі толығымен күмістен жасалады.
Орден кеуденің оң жағына тағылып, киімге сұққыш пен сомын арқылы бекітіледі. Күнделікті киім формасында орден белгілерінің орнына ортасында сары жолақтары бар көгілдір түсті жібек таспалары бар тағандар тағылады: I дәреже үшін — ені 6 мм бір жолақ; II дәреже үшін — ені 3 мм-ден екі жолақ; III дәреже үшін — ені 2 мм-ден үш жолақ.
Орден белгісінің биіктігі мен ені — 58×58 мм, жалпы салмағы — 64,5 грамм. «Жеңіс» орденінен кейін бұл өлшемі мен салмағы жағынан КСРО-ның ең ірі ордені болып табылады, дәл осындай өлшемге тек Нахимов ордені ғана ие болды.
Қосымша дерек
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]«КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін» орденінің I дәрежесі КСРО-ның ең сирек ордені болды — «Жеңіс» орденінен (20 марапаттау) және Ушаков орденінің I дәрежесінен (47 марапаттау) де сирек. 1991—1992 жылдардағы аласапыран кезінде табысталмаған ордендердің белгілі бір бөлігі жеке адамдардың қолына түсті (таза құжатпен немесе онсыз). 13 атаулы марапаттың теориялық құны өте жоғары, алайда, олар қолжетімсіз, өйткені барлығы марапатталғандардың немесе олардың туыстарының қолында сақтаулы. Осындай ордендердің бірін генерал А. С. Веревкинге тиесіліні Ұлыбританияда өткен аукционда 15 мың АҚШ долларына сатылды.
Орден кеңестік ордендер үшін ерекше әрі бірегей сегіз қырлы жұлдыз пішініне ие болды. КСРО-ның басқа барлық ордендері шеңбер немесе сопақша пішінде (Ленин ордені, Қызыл Ту ордені), бесбұрышты жұлдыз (Суворов ордені, Даңқ ордені) немесе онбұрышты жұлдыз (Отан соғысы ордені, Богдан Хмельницкий ордені) пішінінде болды. Осындай ерекше пішініне байланысты «КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін» ордені әскери қызметкерлер арасында «Шериф жұлдызы» немесе «Бұхара жұлдызы» деген жаргондық атауға ие болды.
Әдебиет
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Об учреждении ордена «За службу Родине в Вооруженных Силах СССР» и медали «За отличие в воинской службе» // Авиация и космонавтика. — 1974. — № 12. — б. 4, 5.
- Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР — Минск: Народная асвета, 1986. — Б. 49—50.
- Потрашков С. В. Награды СССР, России и Украины — Белгород: Клуб семейного досуга, 2011. — Б. 168—170. — ISBN 978-5-9910-1393-2.
- Горбачев А. Н. Многократные кавалеры орденов и медалей СССР и РФ. — М., 2017. (Книга содержит список 624 кавалеров ордена 2 степени)
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Орден «За службу Родине в Вооружённых Силах СССР». Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 шілде 2017. Тексерілді, 16 сәуір 2008.