Касымалы Жантөшев

Касымалы Жантөшев
	Касымалы Жантөшев
	қыр. Касымалы Жантошев
Туған күні	15 қыркүйек (2 қыркүйек) 1904
Туған жері	Теңізбай ауылы, Пржевал уезі, Жетісу облысы, Ресей империясы
Қайтыс болған күні	13 тамыз 1968 (63 жас)
Қайтыс болған жері	Фрунзе, Қырғыз КСР, КСРО
Азаматтығы	КСРО
Білімі	Жүсіп Баласағұни атындағы Қырғыз ұлттық универсиеті
Бағыты	социалистік реализм
Жанры	проза
Шығармалардың тілі	қырғыз тілі

Касымалы Жантөшев (2 (15 қыркүйек) 1904, Теңізбай ауылы — 13 тамыз 1968, Фрунзе) — қырғыз әдеби және қоғам қайраткері, жазушы, драматург, аудармашы, актер және режиссер. 1946 жылы Қырғыз КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері атағын алған, 1968 жылы халық жазушысы атанған. 1934 жылдан бастап Кеңес жазушылар одағы мүшесі болған.^[1]

Өмірбаяны

Касымалы Жантөшев 1926 жылы қырғыз музыкалық-драмалық студиясына болашақ әртіс ретінде қабылданды. Бұл жерде Ашыралы Куттубаев, Абды Боталиев, Сыдык Сабаев, Касым Эшимбеков сияқты өнер қайраткерлерімен бірге оқыды. Студияда жүрген жылдары ол бірнеше рөлдерді сомдап, алғашқы пьесаларын жазды: «Қойшылар», «Қарашаш», «Алым мен Мария» және т.б. Кейін бұл пьесалардың барлығы театр сахнасында қойылды.^[2]

Касымалы Жантөшев 1930 жылы Фрунзе қаласындағы педагогикалық техникумды бітірді. Одан кейін Қырғыз педагогикалық техникумында оқытушы болып жұмыс істеп, біршама уақыт ауылдық кеңес төрағаларын даярлау курстарында сабақ берген.

Касымалы Жантөшев 1934–1948 жылдары Қырғыз драма театрында актер, режиссер және қоюшы-режиссер болып жұмыс істеген. Замандас әріптестерінің айтуынша, әсіресе күрделі әрі интеллектуалдық рөлдерді шебер орындаған.

1948–1949 жылдары Киргосиздатта редактор болып еңбек етті. 1949–1951 жылдары Қырғыз КСР Халық комиссариатының өнер басқармасының бастығы қызметін атқарды. 1964–1968 жылдары Қырғыз КСР Мәдениет министрлігінің репертуарлық-редакциялық алқасының бас редакторы болды.

Касымалы Жантөшев 1943 жылы (ВКП(б)) қатарына қабылданған.

1946 жылы Қырғыз КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері атағына ие болды, 1968 жылдан бастап халық жазушысы атанды.

1968 жылғы 13 тамызда қайтыс болып, Ала-Арча зиратында жерленген.^[3]

Шығармашылығы

Касымалы Жантөшев әдеби қызметін 1926 жылы қырғыз музыкалық-драмалық студиясының тәрбиеленушісі кезінде бастаған.

Педагогикалық техникумда оқып жүрген жылдары да шығармашылығын жалғастырып, өлеңдер мен драмалық үйірмелерге арналған бір актілі пьесалар жазды.

Прозалық шығармалар мен қырыққа жуық пьесаның авторы. Ең маңызды туындылары: «Қарашаш» (1928), халық эпосы негізінде жазылған «Курманбек» батырлық драмасы (1942), Тоқтықұл Сатылғановға арналған «Халық жыршысы» (1945), ауыз әдебиеті негізінде жазылған «Мендирман» поэмасы (1957). Үш томдық «Каныбек» (1939–1948) шытырман оқиғалы романында қырғыз халқының революцияға дейінгі өмірі бейнеленген. Сонымен қатар оған «Асу асқан сулар» (1955) повестер мен әңгімелер жинағы, «Аспан тауларының шопаны» (1963) романы және балаларға арналған ертегілер тиесілі.^[4]

Касымалы Жантөшевтің «Курманбек» романы мен драмасы қырғыз ұлттық мәдениетінің алтын қорына енген.

Көркем аударма шебері ретінде танымал. Александр Островскийдің «Бесприданница» пьесасын, Николай Островскийдің «Қалай шыныққан болат» романын және басқа да шығармаларды қырғыз тіліне аударған.

Қырғыз жазушыларының ішінде алғашқылардың бірі болып кинодраматургия жанрында еңбек етті. «Тянь-Шань қызы» және «Каныбек» фильмдерінің сценарийлерін жазып, Кырғызфильм студиясында экранға шығарылған.^[5]

Жады

Касымалы Жантөшев есімі Ыстықкөл облысы драма театрына, бірқатар мектептер мен кітапханаларға, Қырғызстанның қалалары мен ауылдарындағы көшелерге берілген.
Жазушының аты Бішкек қаласындағы көшеге де қойылған.

Дереккөздер

↑ Касымалы Жантөшев — өмүр баяны (қырғ.). sputnik.kg. (27 қазан 2016). Тексерілді, 25 сәуір 2026.
↑ Светлана Моисеева В Иссык-Кульской области отметили 110-летие Касымалы Джантошева (орыс.). vb.kg. (30 қыркүйек 2014). Тексерілді, 25 сәуір 2026.
↑ Прозаик, драматург Касымалы Джантошев (орыс.). open.kg. (20 ақпан 2015). Тексерілді, 25 сәуір 2026.
↑ Сетлана Моисеева К юбилеюписателя Джантошева издали его пятитомник (орыс.). vb.kg. (11 қазан 2014). Тексерілді, 25 сәуір 2026.
↑ К 110-летию народного писателя КиргССР Касымалы Джантошева выпущен пятитомник его произведений (орыс.). 24.kg. (10 қараша 2014). Тексерілді, 25 сәуір 2026.

Сыртқы сілтемелер

[1] Касымалы Жантөшев — өмүр баяны (қырғ.). sputnik.kg. (27 қазан 2016). Тексерілді, 25 сәуір 2026.

[2] Светлана Моисеева В Иссык-Кульской области отметили 110-летие Касымалы Джантошева (орыс.). vb.kg. (30 қыркүйек 2014). Тексерілді, 25 сәуір 2026.

[3] Прозаик, драматург Касымалы Джантошев (орыс.). open.kg. (20 ақпан 2015). Тексерілді, 25 сәуір 2026.

[4] Сетлана Моисеева К юбилеюписателя Джантошева издали его пятитомник (орыс.). vb.kg. (11 қазан 2014). Тексерілді, 25 сәуір 2026.

[5] К 110-летию народного писателя КиргССР Касымалы Джантошева выпущен пятитомник его произведений (орыс.). 24.kg. (10 қараша 2014). Тексерілді, 25 сәуір 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]