Категория (Лингвистика)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Категория (гр. kategoria- нақтылау, дәлелдеу)- бір-біріне қарсы мағынада қойылған грамматикалық мәндер қатарының лингвистикалық жиынтығынан жасалады.

Түрлері[өңдеу]

  1. Жақсыздық-жақтылық Категориясы - тілдің әмбебап лексико-синтаксистік категориясы, сөйлемдегі субъектіні қоршаған әлемдегі баска бір затка (референтке) жаткызумен, сонымен бірге бұл заттың кеңістік пен уақытта окшаулануымен ерекшеленеді.
  2. Сырттай категория - арчин тілінде кездесетін етістіктің түрі.
  3. Синтаксистік емес категория - формальды айтылуы сол айтылымдагы баска формаларға қатыссыз лингвистикалық категория; сейлемдегі бір сөздердің басқаларға қатыстылыгын білдірмейтін категория; синтаксистік категорияға карама қарсы.
  4. Нольдік категория - грамматикалық категорияның кұрамындағы белгіленбеген категориялық тұлга.
  5. Қосарлық категория -шығуы қосарлы санмен байланысты екі заттың немесе қосарлы заттыңжиынтык мәні (глаза, колени, штаны, брюки, вожжи).
  6. Сөйлеу категориясы -айтылымның жалпы модальдік және жалпы предикативті мазмұнын анықтайтын және әр алуан - конструктивті, просодикалы т.с.с. айтылуларды алатын синтаксистік және семантикалык-синтаксистік категориялардың бірі.
  7. Семантикалық-лексикалық категория -семантикалық кластарға бірігуге негіз болатын сөз қорының бірліктері ретінде семантикалық нышандардың жиынтығы.
  8. Синтаксистік категория- сөйлемдегі бір сөздердің басқаларына байланыстылығын білдіретін лингвистикалық категория.
  9. Қалып-күй категориясы - тек баяндауыш тұрінде, басым көпшілігінде жақсыз сөйлемде қолданылатын өзгермейтін сөздердің түрлері ( жаль, пора, нужно, больно, весело, душно).
  10. Субъективті бағалауыш категориясы - түрлі сөз таптарының- зат есімнің, сапалық сын есімнің және үстеудің тиісінше синтаксистік қолданылуы, сөйлеушінің әңгімеге көзқарасы.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Лингвистика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. ISBN 9965-08-235-9