Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін медалі

«Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалі
Шынайы атауы	орыс. Медаль «За оборону Советского Заполярья»
Мемлекет	КСРО
Түрі	медал
Жағдайы	берілмейді
Негізделді	5 желтоқсан 1944 жылы
Барынша ұсынылған	шамамен 353 240
Жоғары марапаты	«Кавказды қорғағаны үшін» медалі
Төменгі марапаты	«1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» медалі
Medal "For the Defence of the Soviet Transarctic" Ортаққорда

«Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалі (орыс. Медаль «За оборону Советского Заполярья») — КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1944 жылғы 5 желтоқсандағы «Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалін белгілеу және Кеңестік Полюс шеңберін қорғауға қатысушыларды осы медалімен марапаттау туралы» Жарлығымен құрылды. Медалдің авторы — подполковник В. Алов, сонымен бірге толықтыруларды суретші А. И. Кузнецов енгізген.

«Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалімен Полюс шеңберін қорғауға қатысушылардың барлығы — Қызыл Әскердің, Әскери-теңіз флотының және ІІХК әскерлерінің әскери қызметкерлері, сондай-ақ қорғауға тікелей қатысқан азаматтық тұрғындар марапатталды. Кеңестік Полюс шеңберін қорғау кезеңі 1941 жылдың 22 маусымынан 1944 жылдың қарашасына дейінгі уақыт болып саналады.

«Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылып, КСРО-ның басқа медалдері болған жағдайда «Кавказды қорғағаны үшін» медалінен кейін орналасады.

1995 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша «Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалімен шамамен 353 240 адам марапатталған.

Құрылуы

Медалді тағайындаудың бастамашысы БК(б)П Мурманск облыстық комитетінің бірінші хатшысы Максим Иванович Старостин болып саналады. 1944 жылы 8 мамырда ол КСРО Жоғарғы Кеңесінің Төралқасына, БК(б)П ОК-не және Мемлекеттік Қорғаныс Комитетіне баяндау жазбасын жолдап, онда былай деп жазды: «Мурманск облысының барлық адам және материалдық ресурстары жауға тойтарыс беруге жұмылдырылды. Мурманскіні қорғау ісіне 14-армияның, әскери-теңіз флотының, кеңестік, партиялық және шаруашылық ұйымдардың мүдделері бағындырылды». Старостин, сонымен қатар, облыс порт жұмысшылары мен теміржолшыларының, құрылысшыларының, кеншілері мен металлургтерінің жанқиярлық еңбегі мен жауды жеңуге қосқан үлесі туралы жазды. «Қазір барлығын санап шығу мүмкін емес, бірақ бір нәрсе анық: Мурманск қаласын табысты қорғау және оның нәтижелері Отанымыздың қорғаныс қабілетінде елеулі рөл атқарды»^[1].

1944 жылғы 5 желтоқсанда «Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» атауымен медаль КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен тағайындалды^[2].

Медал жайлы ереже

«Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалімен Полюс шеңберін қорғауға қатысушылардың барлығы — Қызыл Әскердің, Әскери-теңіз флотының және ІІХК әскерлерінің әскери қызметкерлері, сондай-ақ қорғауға тікелей қатысқан азаматтық тұрғындар марапатталады. Кеңестік Полюс шеңберін қорғау кезеңі 1941 жылдың 22 маусымынан 1944 жылдың қарашасына дейінгі уақыт болып саналады.

Медалдерді тапсыру КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының атынан Полюс шеңберін қорғауға іс жүзінде қатысқанын куәландыратын құжаттар негізінде жүргізіледі. Бұл құжаттарды әскери бөлімдердің қолбасшылары, әскери-емдеу мекемелерінің басшылары, Мурманск облыстық және қалалық еңбекшілер депутаттары Кеңестері береді.

Медалді табыстау:

Қызыл Әскердің, Әскери-теңіз флотының және ІІХК әскерлерінің әскери бөлімдерінде қызмет ететін адамдарға — әскери бөлімдердің қолбасшылары, ал армия мен флот құрамынан шығарылған адамдарға — марапатталғандардың тұрғылықты жері бойынша облыстық, қалалық және аудандық әскери комиссарлар арқылы жүзеге асырылады;
азаматтық тұрғындар арасындағы Кеңестік Полюс шеңберін қорғауға қатысушыларға — Мурманск облыстық және қалалық еңбекшілер депутаттары Кеңестері арқылы жүзеге асырылады.

Ережеге сәйкес, «Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалін табыстау:

Кеңестік Полюс шеңберін қорғауға кемінде 6 ай іс жүзінде қатысқан Қызыл Әскердің, Әскери-теңіз флотының және ІІХК әскерлерінің бөлімдері, құрамалары мен мекемелерінің әскери қызметкерлері мен жалдамалы қызметкерлеріне;
1944 жылдың 20 қыркүйек-1 қараша аралығындағы операцияларға қатысқан бөлімдер мен құрамалардың әскери қызметкерлері мен жалдамалы қызметкерлеріне, олардың осы бөлімдер мен құрамаларда қызметін жалғастырғанына немесе жалғастырмағанына қарамастан;
Кеңестік Полюс шеңберін қорғауға кемінде 6 ай тікелей қатысқан жұмысшыларға, қызметшілерге және азаматтық тұрғындар арасындағы басқа да адамдарға беріледі.

Әскери қызметкерлер арасынан да, азаматтық тұрғындар арасынан да Кеңестік Полюс шеңберін қорғауға қатысқан, қорғау кезеңінде жараланған немесе Кеңестік Полюс шеңберін қорғау кезеңінде КСРО ордендерімен немесе медалдерімен марапатталған адамдарға «Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалі қорғауға қатысу мерзіміне қарамастан табысталды.

«Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылып, КСРО-ның басқа медалдері болған жағдайда «Кавказды қорғағаны үшін» медалінен кейін орналасады^[3].

Медалдің сипаттамасы

«Кеңестік Полюс шеңберін қорғағаны үшін» медалі жезден жасалып, диаметрі 32 мм болатын дұрыс шеңбер пішініне ие.

Медалдің бет жағында жартылай тон киген және құлақшын шапан киген, қолында ППШ автоматы бар жауынгердің кеудеге дейінгі бейнесі орналасқан. Жауынгердің сол жағында әскери кеменің сұлбасы көрінеді. Медалдің жоғарғы бөлігінде жауынгердің екі жағында ұшақтардың сұлбалары бейнеленген. Медалдің төменгі бөлігінде танктердің бейнелері орналасқан. Медалдің жиегін айнала жақтаудың ішінде «КЕҢЕСТІК ПОЛЮС ШЕҢБЕРІН ҚОРҒАҒАНЫ ҮШІН» (орыс. «ЗА ОБОРОНУ СОВЕТСКОГО ЗАПОЛЯРЬЯ») деген жазу жазылған. Жақтаудың төменгі бөлігінде үстінде бесбұрышты жұлдызшасы бар таспа орналасқан. Жұлдызшаның ортасында орақ пен балға бейнеленген.

Медалдің артқы жағында «БІЗДІҢ КЕҢЕСТІК ОТАНЫМЫЗ ҮШІН» (орыс. «ЗА НАШУ СОВЕТСКУЮ РОДИНУ») деген жазу бар. Жазудың үстінде орақ пен балғаның бейнесі суреттелген.

Медалдегі барлық жазулар мен бейнелер шығыңқы болып келеді.

Медаль құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм көгілдір түсті жібек қатқыл таспасымен тысталған бесбұрышты тағанға жалғанады. Таспаның ортасында ені 6 мм жасыл жолақ орналасқан. Таспаның шеттері мен жасыл жолақтың жиектері жіңішке ақ жолақтармен көмкерілген.

Суреттеме

Медалдің артқы жағы
КСРО пошта маркасы
КСРО пошта маркасы
Мурманск қаласының кіреберісіндегі медалдің суреті

Әдебиет

Володин А. Н., Мерлай Н. М. Медали СССР — СПб.: Печатный двор, 1997. — Б. 94—95. — ISBN 5-7062-0111-0
Дуров В. Награды Великой Отечественной // Наука и жизнь : журнал., 1 қаңтар 1985. — № 4. — б. 28-29, 38-40, 54-55, 108-109. — ISSN 0028-1263.
Колесников Г. А., Рожков А. М. Ордена и медали СССР — Минск: Народная асвета, 1986. — Б. 81—82
Иринчеев Б. К. Медаль За оборону Советского Заполярья — Выборг: Военный музей Карельского перешейка, 2023. — Б. 52. — (Прадедушкины медали). — ISBN 978-5-9909020-2-2

Дереккөздер

↑ Мазина, С.А. НЕ ПО РОЖДЕНИЮ, НО ПО ПРИЗВАНИЮ. www.murmanarchiv.ru. (14 тамыз 2017). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 қазан 2020. Тексерілді, 5 қазан 2020.
↑ Сборник законодательных актов о государственных наградах СССР — М.: Известия, 1987. — Б. 141—143. — 150000 таралым
↑ Медаль «За оборону Советского Заполярья». Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 маусым 2017. Тексерілді, 12 қаңтар 2010.

[1] Мазина, С.А. НЕ ПО РОЖДЕНИЮ, НО ПО ПРИЗВАНИЮ. www.murmanarchiv.ru. (14 тамыз 2017). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 қазан 2020. Тексерілді, 5 қазан 2020.

[2] Сборник законодательных актов о государственных наградах СССР — М.: Известия, 1987. — Б. 141—143. — 150000 таралым

[3] Медаль «За оборону Советского Заполярья». Басты дереккөзінен мұрағатталған 2 маусым 2017. Тексерілді, 12 қаңтар 2010.

[1]

[2]

[3]