Книпхофия

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Книпхофия
Kniphofia02.jpg
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Өсімдіктер
Бөлімі: Гүлді өсімдіктер
Табы: Дара жарнақтылар
Сабы: Asparagales
Тұқымдасы: Xanthorrhoeaceae
Кіші тұқымдасы: Asphodeloideae
Тегі: Kniphofia
Moench
түрлері

70 түрі белгілі

Книпхофия немесе Книфофия (лат. Kniphofia) - лат. Asphodelaceae тұқымдас тармаққа жататын көпжылдық шөптесін өсімдіктердің бір түрі. Бұрында Лалагүлдер тұқым тармаққа жатқан, бірақ қазіргі уақытта көптеген ғалымдар Xanthorrhoeaceae тұқым тармаққа жатқызады. Бұл өсімдіктің бірнеше түрлері және көптеген будандары бар, бүкіл әлемде әдемі гүлдейтін бау-бақша өсімдігі ретінде кең таралған.

Атауы[өңдеу]

Есімі Иоганна Иеронима Книпхофа деген неміс ботанигінің құрметіне өсімдік аталған (нем. Johann Hieronymus Kniphof 1704-1763). Книфофия атауы көбінесе бау-бақша жайлы әдебиетте көп қолданылады.

1980-1990 жылдарға дейін өсімдіктің тегін белгілеу үшін Тритома атауы қолданылған. Бау-бақша саласында бұл атау қазіргі уақытқа дейін бар.

Биологиялық сипаттамасы[өңдеу]

Жидек Книпхофиясының дәні. Өлшемі - шамамен 3 мм.

Тұқымның барлық өкілдері - көпжылдық шөптесін өсімдіктер, кейбірлері – мәңгі жасыл.

Көбінесе өсімдіктер 1 метр немесе жарты метр болады, алайда аласа түрлері де кездеседі. Ең биік түрі - Томсан Книпхофиясы, олар 3 метрге дейін барады.

Жапырақтары тамыр жанындағы розетканы құрастырады.

Гүлдері үлкен болмайды. Сабақтың жоғарғы жағында орналасады. Аталығы-6.

Жатыны жоғарғы, үшұялы.

Шірнеліктер ұялар арасындағы қоршауларда орналасады.

Жемісі-қорабша.

Қолданылуы[өңдеу]

Томсан Книпхофиясы

Книпхофиялар танымал бау-бақша өсімдіктер, екі түсті болып келелді, бұл оның гүлдері ашылғанда сары, ал гүлдері ашылмай қызыл болатынына байланысты.

Суыққа шыдамдылығы көп жағдайда - минус 10 — минус 15 °C.

Өсімдіктерді дәндермен және көктемгі бұтақтардың бөлінуімен көбейтеді.

Бөлінуі[өңдеу]

Книпхофия тегі жалғыз өзі ғана Asphodelaceae тұқымына жатады.

Бұрынрақ болған жүйелерде өсімдік Liliaceae тұқымына жатады.

Түрлері және будандары[өңдеу]

Книпхофия 70 түрді біріктіреді.

Түрлері және бұдандары[өңдеу]

Kniphofia thomsonii, Танзания
Kniphofia uvaria

Мәдени бұдандары[өңдеу]

Kniphofia Shenandoah
  • Kniphofia ‘Atlanta’.
  • Kniphofia ‘Cobra’.
  • Kniphofia ‘Erecta’.
  • Kniphofia ‘Express’.
  • Kniphofia ‘Gold Crest’.
  • Kniphofia ‘John Benary’.
  • Kniphofia ‘Lemon green’.
  • Kniphofia ‘Little Maid’.
  • Kniphofia ‘Maid of Orleans’.
  • Kniphofia ‘Royal standart’.
  • Kniphofia ‘Samuel’s Sensation’.
  • Kniphofia ‘Star of Baden-Baden’.
  • Kniphofia ‘Underway’.
  • Kniphofia ‘Winter Cheer’. Синонимы: Kniphofia ‘Winter Cheer’
  • Kniphofia ‘Yellow Hammer’.
  • Kniphofia ‘Zululandie’ = Kniphofia ‘Winter Cheer’
Kniphofia02.jpg
Tema Nezahat Gokyigit Park 1060808 20080513134445.JPG
Red hot poker.jpg

Дереккөздер[өңдеу]

  • Егорова Т. В. Семейство асфоделовые (Asphodelaceae) // Жизнь растений. В 6-ншы т. / Гл. ред. А. Л. Тахтаджян. — М.: Просвещение, 1981. — Т. 6. Гүлді өсімдіктер. / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — С. 127—148. — 543 с. — 300 000 экз.
  • Род Kniphofia // Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Ағылш. аудару = Botanica / ред. Д. Григорьев и др. — М.: Könemann, 2006 (орыс баспасы). — С. 498—500. — 1020 с. — ISBN 3-8331-1621-8
  • Kniphofia reflexa на сайте Species Survival Commission (SSC) (ағыл.)