Кюри

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Кюри Пьер (15.5.1859, Париж – 19.4.1906, сонда) – француз физигі, радиоактивтілік туралы ілімнің негізін салған, Париж ғылым академиясының мүшесі (1905). Париж ун-тін бітірген соң (1877) сонда ассистент (1878 – 83), 1883 – 1904 ж. Физика және химия мектебінде дәріс берді (1895 жылдан кафедра меңгерушісі). 1895 ж. М.Склодовскаяға үйленген. 1904 жылдан Париж ун-тінде проф. Оқыс оқиғадан қайтыс болған. Негізгі ғыл. еңбектері кристалдар физикасын, магнетизмді, радиоактивтілікті зерттеуге арналған. Ол ағасы Ж.Кюримен бірге пьезоэлектрлік эффект құбылысын ашты (1880). 1884 – 85 ж. кристалдардың түзілу теориясын дамытып, ондағы симметрия заңын зерттеді. Кюри Пьер магниттік құбылыстарды зерттей отырып, парамагниттік денелердің магниттік алғырлығының абс. темп-раға тәуелділігін (қ. Кюри заңы), сондай-ақ ферромагниттік материалдардың парамагниттік материалдарға айналатын ерекше темп-расының (қ. Кюри нүктесі) болатындығын анықтады. Ол 1897 ж. әйелі М.Склодовская-Кюримен бірге радиоактивтілікті зерттеумен айналысып, 1898 ж. жаңа радиоактивті элементтер – полоний мен радийді ашты. 1903 ж. радий тұздарының өздігінен жылу бөліп шығаратынын байқады. Радиоактивтіліктің биол. әсерлерін де зерттеді. Радиоактивтілікті зерттегені және радийді ашқаны үшін П.Кюри мен М.Складовская-Кюриге [А.А. Беккерельмен (1852 – 1908) бірге] 1903 ж. Нобель сыйл. берілді. Пьер мен Мария Кюри құрметіне жасанды хим. элемент – кюрий деп аталды.[1][2]

Дереккөздер [өңдеу]

  1. "Қазақ энциклопедиясы"
  2. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5