Күнгей Кавказ Социалистік Федерациялық Кеңес Республикасы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Күнгей Кавказ Социалистік Федерациялық Кеңес Республикасы
әз. Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası
арм. Անդրկովկասի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետություն
груз. ამიერკავკასიის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა

Тәуелсіз федеративті Кеңес республикасы (12.03-30.12 1922)
КСРО құрамындағы одақтас республика (1922 - 1936)
Flag of Abkhazian SSR (1921-1925).svg
 
Flag of Azerbaijan SSR (1921-1922).svg
 
Flag of SSRA.svg
 
Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic (1922–1937).svg
12 наурыз 1922 — 5 желтоқсан 1936


Flag of Azerbaijan SSR (1937-1940).svg
 
Flag of Armenian SSR (1937-1940).svg
 
Флаг Грузинской ССР (1940-1952).svg
Flag of the Transcaucasian SFSR (1925-1936).svg Emblem of the Transcaucasian SFSR (1930-1936).svg
байрақ Елтаңбасы
Ұраны
әз. !بوتون اؤلکه‌لرین پرولئتارلاری، بیرلشین, Bütün ölkәlәrin
proletarları, вirlәşiniz!

арм. Պրոլետարներ բոլոր երկրների, միացե՛ք
груз. : პროლეტარებო ყველა ქვეყნისა,
შეერთდით!

абх. :Апролетарцәа атәылақәа ӡегьы рҿы иҟоу, шәҽеидышәкыл!
қаз. Барлық елдердің пролетарлары, бірігіңдер!
Soviet Union - Transcaucasia.svg
Астанасы Тифлис
Тіл(дер)і әзірбайжанша, грузинше, армянша, орысша
Ақша бірлігі КСФКР рублі
Аумағы 186,1 мың
Халқы 5861,6 мың
Басқару формасы Кеңестік республикасы
Күнкаврайком РКП (б) - ВКП (б) бірінші хатшысы
 - 1922 — 1926 Григорий Константинович Орджоникидзе (бірінші)
 - 1932 — 1936 Лаврентий Павлович Берия (соңғы)

Күнгей Кавказ Социалистік Федерациялық Кеңес Республикасы (Күнгей Кавказ Федерациясы, КСФКР 13.12.1922 дейін Күнгей Кавказ Социалистік Кеңестік Республикаларының Федеративтік Одағы) — 1922 жылдан 1936 жылғы 5 желтоқсанға дейін КСРО құрамындағы одақтас республика, КСРО құрған республикалардың бірі.

Тарихы[өңдеу]

Біріктіру идеясын В.И.Ленин Азаматтық соғыстан кейін Күнгей Кавказ республикаларын экономикалық және әскери-саяси біріктіру, контрреволюциялық күштердің қалдықтарын жою, экономиканы қалпына келтіру, ұлтаралық сенімсіздік пен араздықты жою қажеттіліктерінің керектігіне байланысты ұсынды.

1921 жылы 16 желтоқсанда Абхазия СКР мен Грузия СКР халықаралық құқық субъектілері ретінде Абхазия Грузия Республикасымен федеративтік келісім негізінде біртұтас болатын Одақтық шартқа қол қойды. 1922 жылы 13 желтоқсанда ол арқылы Абхазия Күнгей Кавказ федерациясына кірді.

1922 жылы 12 наурызда Тифлис қаласында Әзірбайжан КСР ОАК, Армения СКР ОАК және Грузия СКР ОАК өкілдерінің конференциясы Күнгей Кавказ Социалистік Кеңестік Республикаларының Федеративтік Одағын (КСКРФО) құру туралы келісімді мақұлдады.

1922 жылы 13 желтоқсанда Кеңестердің 1-Күнгей Кавказ съезі (Баку) КСКРФО-ді құрамына кірген республикалардың тәуелсіздігін сақтай отырып, Күнгей Кавказ Социалистік Федеративті Кеңестік Республикасына айналдырды. Съезде КСФКР Конституциясы бекітіп, Күнгей Кавказ Орталық Атқару Комитеті мен И. Д. Орахелашвили басқарған КСФКР Халық комиссарлар кеңесі - үкіметі[1] құрылды.

1922 жылы 30 желтоқсанда КСФКР РКФСР, УКСР және БКСР қосылып, КСР Одағы құрды.

1931 жылы Абхазия, Одақтық шарттың аясында алған мәртебесі жойылып, автономиялы республика (Абхаз АКСР) ретінде Грузин КСР құрамына енді.

1936 жылғы КСРО Конституциясына сәйкес КСФКР жойылды - Әзербайжан, Армян және Грузин КСР тәуелсіз одақтас республикалар ретінде тікелей КСРО құрамына кірді.

Әкімшілік-аумақтық бөлініс[өңдеу]

Мемлекет федеративті мемлекеттік құрылымға ие болып, бірнеше республикаларға бөлінді:

Күнкаврайком РКП (б) - ВКП (б) бірінші хатшылары[өңдеу]

2-хатшылар[өңдеу]

Тұрғындары[өңдеу]

1926 жылғы халық саны:

КСФКР
Барлығы 5 861 600 адам 100 %
Грузиндер 1 788 200 адам 30,5 %
Әзірбайжандар 1 652 800 адам 28,2 %
Армяндар 1 333 600 адам 22,8 %
Орыстар 336 100 адам 5,7 %
Осетиндер 133 300 адам 2,3 %
Талыштар 77 000 адам 1,3 %
Күрдтер 64 700 адам 1,1 %
Гректер 57 100 адам 1 %
Абхаздар 56 800 адам 1 %
Лезгиндер 40 700 адам 0,7 %
Украиндар (анықтап алу) 35 400 адам 0,6 %
Еврейлер 29 900 адам 0,5 %
Таттар 28 400 адам 0,5 %
Украиндар (анықтап алу) 18 200 адам 0,3 %
Татарлер 9900 адам 0,2 %
Парсылар 9400 адам 0,2 %
Ассириялықтар 3100 адам 0,05 %
Йезиттер 2800 адам 0,05 %
Удиндер 2400 адам 0,04 %

Әзірбайжан КСР
Барлығы 2 314 600 адам 100 %
Әзірбайжандар 1 438 000 адам 62,1 %
Армяндар 283 000 адам 12,2 %
Орыстар 220 500 адам 9,5 %
Талыштар 77 000 адам 3,3 %
Күрдтер 41 000 адам 1,8 %
Лезгиндер 37 300 адам 1,6 %
Таттар 28 400 адам 1,2 %
Еврейлер 20 600 адам 0,9 %
Украиндар 18 200 адам 0,8 %
Татарлар 9900 адам 0,4 %
Парсылар 9400 адам 0,4 %
Удиндер 2400 адам 0,1 %

Армения СКР
Всего 880 500 100 %
Армяндар 743 600 84,45 %
Әзірбайжандар 76 900 8,73 %
Орыстар 19 500 2,21 %
Күрдтер 15 700 1,73 %
Гректер 3000 0,34 %
Украиндар 2800 0,32 %
Ассириялықтар 2200 0,24 %

Грузия СКР
Барлығы 2 666 500 чел. 100 %
Грузиндер 1 788 200 чел. 67 %
Армяндар 307 000 чел. 11,5 %
Әзірбайжандар 137 900 чел. 5,2 %
Осетиндер 133 300 чел. 5 %
Орыстар 96 100 чел. 3,6 %
Абхаздар 56 800 чел. 2,1 %
Гректер 54 100 чел. 2 %
Украиндар 14 400 чел. 0,5 %
Еврейлер 9300 чел. 0,3 %
Күрдтер 8000 чел. 0,3 %
Лезгиндер 3400 чел. 0,1 %
Йезиттер 2800 чел. 0,1 %
Ассириялықтар 900 чел. 0,03 %


Санақ мәліметтеріне сүйенсек, грузиндердің барлығы дерлік Грузияда, әзірбайжандардың 90%-ы Әзірбайжанда, ал КСФКР армяндарының 55%-ы ғана Арменияда өмір сүрген. Сонымен қатар, Армения СКР титулдық ұлттың пайызы ең жоғары болды.

Тағы қараңыз[өңдеу]

Сілтеме[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Орахелашвили Орахелашвили, Мамия Димитриевич
  2. Справочник по истории Коммунистической партии: Орджоникидзе. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 қаңтар 2009.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 28 маусым 2012.
  3. a b Справочник по истории Коммунистической партии: Орахелашвили. Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 қаңтар 2009.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 28 маусым 2012.
  4. a b Rulers.org — Soviet republics
  5. Справочник по истории Коммунистической партии: Криницкий. Басты дереккөзінен мұрағатталған 18 қазан 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 28 маусым 2012.
  6. Справочник по истории Коммунистической партии: Ломинадзе. Басты дереккөзінен мұрағатталған 17 қазан 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 28 маусым 2012.
  7. Справочник по истории Коммунистической партии: Картвелишвили. Басты дереккөзінен мұрағатталған 26 мамыр 2012.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 28 маусым 2012.
  8. Справочник по истории Коммунистической партии: Берия. Басты дереккөзінен мұрағатталған 6 қыркүйек 2009.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 28 маусым 2012.
  9. Меерзон Жозеф Исаакович. Басты дереккөзінен мұрағатталған 23 наурыз 2013.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 2 маусым 2013.
  10. Кудрявцев Сергей Александрович. Басты дереккөзінен мұрағатталған 5 наурыз 2017.(қолжетпейтін сілтеме) Тексерілді, 8 наурыз 2015.