Күшән

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
33 ГерманийМышьякСелен
P

As

Sb
СутегіГелийЛитийБериллийБор (элемент)КөміртекАзотОттекФторНеонНатрийМагнийАлюминийКремнийФосфорКүкіртХлорАргонКалийКальцийСкандийТитан (элемент)ВанадийХромМарганецТемірКобальтНикельМысМырышГаллийГерманийКүшәнСеленБромКриптонРубидийСтронцийИттрийЦирконийНиобийМолибденТехнецийРутенийРодийПалладийКүмісКадмийИндийҚалайыСүрмеТеллурИодКсенонЦезийБарийЛантанЦерийПразеодимНеодимПрометийСамарийЕуропийГадолинийТербийДиспрозийГольмийЭрбийТулийИттербийЛютецийГафнийТантал (элемент)ВольфрамРенийОсмийИридийПлатинаАлтынСынапТаллийҚорғасынВисмутПолонийАстатРадонФранцийРадийАктинийТорийПротактинийУранНептунийПлутонийАмерицийКюрийБерклийКалифорнийЭйнштейнийФермийМенделевийНобелийЛоуренсийРезерфордийДубнийСиборгийБорийХассийМейтнерийДармштадтийРентгенийКоперницийНихонийФлеровийМосковийЛиверморийТеннессинОганесонПериодическая система элементов
33As
Rhombohedral.svg
Electron shell 033 Arsenic.svg
Жай заттың сыртқы бейнесі
сұр полуметалл
Arsen 1a.jpg
Атом қасиеті
Атауы, символ, нөмірі

Күшән, 33

Топ типі

Металлоидтар

Топ, период, блок

15, 4, p

Атомдық масса
(молярлық масса)

74.921595(6) м. а. б. (г/моль)

Электрондық конфигурация

[Ar] 3d10 4s2 4p3

Қабықшалар бойынша электрондар

2, 8, 18, 5

Атом радиусы

139 пм

Химиялық қасиеттері
Ковалентті радиус

119±4 пм

Ван-дер-Ваальс радиусы

185 пм

Ион радиусы

+5e: 46, −3e: 222 пм

Электртерістілігі

2,18 (Полинг шкаласы)

Электродты потенциал

0

Тотығу дәрежелері

−3, −2, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5

Иондалу энергиясы

1-ші: 947.0 кДж/моль (эВ)
2-ші: 1798 кДж/моль (эВ)
3-ші: 2735 кДж/моль (эВ)

Жай заттың термодинамикалық қасиеттері
Термодинамикалық фаза

Қатты дене

Тығыздық (қ.ж.)

5.73 (сұр күшән) г/см³

Қайнау температурасы

887 K

Үштік межел

1090 К (817°C), 3700 кПа

Балқу жылуы

24,44 (сұр) кДж/моль

Булану жылуы

32,4 кДж/моль

Молярлық жылусыйымдылық

25,05 Дж/(K·моль)

Молярлық көлем

13,1 см³/моль

Қаныққан бу қысымы
P (Па) 1 10 100 1000 10 000 100 000
T (К) 553 596 646 706 781 874
Жай заттың кристаллдық торы
Тор құрылымы

тригональды

Тор параметрлері

a=0,4123 нм, α=54,17° Å

Дебай температурасы

285 K

Басқа да қасиеттері
Жылуөткізгіштік

(300 K) 50,2 Вт/(м·К)

Юнг модульі

8 ГПа

Моос қаттылығы

3.5

Бринеллий қаттылығы

1440 МПа

CAS нөмірі

7440-38-2

Күшән As

Күшән[1] немесе Күшәла (лат. Arsenic; As) — элементтердің периодтық жүйесінің V тобындағы химиялық элемент.

Реттік нөмірі 33. As деген таңбамен белгіленеді. Қарапайым зат болып сынғыш металл болып келеді. Оның аты ерте кезде орыс тілінде тышқан өлтіруге қарсы қолданғандықтан оны Мышьяк деп атап кетті. Оны 1789 жылы А. Л. Лавуазье ашқан. Мышьякқа бай орындар ол – Грузия, Орта Азия, сонымен бірге Қазақстанда , АҚШ, Швеция, Норвегия, Жапония, Канада, Ресейде. Мышьяктың қосылыстары және дара түрінде улы болып келеді. Онымен улынған адам басы аурып, іші өтіп, жүйке жүйесі қозады.

Сілтемелер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу | қайнарын өңдеу]

  1. "Қазақ Энциклопедиясы", 6 том