Кәрсөн-Керней болысы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Кәрсөн-Керней болысы
Кәрсөн-Керней болысы
Әкімшілігі
Кіреді

Семей облысы, Қарқаралы уезі

Енеді

18 әкімшілік ауыл

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

18 маусым 1824[1]

Таратылған уақыты

1869

Тұрғындары
Тұрғыны

7568 адам (1831-1855)

Ұлттық құрамы

Арғын тайпасының Қаракесек бұтағының Кәрсөн және Керней руы

Кәрсөн-Керней болысыСемей облысы Қарқаралы уезіндегі қазақ болысы.

Тарихы[өңдеу]

1824 жылы 13 маусымда Қарқаралы сыртқы округінде құрылған. 1869 жылы[2] Керней және Кәрсөн болыстарына бөлінген.

Болыс, ру, ауыл атаулары Ауыл саны Үй саны Жан басы Жобалы саны
ер Әйел жылқы ірі қара қой түйе
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Кәрсен-Керней болысында Басшы-сұлтан Құдайменді Ғазин 1 22 66 88 675 41 1100
Керней руы, Шаң бөлімінде, Старшын Жәнібек Тазовта 3 124 372 406 1140 300 8100
Керней руы, Дау, Түйте бөлімдерінде Старшын Бәйсейіт Қырбасовта 2 99 207 306 1410 232 8170
Керней руы, Балта бөлімінде Старшын Аққошқар Ақеділовте 2 84 252 336 2000 101 6300
Керней руы, Балапан бөлімінде Старшын Арқабай Ерубаевта 2 106 318 424 1275 250 8000
Кәрсен руы, Алықұл, Баймұрат бөлімдерінде Старшын Қансейіт Жабағинде 2 106 318 424 1030 159 3680
Кәрсен руы, Ырысқұл бөлімінде Старшын Көнек Қоңырбаевта 1 51 153 204 382 113 2170
Кәрсен руы, Ерназар бөлімінде Старшын Жанбатыр Қойсынбаевта 1 48 144 102 282 81 3220
Кәрсен руы, Таңыбай бөлімінде СтаршынБайарыстан Әбеновте 2 74 222 206 572 150 3300
Кәрсен руы, Құлназар бөлімінде Старшын Қожас Елшібековте 1 56 168 224 325 103 3870
Кәрсен руы, Таз бөлімінде Старшын Ожайық,Көшекбаевта 2 71 213 284 1320 150 4970
Кәрсен руы, Жүзей бөлімінде Старшын Базар Есбергеновте 1 75 225 300 526 132 2900

1855-1858 жж санақ бойынша адам басына шаққанда Қарқаралы сыртқы округі бойынша жылқы санына екінші орында, ал қой санынан бірінші орында болған.[3][4]

Басшылары[өңдеу]

Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова
Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова, указатель
Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова, внутри
Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова. купол
  • Бірінші басшысы — сұлтан Құдайменді Ғазин 1824 жылдың 14 шілдесінен 1837 жылға дейін.[5].
  • Есберген Садырбаев ~ 1847
  • Нұрлан Байсейітов (19.01.1851-10.03.1855)
  • Данияр Баубеков
  • Ак Жанысбаев
  • Көпбай Есетов 16.04.1859

Шежіре[өңдеу]

Арғын - Қаракесек - Бошан - Бораншы:

  • Тілеберді
    • Керней
      • Дау
      • Шаң
        • Қуандық
        • Сүйіндік
      • Балапан
      • Самырза
  • Сұрауберді
    • Кәрсөн

Халық[өңдеу]

Халық саны негізінен Арғын тайпасының Қаракесек руының Кәрсөн және Керней бұтағынан құралған.

1824 жылғы санақта Кәрсөн-Керней: 3243 ер, 4324 әйел.[6][7]

Аумағы[өңдеу]

Территориясы Қарқаралы уезінің оңтүстік шығысында болды. Территориясы қазіргі Шет және Ақтоғай ауданында болды.

Қыстақтар орналасқан мекендер: Бірназар, Сапы, Қаркеспе, Қанжығалы, Бидайық, Сырға, Адыр, Орташ, Жанарқұс, Үйтас, Қараоба, Жылгелді бойы, Ақшатау, Ақирек, Қыземшек, Басши, Алтынсандық, Қарабие, Қарашоқы, Айыртау, Балақсары, Көсе, Бесапанның жалы, Найзакескен, Қумола, Қызылтас, Ақсораң, Киікбай, Жаманшоқы, Бекеннің Ақшиі, Толағай, Айыртау, Жосалы, Қарғалы, Ақтас, Керегетас, Қызылағаш, Қоскеліншек, Қараша-Жалпақсары, Тілеулі, Киікбай, Олжабай, Сасықбұлақ, Кенебайдың Қызылшілігі, Жалпақ, Жекетас, Балажүндіжал, Ақшағыл, Шөладыр, Найзакескен, Қосдоңғал, Қаратас, Бидайық, Сырлытам, Шұбар айғыр, Қайрақты, Шоқтас, Көсе, Бүркітті, Шүмек, Қараш, Кебенек, Қазаншолақ, Қараағаш, Сарыоба, Битұрқы, Жамжаттың құмы, Бөле, Қонғаншілік, Ойран, Ақшай мен Қызылжар.

Жайлаулары: Үлкен және кіші Нұраның бойы, Сарысу, Айса, Көкпекті, Соқыр, Байғара, Толар өзендерінің бойы, Сораң, Қаратүлкі, Шолақ, Толағай, Тектұрмас және олардың Ақтау бекінісімен Жора қыраттарына дейінгі жерлер.[8]

Әкімшілік бөлінуі[өңдеу]

18 әкімшілік ауылдардан құралды, 1081 киіз үй, 7568 адам.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Шет ауданы, энциклопедия, Алматы, Казакпарат, 2013
  2. Шет өңірінің тарихи-мәдени ескерткіштері, Қарағанды 2004
  3. Омбы облыстық мұрағаты. Отдел дореволюционных фондов. Ф.3. Оп.3. Ед. хранения 3766. Cв. 503.
  4. Қояншы-Дәулет-Таңай (Қояншытағай) шежіресі / Жалпы редакциясын басқарған Н. О. Дулатбеков. — Қарағанды: «Болашақ-Баспа» РББ, 2008. — 293 б.
  5. Глава 7. ВОССТАНИЕ В СРЕДНЕМ ЖУЗЕ. — bibliotekar.kz - Казахская электронная библиотека
  6. http://akikat.kazgazeta.kz/?p=838
  7. М.С.Мұқановтың «Этнический состав и расселения казахов средного жуза»
  8. http://stom.tilimen.org/jurnalimizdi-bl-saninda-ararali-jattari-ajdari-bojinsha-azati.html

Әдебиет[өңдеу]

Сілтемелер[өңдеу]