Леңгір

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Қала
Леңгір
Әкімшілігі
Ел

 Қазақстан

Статусы

аудан орталығы

Облысы

Түркістан

Ауданы

Төле би ауданы

Тарихы мен географиясы
Координаттары

42°10′56″ с. е. 69°52′32″ ш. б. / 42.18222° с. е. 69.87556° ш. б. / 42.18222; 69.87556 (G) (O) (Я)Координаттар: 42°10′56″ с. е. 69°52′32″ ш. б. / 42.18222° с. е. 69.87556° ш. б. / 42.18222; 69.87556 (G) (O) (Я)

Құрылған уақыты

19 ғасыр

Қала статусы

1945

Уақыт белдеуі

UTC+6:00

Тұрғындары
Тұрғыны

25 298[1] адам (2012)

Сандық идентификаторлары
Автомобиль коды

13

Леңгір картада
Леңгір
Леңгір
Леңгір картада
Леңгір
Леңгір

ЛеңгірТүркістан облысы Төле би ауданындағы қала (1945 жылдан), аудан орталығы (1956 жылдан), темір жол станциясы

Географиялық орны[өңдеу]

Облыс орталығы - Шымкент қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 30 км-дей жерде, Бадам өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Халқы[өңдеу]

Тұрғыны:

  • 20 000 адам (2003);
  • 24 860 адам (2010);
  • 25 298 адам (2012).

Тарихы[өңдеу]

Іргесі 19 ғасырдың 70-жылдарында қаланған. Ол кезде көмір шахталарына ие болған Ленгер-сай ауылы болатын. Қала атауының қайдан пайда болғаны туралы бірнеше нұсқа бар. Оңтүстік Қазақстан облысы әкімдігі Тілдерді дамыту басқармасының қолдауымен шығарылған «Тәңірлік топонимдер (Оңтүстік ономастикасы)» атты кітабында Ленгер атауын Леңғар, Лаңғар сөздері негізінде алып қарастырады. Бұл сөздерге тәңірлік орфография деген сипат берілген. Бірақ ескі тұрғындар елді мекен шахталардың негізін қалаушы Лангир атты адамның атымен аталған деп мәлімдейді. Ол неміс немесе ағылшын болған. XIX ғасырда дәл осы мемлекеттердің геологтары сол жерде алғашқы барлау жұмыстарын жүргізген. Топонимист А. Әбдірахмановтың 1935 жылы жарық көрген «Топонимика және этимология» атты еңбегінде «Бұл Тәжікстан мен Өзбекстанда кең тараған атау. Зерттеуші Н.З.Розенфельдтің пікірі бойынша «якорь» мағынасындағы парсының «лянгар» сөзінен туындайды» дейді. Ал Розенфельд оны «аялдама, тоқтайтын жер» деп те түсіндіреді. Белгілі ғалым Э. М. Мурзаев Ленгерді «қонақ үйі» деген парсы сөзі деп қарайды. Топонимист Ленгер аты көбіне ескі керуен жолдары болып өтетін жерлерде кездесетінін айтады. ХІХ ғасырда жиһанкез Свен Гедин деген еуропалық үш жылдан аса Шығыс Түркістан, Тибет, Памир, Тянь-Шань (яғни Алатау) аймақтарын аралап, тамаша еңбек қалдырған. Сонда ол Ленгердің – Іліңгір, зәкір мағынасын беретінін тұжырымдайды.

Кәсіпорындары[өңдеу]

Ленгерде «Ақмаржан» АҚ, «Балмұздақ»фабрикасы, Қазақстан – Иран бірлескен машина жасау зауыты, ауыл шаруашылығына қажетті қосалқы бөлшектер, құрал-саймандар шығарады: көмір өндіретін шахта, кірпіш-қыш зауытыты, астық қабылдау пункті,« Үміт» АҚ, «Шұғыла» АҚ, «Әсел» ӨК, күнбағыс және мақсары майын өндіретін бірнеше цехтар, сыра зауыты, т.б. кәсіпорындар бар. Оңтүстік алаңында Төле биге ескерткіш орнатылған.[2]

Тағы қараңыз[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. ҚР елді мекендерінің тұрғындар саны
  2. Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы