Либерия

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Republic of Liberia
Liberia байрағы Liberia елтаңбасы
Ұраны"The love of liberty brought us here"
ӘнұраныAll Hail, Liberia, Hail!
Liberia орналасуы
Елордасы
(және ең ірі қаласы)
Monrovia
6°19′N, 10°48′W
Ресми тілдері Ағылшын тілі
Үкімет түрі Республика
 —  Президент Ellen Johnson-Sirleaf
 —  Vice-Президент Joseph Boakai
Formation by African-Americans 
 —  ACS colonies
   consolidation
1821-1842 
 —  Тәуелсіздік 26 шілде 1847 
Аумағы
 —  Барлығы 111 369  км² (103rd)
Айтылым қатесі: Танылмаған тыныс белгісі « »  миль² 
 —  Су (%) 13.514
Жұрты
 —  шілде 2005 сарап. 3,283,000 (132nd)
ЖІӨ (АҚТ) 2005 сарап.
 —  Бүкіл $3.392 billion (158th)
 —  Жан басына шаққанда $1,003 (169th)
АДИ (1993) 0.311 (low) (n/a)
Ұлттық ақшасы Liberian dollar1 (LRD)
Уақыт белдеу(лер)і GMT
Интернет үйшігі .lr
Телефон белгілемесі +231
1 United States dollar also in common usage.

Либерия, Либерия Республикасы — Батыс Африкадағы мемлекет. Жер аумағы 111,4 мың км². Халқы 3,2 млн. (2000). Халқының 95%-ын жергілікті тайпалар (кпелле, басса, гио, кру) құрайды. Астанасы — Монровия қаласы Әкімшілік жағынан 13 графтыққа бөлінеді. Ресми тілі — ағылшын тілі. Халқының 43%-ы жергілікті діндерді ұстанады, 15%-ы — мұсылмандар, 40%-ы — христиандар. Конституциясы 1847 ж. қабылданған. Мемлекет басшысы — президент. Жоғарғы заң шығарушы органы — қос палаталы парламент, (Сенат пен Ұлттық Ассамблея). Жоғарғы атқарушы органы — үкімет. Ақша бірлігі — Либерияның доллары. Ұлттық мейрамы — Тәуелсіздік күні (26 шілде), БҰҰ-ның, Африкалық Бірлік өйымының (ОАЕ) мүшесі.[1][2][3]

Табиғаты[өңдеу]

Жер бедері ойпатты жазық, солтүстігін Леоне-Либерия қыраты алып жатыр. Ең биік шыңы Нимба (1752 м). Климаты — экваторлық. Атлант мұхиты әсерінен ылғалды келеді. Айлық орташа температурасы 24ӘС шамасында. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 1500 — 2000 мм. Басты пайдалы қазбалары — темір, алмас, алтын. Жерінің 1/3 бөлігін мәңгі жасыл тропиктік ормандар алып жатыр.

Тарихы[өңдеу]

Либерияның ежелгі және орта ғасырлар тарихы аз зерттелген. 15 ғасырдың 2-жартысында қазіргі Либерия аумағына португалдықтар келіп, құл саудасын жүргізді. 1821 ж. желтоқсанда америкалық отаршылар жергілікті көсемдерден жағалаудағы жер үлесін сатып алып, АҚШ-та еркіндік алған құлдарды орналастырды. Жаңа қоныс АҚШ президенті Дж. Монроның құрметіне Монровиядеп аталды. Кейін бірнеше иеліктерден құралған аумақ Либерия (латын тілінде “lіber” — “азаттық”) атанды. Либерия 1847 ж. 26 шілдеде республика болып жарияланды. 19 ғасырдың 2-жартысында Франция мен Ұлыбритания Либерияны отарлап алуға тырысты. 1912 ж. аумағының 44%-ынан айырылған Либерия АҚШ-тың көмегімен өз тәуелсіздігін Ұлыбритания мен Францияның ресми мойындауына қол жеткізді. 1918 жылдың басында Либерия АҚШ-тың қысымымен 1-дүниежүзілік соғысқа араласты. Соғыстан кейін АҚШ капиталы Либерия экономикасында үстемдік етті. 1980 ж. елде әскери төңкеріс болып, саяси жағдай шиеленісті. Нәтижесінде елде билік үшін тайпааралық азамат соғысы басталды. Соғыс барысында Либерияда 15 мыңға жуық адам қаза тауып, 1 млн. халық шетелдерге қоныс аударды. 1990 ж. тамызда Батыс Африка экономикалық қауымдастығының шешімімен Либерияға африкалық әскери күштер енгізілді. 1992 ж. қарашада БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесі Либерияға қару сатуға тыйым салды. Сыртқы күштердің көмегімен жағдай тұрақтандырылып, 1997 ж. 19 шілдеде Либерияда президент пен парламент сайлауы өтті.

Экономикасы[өңдеу]

Либерия — тау-кен өнеркәсібі біршама дамыған аграрлы ел. Ауыл шаруашылық өнімдері мен минералдық қорларды, негізінен, шетел компаниялары өңдейді. Ауыл шаруашылық экспорттық өнім — кофе, какао, каучук өндіруге бағытталған. Сонымен бірге, күріш, кассава, пальма жаңғағы, тропиктік жемістер егіледі. Либерияда 9 теңіз порты қызмет көрсетеді. Сырттан азық-түлік, отын әкелінеді. Ұлттық жалпы өнімнің жан басына шаққандағы мөлшері 1000 АҚШ доллырына тең (1997). Негізгі сауда серіктестері — АҚШ, Ұлыбритания, Италия, Германия.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Ходош И.А., Либерия (исторический, очерк), М., 1961
  2. Френкель М.Ю., АҚШ и Либерия, М., 1964
  3. Страны мира, Полный универсальный информационный справочник, 2-е изд

Үлгі:Liberia topics

Үлгі:North Atlantic Ocean