Масуд Пезешкиан
 | Бұл мақаланы қазақ тіліне аударылуын тексеру қажет. Себебі бұл мақаланы уикипедияшы жазған. Мақаланың қазақшасын дұрыстауға көмек беріңіз. |
| Масуд Пезешкиан парсы: مسعود پزشکیان әз. مسعود پزشکیان | ||||
.jpg) | ||||
| Лауазымы | ||||
|---|---|---|---|---|
| ||||
| 22 шілден 2024 жылдан бастап | ||||
| Ізашары | Ибрахим Раиси Мохаммад Мохбер (м. а.) | |||
| ||||
| 1 наурыз — 8 наурыз 2026 | ||||
| Ізашары | Лауазым құрылды | |||
| Ізбасары | Моджтаба Хаменеи (Иран жоғарғы көсемі) | |||
| ||||
| 27 мамыр 2008 — 28 шілде 2024 | ||||
| ||||
| 22 тамыз 2001 — 24 тамыз 2005 | ||||
| Ізашары | Мохаммад Фархади | |||
| Ізбасары | Камран Багери Ланкарани | |||
| Өмірбаяны | ||||
| Партиясы | Партиясыз | |||
| Білімі | Тебриз медицина ғылымдары университеті Иран медицина ғылымдары университеті | |||
| Діні | Ислам | |||
| Дүниеге келуі | 29 қыркүйек 1954 (72 жас) Мехабад, Иран | |||
| Жұбайы | Фатемех Маджиди (Қайтыс болды) | |||
| Балалары | Захра Пезешкиан Мехди Пезешкиан Юзеф Пезешкиан | |||
| Әскери қызметі | ||||
| Қызмет еткен жылдары | 1978 | |||
| Әскер түрі | Ислам революциясы сақшылар корпусы Әскери медицина | |||
| Атағы | Әскері дәрігер | |||
| Шайқасы | Иран-Ирак соғысы Сирия азаматтық соғысы Израиль-Иран соғысы Ирандағы соғыс (2026) | |||
| Қолтаңбасы |  | |||
| Масуд Пезешкиан Ортаққорда | ||||
өңдеу  | ||||
.svg)
Масуд Пезешкиан (парсы: مسعود پزشکیان; 29 қыркүйек 1954 жыл, Мехабад) — ирандық кардиохирург, саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы 28 шілдеден бастап Иран Ислам Республикасының 9-шы президенті.[1]
Өмірбаяны
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]1956 жылы 29 қырқүйекте Махабад қаласында дүниеге келді. Өзін түрік деп санайды[2][3][4]. Ана тілі деңгейінде парсы және әзербайжан тілдерінен бөлек, күрд тілін де меңгерген[5].
1973 жылы Урмия ауыл шаруашылығы академиясын бітірді. Тамақ өнеркәсібі саласы бойынша диплом алды.
Әскерге шақырылып, Заболь қаласына қызмет етуге барған. Дәл осы кезеңде ол медицинаға қызығушылық танытты. Әскери қызметін аяқтағаннан кейін туған өңіріне оралып, медициналық институтқа түсіп, жалпы медицина бойынша білім алды. Иран-Ирак соғысы кезінде Пезешкиан жиі алғы шепте болып, медициналық бригадаларды жіберуді ұйымдастырып, дәрігер ретінде жұмыс істеді.
1985 жылы Тебриз университетінің медицина факультетінде профессор қызметін атқарды.
1993–1999 жылдары Тебриз медициналық ғылымдар университетін басқарды.
2000 жылы жарты жыл бойы Иранның Денсаулық сақтау, емдеу және медициналық білім министрінің орынбасары болды.
2000–2004 жылдары Денсаулық сақтау, емдеу және медициналық білім министрі қызметін атқарды.
2024 жылғы 28 маусымда өткен президент сайлауының бірінші турында Масуд Пезешкиан 10 415 991 дауысқа (42,5%) ие болып, екінші турға өтті.
Президенттігі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Пезешкиан президент ретіндегі алғашқы баспасөз мәслихатында Иранның «әдеп полициясы» әйелдерді міндетті хиджаб тағу мәселесі бойынша бұдан былай «мазаламайтынын» уәде етті. Ол сондай-ақ Иранның ядролық келісімі бойынша келіссөздер арқылы елге шетелдік инвестиция тартуға ниетті екенін білдірді. Алайда 2025 жылы АҚШ президенті болып қайтадан Дональд Трамп сайланып, Иранға қатысты «ең жоғары қысым» саясатын жариялап, жаңа санкциялар енгізді, бұл елдегі экономикалық жағдайды күрделендірді[6].
Дін
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Пезешкиан — Құран оқытушысы әрі Нахдж әл-Балаға (шиа мұсылмандары үшін маңызды мәтін) тәпсірін оқушы[7]. Ол сондай-ақ Иран–Түркия достық қоғамы мүшесі болып табылады[8].
Он екі күндік соғыс
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]2025 жылғы 13 маусымда Израиль Иранға әуе соққыларын бастап, Он екі күндік соғыстың басталуына түрткі болды[9]. Бұған жауап ретінде Пезешкиан Иранның Атом қуаты халықаралық агенттігімен ынтымақтастығын тоқтата тұруды бұйырды[10]. «Фарс» агенттігі мен АҚШ барлау дереккөздері 16 маусымда израильдік күштердің Пезешкианды өлтіруге әрекет жасағанын растады[11][12][13][14][15].
Қастандық әрекеті Пезешкиан басқа жоғары лауазымды ирандық шенеуніктермен кездесу өткізіп жатқан ғимаратқа соққы беруді қамтыды. Шабуыл кезінде эвакуация жолдарын бұғаттау және ауа айналымын бұзу үшін ғимараттың кіреберістері мен шығаберістеріне бағытталған алты зымыран немесе бомба қолданылған[16]. Нысаналы қабатта электр қуаты өшірілгеніне қарамастан, Пезешкианды қоса алғанда ирандық шенеуніктер алдын ала жоспарланған төтенше шығу жолы арқылы қашып үлгерді[17][18].
2026 жылы Иранға қатысты болған әскери қақтығыстар
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Пезешкиан 2026 жылғы 28 ақпанда басталған АҚШ-Израильдің Иранға бірлескен соққыларын айыптап, бұл шабуылдарды «гуманитарлық қағидаттардың өрескел бұзылуы және мұсылмандарға қарсы ашық соғыс жариялау» деп сипаттады[19]. 1 наурызда Иран жоғарғы көсемі Әли Хаменеи өлтірілгеннен кейін, президент Пезешкиан Уақытша жетекшілік кеңес құрамына Әлиреза Арафи (Сарапшылар кеңесі төрағасының екінші орынбасары) және Ғолам Хоссейн Мохсени-Эджеи (сот жүйесінің басшысы) бірге кірді[20].
7 наурызда Пезешкиан Иранның жауап ретінде жасаған зымыран соққылары үшін көрші елдерден кешірім сұрап, мемлекеттік телеарна арқылы егер бұл елдер Иранға қарсы шабуылдар үшін плацдарм ретінде пайдаланылмаса, Иран аймақ елдеріне жасалатын шабуылдарды тоқтататынын мәлімдеді. Соған қарамастан, шабуылдар жалғаса берді, бұл ирандық басшылықтың Ислам революциясы сақшылары корпусы үстінен бақылауы шектеулі екенін көрсетті. Пезешкиан сондай-ақ АҚШ президенті Дональд Трамптың Иранның «сөзсіз капитуляциясы» туралы талабын ашық түрде қабылдамады[21].
Жеке өмірі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Масуд Пезешкиан бұрын Фатеме Маджидиге үйленген болатын[22]. 1993 жылы Пезешкиан автокөлік апатынан жұбайы мен бір баласынан айырылды. Ол қалған екі ұлы мен қызын жалғыз өзі тәрбиелеп өсірді және қайтадан ешқашан үйленбеді. Оның қызы Захра Пезешкиан Шариф технологиялық университетінде химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған және Рухани үкіметі билікке келгенге дейін Jam Petrochemical компаниясында жұмыс істеген.
Масуд Пезешкиан парсы, күрд және әзербайжан тілдерінде еркін сөйлейді.
Пезешкиан «Трактор» футбол клубының жанкүйері.[23].
Марапаттары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Түрікменстан «Magtymguly Pyragy» медалі (2024)[24]
Тағы қараңыз
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды.
- ↑ İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan kimdir? (түрік.). Euronews. — «"Evde çocuklarımla Farsça yerine Türkçe konuşuyorum. Annem de babam da Türk. Türklüğümle gurur duyuyorum" diyen Mesud Pezeşkiyan, Cuma günü düzenlenen Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ikinci turunda Said Celili'den daha fazla oy alarak İran'ın 9'uncu Cumhurbaşkanı oldu.»
- ↑ Atam da türkdür, anam da. Türk olmağımla fəxr edirəm — Pezeşkian (әзір.). olke.az. (2 шілде 2024). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 шілде 2024. Тексерілді, 9 шілде 2024.
- ↑ Ata Mahamad Pezeshkian's Ethnicity and Jalili's Campaign Fail to Mobilize Turk Voters (ағыл.). IRANWIRE. (30 маусым 2024). Басты дереккөзінен мұрағатталған 30 шілде 2024. Тексерілді, 20 қаңтар 2025.
- ↑ Sharifi, Kian. Who Is Masud Pezeshkian, Iran's President-Elect? (ағыл.), RadioFreeEurope/RadioLiberty. Мұрағатталған 11 қыркүйектің 2024 жылы. Тексерілді 11 қыркүйектің 2024.
- ↑ Пезешкиан Масуд(ru-RU). РБК. Тексерілді, 9 ақпан 2026.
- ↑ Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 маусым 2024. Тексерілді, 28 маусым 2024.
- ↑ اسامي اعضاء گروه دوستي پارلماني مجلس نهم
- ↑ Israel hits Iran's nuclear program and military leadership in unprecedented strikes
- ↑ Iran's president orders country to suspend cooperation with UN nuclear watchdog IAEA
- ↑ Iran's president injured during Israeli strikes, U.S. intelligence sources say
- ↑ Iran's President Masoud Pezeshkian says Israel tried to assassinate him
- ↑ Iranian President Masoud Pezeshkian claims Israel tried to kill him
- ↑ Iran's president claims Israel tried to assassinate him during 12-day war
- ↑ Iran President Pezeshkian was reportedly injured in Israeli strikes
- ↑ Iran's President Was Injured In Israel's Nasrallah-Style Assassination Plot: Report
- ↑ Iranian president lightly wounded while escaping Israeli attack
- ↑ Wounded Iranian president forced to escape through emergency hatch during Israeli air strike
- ↑ Iran's president apologizes for strikes on neighbors as strikes pound their cities
- ↑ Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader
- ↑ Iran President Pezeshkian apologises to neighbours for attacks, tells Trump to take 'Tehran surrender dream to grave
- ↑ مقامهای جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نامدار و زنان 'بینام'. Басты дереккөзінен мұрағатталған 10 маусым 2024. Тексерілді, 28 маусым 2024.
- ↑ پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوهام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم. Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 шілде 2024. Тексерілді, 28 маусым 2024.
- ↑ Указ Президента Туркменистана от 11 октября 2024 года «О награждении юбилейной медалью Туркменистана „Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna“ Президента Исламской Республики Иран ПЕЗЕШКИАНА Масуда». Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 қараша 2024. Тексерілді, 14 қараша 2024.