Мақат ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Қазақстан ауданы
Мақат ауданы
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Облысы

Атырау облысы

Аудан орталығы

Мақат

Ауылдық округтер саны

1

Кенттік әкімдіктер саны

2

Ауыл саны

3

Әкімі

Шәкір Кейкінұлы Кейкин

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Мақат, кенті К.Сатпаев көшесі, №1

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

1924

Жер аумағы

4,9 км² (7-ші орын)

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

29 833[1] адам (2014)(6-шы орын)

Тығыздығы

5,3 адам/км²

Ұлттық құрамы

қазақ 97,6%, орыс 1,5%, өзбек 0,3%

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 71236

Автомобиль коды

06

Қазақстан картасындағы Мақат ауданы

Облыс картасындағы Мақат ауданы

Мақат ауданыАтырау облысының орталық аумағындағы әкімшілік бөлік. 1924 жылы құрылған. Жер аумағы 4,9 мың км². Халқы 29,8 мың адам (2014). Құрамында 2 кент, 1 ауыл бар. Орталығы — Мақат кенті.

Жалпы сипаттама[өңдеу]

Мақат ауданы. Стелла.jpg

Мақат ауданы Каспий маңы ойпатының орталық бөлігінде орналасқан. Жер бедері жазық. Аумағында пермь-триас, ортаңғы юра және бор дәуірлерінің жыныстарында түзілген тұзды күмбездерде шоғырланған ірі 23 мұнай, газ кен орындары бар. Одан басқа калий тұзы және гипс кен орындары да кездеседі. Ірі мұнай кен орындарына Бекбике, Қошқар, Сағыз, Мақат, Доссор, Таңатар, Байшонас, Комсомол, Ескене, Қарсақ, Ботақан, т.б. жатады.

Климаты[өңдеу]

Мақат ауданының климаты тым континенттік және құрғақ; қысы біршама суық (қарашанаурыз айларында). Ауа райының орташа температурасы қаңтарда –10°С (кейде –35 — 40°С-қа дейін төмендейді), шілдеде 25°С (кейде 40°С-тан да жоғары). Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150 — 175 мм. Тымық күндер аз. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4,5 — 5 м/с, қатты желдер де (10 — 15 м/с-қа дейін) болып тұрады.

Өзен-сулары[өңдеу]

Аудан көлемінде тұрақты ағынды су көзі жоқ. Жер беті суларынан тек ауданның шығыс бөлігі бойымен ағып өтетін суы тұзды Сағыз өзені ғана бар. Бұл өзеннің өзі де көктемгі қар суларымен ғана толығып отырады. Тереңде жатқан жер асты суларының минералдығы жоғары.

Өсімдіктері мен жануарлары[өңдеу]

Егіншілікке жарамсыз сор, сортаңды, бозғылт және сұр топырақ қабаттарында, көбінесе, жусан, көкпек, бұйырғын жантақ, қаңбақөседі. Жануарлар дүниесін шөлге бейім кемірушілер мен бауырымен жорғалаушылар құрайды. Қасқыр, түлкі, қарсақ, киік, сарышұнақтар, қосаяқ, жылан, кесіртке; құстардан қарақұс, қарға, торғай кездеседі.

Халқы[өңдеу]

Мақат ауданының халқы түгелімен дерлік қалалық жерде қоныстанған. Халықтың 1 км²-ге шаққандағы орташа тығыздығы 5,3 адам. Оның басым көпшілігі қазақтар (97,6%). Басқа ұлт өкілдерінен орыстар, өзбектер, т.б. тұрады.

Әкімшілік-аумақтық бөлінісі[өңдеу]

Ауданның әкімшілік-аумақтық бөлінуі:

Ауылдық округ/қала Халқы (2009) Елді мекендері
Бәйгетөбе ауылдық округі 2 000 Бәйгетөбе, Мұнай айдаушылар елді мекендері, №402 және 472 темір жол бекеттері.
Доссор кенттік әкімдігі 11 470 Доссор
Мақат кенттік әкімдігі 14 266 Мақат

Шаруашылығы[өңдеу]

Мақат ауданында, негізінен, мұнай мен газ өнеркәсібі дамыған. Мұнай өнеркәсібін мұнда алғаш рет 1911 жылы орыс-ағылшын кәсіпорны ұйымдастырды. 1917 жылға дейін оның құрамында тек қана Доссор (1911) мен Мақат (1915) мұнай кәсіпшіліктері жұмыс істеді. 1920 жылы олар “Ембімұнай” тресіне біріктірілді. Кейіннен оның құрамы жаңадан ұйымдасқан Байшонас, Сағыз, Комсомол, Қошқар, т.б. мұнай кәсіпшіліктерімен толықты. Мұнай тасымалын іске асыру мақсатында 1939 — 40 жылы Атырау — Ор темір жол мен мұнай құбыры және оны өзге кәсіпшіліктермен қосатын мұнай құбырының тарамдары салынды. Аудандағы ірі кәсіпорындар қатарына Мақат мұнай басқармасы, локомотив депосы, Мақат темір жол желілік басқармасы, Мақат темір жол станциясы, Доссор мұнай басқармасы, “Доссормұнаймаш” ЖШС, т.б. жатады.

Әлеуметтік нысандары[өңдеу]

Білім беру және денсаулық сақтау мекемелерінен жалпы білім беретін 12 мектеп,мәдениет үйі, 4 клуб, аудандық аурухана мен емхана, Доссор кенттік ауруханасы, 6 фельдшерлік-акушерлік пункт, 2 отбасылық амбулатория бар. 1937 жылдан бастап “Мұнайшы” атты аудандық газет шығады. Аудан жері арқылы Мақат — Бейнеу — Қоңырат, Мақат — Индербор т. ж. және Атырау — Мақат — Қандыағаш — Ақтөбе, Доссор — Құлсары, Доссор — Байшонас, Мақат — Сағыз автомобиль жолдары өтеді.

Ауданда 10 клуб, мәдениет үйі, 3 кітапхана, жалпы білім беретін 12 мектеп, 8 емдеу- сауықтыру мекемелері бар. Политехникалық колледжде 300 жас әр түрлі мамандық алуда.[2]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. http://www.stat.gov.kz/faces/wcnav_externalId/homeNumbersPopulation?_adf.ctrl-state=2bicwwe72_136&_afrLoop=251353845968305#%40%3F_afrLoop%3D251353845968305%26_adf.ctrl-state%3D118livt873_4
  2. «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том