Меркалли шкаласы
Меркалли шкаласы — жер сілкінісінің қарқындылығын сыртқы белгілеріне, яғни қираулар мен байқалатын әсерлерге сүйене отырып анықтауға арналған шкала. Ол сейсмикалық құралдардан тікелей мәлімет болмаған жағдайда да қолданылады (мысалы, қажетті жабдықтың болмауы кезінде). Меркалли шкаласында қарқындылық деңгейлері рим цифрларымен белгіленеді.
Шкала Джузеппе Меркаллидің құрметіне аталған. Ол бұл әдістеменің негізін 1883 және 1902 жылдары қалады. Кейінірек Чарльз Рихтер шкалаға өзгерістер енгізді, содан кейін ол «Модификацияланған Меркалли шкаласы» (MMI) деп атала бастады. Қазіргі кезде Меркалли шкаласы негізінен АҚШ-та қолданылады.
Меркалли шкаласының қазіргі нұсқасы
| I. | Адамдар сезбейді. |
|---|---|
| II. | Тыныш ортада, ғимараттардың жоғарғы қабаттарында әлсіз сезіледі. |
| III. | Үй ішінде сезіледі; ілінген заттар тербеледі; жеңіл жүк көлігі өтіп жатқандай әсер қалады. |
| IV. | Ауыр жүк көлігі өтпесе де, сондай сезім тудырады; терезе әйнектері мен ыдыстар сылдырайды, есіктер сықырлайды. |
| V. | Ашық жерде тұрған адамдар да сезеді; ұйықтап жатқандар оянады; сұйықтық ыдыстардан төгілуі мүмкін. |
| VI. | Барлығы сезеді; адамдар көшеге жүгіріп шығады; сылақ жарылып, кірпіш қабырғаларда жарықтар пайда болады; жиһаз ығысады; әйнектер сынып кетуі мүмкін. |
| VII. | Тік тұру қиындайды; қозғалыстағы көлік жүргізушілері де сезеді; сылақ үгітіледі, кірпіштер, керамика сынып түседі; үлкен қоңыраулар қағылады; су бетінде толқындар пайда болады. |
| VIII. | Көлік жүргізу қиын; сылақ түседі, кейбір кірпіш қабырғалар, мұржалар, мұнаралар, ескерткіштер құлайды; ағаш бұтақтары сынады; дымқыл топырақта жарықтар пайда болады. |
| IX. | Жалпы үрей; ғимарат қаңқалары мен жерасты құбырлары жарылып, істен шығады; топырақта үлкен жарықтар, құмды шұңқырлар түзіледі. |
| X. | Жаппай қирау: көпірлер құлайды, бөгеттер мен үйінділер зақымданады; ірі көшкіндер жүреді; кірпіш және қаңқалы ғимараттардың басым бөлігі құлайды. |
| XI. | Теміржол рельстері қатты майысып, жерасты құбырлары толық жарамсыз күйге түседі. |
| XII. | Жер үстіндегі құрылыстар толық жойылады; көкжиек сызығы бұзылады; кей заттар ауаға ұшады. |