Мингечевир су электр стансасы
Мингечевир гидроэлектрстансасы — Әзербайжандағы Кура өзеніндегі, Мингечевир қаласының маңындағы су электр стансасы. Бұл Закавказьедегі ең ірі су электр стансасы.
Сипаттамасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Мингечевир су электр стансасы Боздаг жотасын кесіп өтетін Мингечевир шатқалында орналасқан. Мингечевир су электр кешеніне топырақ бөгет (биіктігі 81 м, ұзындығы 1550 м және сыйымдылығы 15,6 миллион м3), электр стансасы ғимараты, су төгетін құрылыстар кешені және Жоғарғы Қарабақ пен Жоғарғы Ширван суару каналдарының су қабылдайтын құрылыстары кіреді. Бөгет құрайтын Мингечевир су қоймасының толық сыйымдылығы 16,1 км³ құрайды.
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Мингечевир су электр стансасы — 1945 жылы құрылға, тоғыз жылдан кейін, 1954 жылы пайдалануға берілді. Алты су электр стансасынан тұратын және жалпы қуаты 371 000 кВт болатын бұл елдегі ең ірі су электр стансасы болды.[1]
Шын мәнінде, 1927 жылы КСРО Еңбек және қорғаныс кеңесі осы аудандарға арнайы комиссия жіберіп, Мингечевирде биіктігі 28 метр болатын бөгет салуды ұсынды. Орын мұқият және ойластырылған түрде таңдалды: мұнда, Боз-Даг жотасының маңында, Кура өзені тар мойын түзді. Биік тау жотасындағы өзен кесіп өткен кең шатқалдан ағып жатқан су өз күшін он есеге арттырды. 1939 жылы өткен Бүкілодақтық Коммунистік партияның (большевиктер) 18-ші съезі Мингечевир су электр стансасының құрылысын бекітті. Құрылыс жоспары жасалып, Боз-Дағ етегінде жұмыс басталды.
Егер Екінші дүниежүзілік соғыс болмағанда, Мингечевир су электр станциясы әлдеқайда ертерек салынып бітер еді. 1945 жылы 1 тамызда «МингечевирГЭСстрой» құрылыс-монтаждау басқармасы құрылды. 1946 жылы Бакуде жобалау және зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін Бүкілодақтық «Гидроэнергопроект» тресінің филиалы ұйымдастырылды. Жобаның суару бөлігін «Азгипроводхоз» институты әзірледі. Мингечевир су электр стансасы Бүкілодақтық комсомол құрылыс жобасы деп жарияланды. Бұл бесінші бесжылдықтың ең ірі құрылыс жобасы болды. Әр түрлі республикалардан 300-ден астам компания жабдықтар, техника және құрылыс материалдарын жеткізді.
Мингечевир су электр стансасының бірінші кезегінің салтанатты ашылуы 1954 жылы 10 қаңтарда өтті.[2]
Қазіргі жағдайы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Мингечевир су электр стансасы (СЭС) жеті жылдық күрделі жөндеуден кейін 27 ақпанда жұмысын қайта бастады. Іске қосу рәсіміне Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев қатысты.[3]
Жүргізілген жұмыстар аясында екі турбина мен жарамсыз генератор 71,5 мегаватт турбина мен генераторға ауыстырылды. 200 мегаватт автотрансформатор орнатылды, сондай-ақ жергілікті басқару жүйелерімен жабдықталған 330, 220 және 110 киловатт қосалқы стансалар салынып, пайдалануға берілді. Қосалқы стансалардың тұрақты жұмысын және олардың бір-бірімен үйлесімділігін қамтамасыз ету үшін 100 шақырымнан астам қуат, басқару және өлшеу кабельдері орнатылды. Осы жұмыстың нәтижесінде станса қуаты 284-тен 424 мегаваттқа дейін арттырылды.
Мұнда заманауи талаптарға сай келетін жаңа әкімшілік ғимарат салынып, төмен вольтты тарату құрылғылары мен тұрақты ток жабдықтары толығымен ауыстырылды.[4]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Мингечевирская ГидроЭлектростанция (402 МВт). Тексерілді, 14 тамыз 2026.
- ↑ Мингечаурская ГЭС: история и рекорды. Тексерілді, 14 тамыз 2026.
- ↑ Крупнейшая гидроэлектростанция Азербайджана возобновила работу после капитальной реконструкции. Тексерілді, 14 тамыз 2026.
- ↑ Мингячевирская гидроэлектростанция сдана в эксплуатацию после реконструкции. Тексерілді, 14 тамыз 2026.