Мозырь
| Қала | |||||
| Мозырь | |||||
| белар. Мазы́р | |||||
.jpg) | |||||
| |||||
| Әкімшілігі | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Ел | |||||
| Тарихы мен географиясы | |||||
| Координаттары |
52°03′ с. е. 29°14′ ш. б. / 52.050° с. е. 29.233° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 52°03′ с. е. 29°14′ ш. б. / 52.050° с. е. 29.233° ш. б. (G) (O) (Я) | ||||
| Алғашқы дерек | |||||
| Қала статусы |
1795 | ||||
| Жер аумағы |
50,18 км² | ||||
| Орталығының биiктігі |
170 м | ||||
| Климаты |
қоңыржай континентальды | ||||
| Уақыт белдеуі | |||||
| Тұрғындары | |||||
| Тұрғыны |
111 324 адам (2026) | ||||
| Тығыздығы |
2392 адам/км² | ||||
| Сандық идентификаторлары | |||||
| Телефон коды |
+375 236 | ||||
| Пошта индексі |
247771-247777, 247779 | ||||
Мозырь шекарасы
| |||||
 Ортаққордағы санаты: Мозырь | |||||
Мозырь (белар. Мазы́р) — Беларусь Республикасының Гомель облысындағы қала. Мозырь ауданының әкімшілік орталығы. Мозырь халқының саны 2026 жылғы жағдай бойынша 111 324 адамды құрады. Мозырь Беларусьтегі 100 қаланың бірі және халық саны бойынша 12-ші орында.[1]
Географиялық сипаттамасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қала Припять өзенінің бойында, Минск қаласынан 294 км және Гомель қаласынан 144 км қашықтықта орналасқан. Беларусьтің негізгі жолдарының бірі, M10 (Ресей шекарасы (Селище) - Гомель - Кобрин), Мозырь маңынан өтеді. P31 (Бобруйск - Мозырь - Украина шекарасы (Новая Рудня), P35 (Калинковичи - Брагин - Комарын - Украина шекарасы (Комарин)) және P36 (Мозырь - Лельчицы - Милошевичи - Украина шекарасы (Глушковичи)) жолдары да қала арқылы өтеді. Калинковичи - Словечно теміржол желісі де қала арқылы өтеді. Мозырь мен оның айналасындағы жер бедері төбелі және көптеген сайлармен қиылысады.[2]
Кейінірек, XIV ғасырда бұл жер Литва Ұлы Герцогтігіне өтті. Шежірелерде Мозырь бастапқыда бекініс орталығы мен сауда бекеті бар типтік славян қонысы болғаны айтылады. Дегенмен, XVI ғасырдың басында ағаш қамал мен шіркеу туралы сілтемелер пайда болады. Қамалдың бес мұнарасы болғаны және ор мен қорғандармен қоршалғаны белгілі.
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Мозырь — Беларусьтегі ең көне қалалардың бірі. Ол туралы алғаш рет жазбаша дереккөздерде 1155 жылы князь Юрий Долгорукий жерді князь Святослав Олеговичке берген кезде айтылады. Сол кезде қала Туров княздігінің құрамына кірді, ол өз кезегінде Киевке бағынды. Алайда, Туров тәуелсіз болған кезде Мозырь Киев князьдерінің билігінде қалды. Кейінірек, XIV ғасырда бұл жер Литва Ұлы Герцогтігіне өтті. Шежірелерде Мозырь бастапқыда бекініс орталығы мен сауда бекеті бар типтік славян қонысы болғаны айтылады. Дегенмен, XVI ғасырдың басында ағаш қамал мен шіркеу туралы сілтемелер пайда болады. Қамалдың бес мұнарасы болғаны және ор мен қорғандармен қоршалғаны белгілі.
Мозырь Қырым татарларының жолы бойында жатқандықтан, олардың шабуылдарына жиі ұшырады. 1497 жылы олар қалаға кіріп, оны тонауға үлгерді. Дәл осындай жағдай 1508, 1521 және 1534 жылдары да болды. Аңыздарда татарларды жеңген батыл қолбасшылар туралы айтылады. 1508 жылы Мозырь көтерілісші князь Михаил Глинскийдің резиденциясына айналғаны белгілі, оны ақсүйектер қолдады. Сондай-ақ, қала ешқашан жеке меншікке берілмегенін және 1577 жылы елтаңба мен өзін-өзі басқару құқығын алған.
1793 жылы Польша-Литва Достастығы екінші рет бөлінгеннен кейін Мозырь аймағы Ресей империясының құрамына кірді. Наполеон соғыстары бұл аумаққа әсер еткен жоқ, бірақ Эртельдің резервтік корпусы қалада орналасты, оның сарбаздары қала тұрғындарының үйлерінде орналасты. Мозырь тұрғындары 1830-31 және 1863 жылдардағы көтерілістерге белсенді қатысты. Біріншісінде жергілікті тұрғындардан жасақ жиналды, бірақ бірыңғай жоспардың болмауына байланысты көп ұзамай жеңіліске ұшырады.
1917 жылдың желтоқсанында Мозырьде кеңес өкіметі орнады. 1918 жылдың ақпанынан желтоқсанына дейін қаланы неміс әскерлері басып алды. 1918 жылдың желтоқсанынан 1920 жылдың наурызына дейін қала Украина Халық Республикасының құрамында болды, Полесье округінің орталығы болды. 1920 жылдың 5 наурызынан 29 маусымына дейін Мозырь қысқа уақытқа поляк әскерлерінің қолында болды. 1924 жылдан бастап Мозырь аудан орталығы болды. 1926 жылдан 1930 жылға дейін және 1935 жылдан 1938 жылға дейін Мозырь Беларусь КСР-нің Мозырь округінің орталығы, ал 1938 жылдан 1954 жылға дейін Беларусь КСР-нің Полесье облысының орталығы болды.
1954 жылы Мозырь және Мозырь ауданы Гомель облысының құрамына кірді.[3]
Экономикасы және инфрақұрылымы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Мозырь — өнеркәсіптік қала. Мұнда машина жасау, металл өңдеу, ағаш өңдеу, жеңіл өнеркәсіп, тамақ өңдеу, мұнай өңдеу және басқа да салалар дамыған. Мұнда мұнай өңдеу зауыты, мелиорация зауыты, Мозыркабель, жем ашытқысы зауыты, Мозырсельмаш, автожөндеу зауыты, ағаш өңдеу және жиһаз өндірісі бірлестігі, тоқыма бұйымдары мен қолөнер бірлестігі, киім фабрикасы, сүт зауыты, сыра қайнату зауыты, наубайхана, ағаш өңдеу өнеркәсібі компаниясы және тұз өңдеу зауыты сияқты ірі кәсіпорындар орналасқан. Мозырь маңында тас тұзының ірі кен орны табылды. Қала арқылы «Дружба» мұнай құбыры өтеді.
Мозырь сонымен қатар Полесияның мәдени орталығы болып табылады. Қалада Иван Мележ драма театрын (бұрынғы Верасен эксперименттік театры, одан да бұрын Халық театры), қоғамдық орталықтар мен клубтар, кітапхананалар, кинотеатрлар, педагогикалық институты, политехникалық, музыкалық, медициналық және төрт техникалық колледждер, музыка мектптері және балалар көркемсурет мекемелері бар. Мозырьде өлкетану мұражайы, қолданбалы өнер мұражайы және қалалық көрме залы бар.
15 орта мектеп, гимназияда және балалар спорт мектептері, 35 балабақша жұмыс жасайды. Мозырь жұмысшыларының денсаулығын қорғаудан ауруханалар, екі емханада және 10 дәріхана жұмыс істейді.[4]
Көрікті жерлері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- Мозырь қалалық әкімшілігі — 1880 жылдарға жататын әдемі қызыл кірпіштен салынған ғимарат. Онда қала әкімшілігі орналасқан және сағат мұнарасымен де танымал.
- Өлкетану мұражайы — Мозырь мен оның айналасындағы аймақтың тарихын, мәдениетін және дәстүрлерін ашатын экспонаттардың кең коллекциясы бар мұражай.
- Ленин алаңы — Мозырь қаласының орталық алаңы, ол Ленин мүсінімен безендірілген. Алаңның ортасындағы субұрқақ туристер мен жергілікті тұрғындар арасында танымал.
- Әулие Михаил шіркеуі — Мозырдағы ең көне шіркеулердің бірі, соңғы жылдары бірнеше рет жөндеуден өтті.
- Бірлік алаңы — ағаштар мен гүлдермен қоршалған қала орталығындағы саябақ. Саябақта жаяу жүргіншілер жолдары, орындықтар мен субұрқақтар бар.
- Сахаров мұражайы — Мозырь қаласының тумасы, әйгілі кеңес физигі және Нобель сыйлығының лауреаты Андрей Сахаровтың өмірі мен қызметіне арналған.[5]
Галерея
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Ленин алаңы
И.Мележ атындағы драма театры
Педагогикалық университет
Орталық алаң
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Население Мозырь. Тексерілді, 16 мамыр 2026.
- ↑ Европа. Белоруссия. Гомельская область. Мозырский район. Тексерілді, 16 мамыр 2026.
- ↑ Расположение - Мозырь. Тексерілді, 16 мамыр 2026.
- ↑ Мозырь. Тексерілді, 16 мамыр 2026.
- ↑ Карта Мозыря. Тексерілді, 16 мамыр 2026.
| ||||||
