Монако

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search
Координаттар: 43°44′00″ с. е. 7°25′00″ ш. б. / 43.73333° с. е. 7.41667° ш. б. / 43.73333; 7.41667 (G) (O) (Я)
Монако княздігі
фр. Principauté de Monaco
Flag of Monaco.svg Coat of arms of Monaco.svg
Байрақ Елтаңба
Ұран: «Deo Juvante»
Әнұран: «Hymne Monégasque» (тыңдау )
Location Monaco Europe.png
Тарихы
Тәуелсіздік күні 8 қаңтар 1297 жыл (Генуядан)
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілі француз тілі
Елорда Монако
Ірі қалалары Монако, Монте-Карло, Ла-Кондамин, Фонвьей
Үкімет түрі Конституциялық монархия
Князь
Премьер-министрі
Альбер II
Серж Тель[1]
Мемлекеттік діні католицизм
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы
• % су беті
Әлем бойынша 194-ші орын
2,2 км²
0
Жұрты
• Сарап (2015)
• Санақ (2016)
Тығыздығы

38 400[2] адам (217-ші)
38 897 адам
18,713 адам/км² (1-ші)
Экономикасы
ЖІӨ (АҚТ)
 • Қорытынды (2015)

115,700 $
ЖІӨ (номинал)
 • Қорытынды (2017)
 • Жан басына шаққанда

6,401 млрд.[3] $ (148-ші)
166,726[4] $ (1-ші)
Валютасы Еуро
Қосымша мәліметтер
Интернет үйшігі .mc
ISO коды MC
ХОК коды MON
Телефон коды +377
Уақыт белдеулері UTC+1,
жазғы уақытта UTC+2
MonacoLibreDeDroits.jpg

Монако (фр. Monaco), ресми атауы — Монако княздігі (фр. Principauté de Monaco) — Оңтүстік Еуропада, Жерорта теңізінің жағалауына орналасқан шағын мемлекет. Жер аумағы 1950 км2. Халқы 33 мың (2001). Этностық құрамының 47%-ын француздар, 16%-ын италиялықтар, 16%-ын монаколықтар (байырғы тұрғындары), т.б. құрайды. Монако 4 шағын қала-округтерден: Монако-Виль (астана), Ля Кондамин, Монте-Карло мен Фонтвелльден құралады. Ресми тілі – француз тілі. Халқының 96%-ы христиан-католиктер. Ұлттық мейрамы – ұлт күні – 19 қараша. Монако — конституциялық монархия. Конституциясы бойынша мемлекет басшысы — княз. Жоғарғы заң шығарушы органы бір палаталы парламент – ұлттық Кеңес. Жоғарғы атқарушы орган – Үкімет кеңесін мемлекеттік министр басқарады. Монако 1993 жылдан БҰҰ-ға мүше. Климаты – жерортатеңіздік, субтропиктік.[5]

Тарихы[өңдеу]

Ежелгі заманда Монако аумағын кельт тайпалары мекендеген. Б.з.б. 10 – 1 ғасырларда бастапқыда финикиялық, соңынан грек иеліктерінің құрамында болды. Б.з.б. 1 ғасырда Монако Римнің қол астына өтсе, 8 – 10 ғасырларда арабтардың билігі орнады. 11 ғасырдың 2-жартысында Монаконы генуялықтар басып алды. 1215 жылы олар қазіргі Монако жеріне қамал салды. 1419 жылы Гримальдилер әулеті түпкілікті орнығып, Генуяның қамқорлығындағы жеке князьдікке айналды. Монако 1524 жылдан бастап қағаз жүзінде өз дербестігін сақтаған, іс жүзінде испан билігіне тәуелді ел болды. 1641 жылы Францияның қамқорлығына өтті. 1814 жылы Вена Конгресінің шешімімен Сардиния корольдігіне қарады. 1848 жылғы төңкеріс Монакодағы князь өкіметін жойғанымен, келесі жылы қайта қалпына келтірілді. 1865 жылы Франциямен кедендік одақ жасалды. 1868 жылы Франция мен Монако арасындағы темір жол құрылысы аяқталған соң, Монте-Карлодағы кешен даңқы дүние жүзіне жайылып, Монаконың негізгі табыс көзіне айналды. 1899 жылы Монакода мұхиттық зерттеулердің халықаралақ орталығына айналған мұражай ашылды. 1911 жылы Монаконың бірінші Конституциясы өз күшіне енді. 1951 жылы Монако мен Франция арасында кедендік алым-салық, пошта, телекоммуникация, т.б. салаларда өзара қарым-қатынас орнату жөніндегі конвенцияға қол қойылды. 1962 ылы 17 желтоқсанда Конституциясы қабылданды. Монакода Еуропадағы орта толқынды ең қуатты радиостансалардың бірі – “Монте-Карло” орналасқан. Монако көптеген халықаралық ұйымдардың орталығы болып саналады.[5]

Экономикасы[өңдеу]

Монако — Еуропадағы туризмнің негізгі орттарының бірі. Елде халықараралық деңгейде танымал курорттар орналасқан. Мемлекеттік кірістің негізгі көздері – шетелдік туристерге қызмет көрсету мен ойын-сауық үйлері. Тамақ, жеңіл өнеркәсіп орындары бар. Сыртқа дәл өлшегіш аспаптар, дәрі-дәрмектер шығарады. ұлттық жалпы өнімнің жан басына шаққандағы мөлшері 26170 АҚШ доллорына тең (1995).[6]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Le Ministre d'État / Ministère d'État / Le Gouvernement / Gouvernement et Institutions / Portail du Gouvernement - Monaco
  2. Monaco Statistics / IMSEE — Monaco IMSEE  (фран.). Imsee.mc. Тексерілді, 3 тамыз 2016.
  3. The World Bank Group. The World Bank Group. Тексерілді, 18 қыркүйек 2019.
  4. {{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=MC%7Ctitle=The World Bank Group - GDP per capita|
  5. a b Страны мира, краткий политико-экономический справочник, Минск, 1999; Страны мира, Полный универсальный информационный справочник, М., 2004.
  6. «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев — Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, XI том 27 бет.