Мустье мәдениеті

Мустье мәдениеті — ежелгі тас ғасырына (палеолитке) жататын, ашель мәдениетін алмастырған археологиялық кезең.

Тарихы

Оңтүстік-батыс Францияның Везер өзені жағалауындағы Ле-Мустье (Le Moustier) үңгірінің атымен аталған. 1872 жылы француз археологі Г. де Мортилье Брюссельдегі халықаралық конгресте бұл мәдениетті жеке кезең ретінде бөліп көрсетті. Еуропа, Африка, Таяу Шығыс және Орта Азия елдерінде кеңінен таралған.

Хронологиясы

Зерттеушілердің басым бөлігі бұл дәуірді ортаңғы (орта) палеолитке жатқызады. Шамамен б.з.б. 150–120 мыңжылдықтардан басталып, б.з.б. 35–30 мыңжылдықтарға дейін созылды.

Антропология

Еңбек құралдары

Бұл кезеңде адамның дамуында елеулі өзгерістер орын алды:

• Архантроптардың орнын палеоантроптар (неандертальдар) басты.
• Адамдар негізінен табиғи үңгірлерді мекендегенімен, алғаш рет қолдан тұрғын үй салуды үйрене бастады.

Рухани мәдениет:

• Өлгендерді жерлеу ғұрпы пайда болды.
• Алғашқы діни көзқарастар туындады.
• Палеолиттік өнердің алғышарттары қалыптасты.

Тас өңдеу технологиясы және Құралдар

Мустье индустриясы тас құралдарын дайындаудың жетілдірілген техникасымен ерекшеленеді. Ғалымдар (мысалы, Ф. Борд) мұны көбінесе Леваллуа-мустье техникасы деп атайды.

Бұйымдар дөңгелек келген өзектастан (нуклеустен) уатылып алынған ірі тас жаңқаларынан дайындалды. Еңбек құралдарының түрлері 60-тан асады.

Негізгі құралдар:

• Үшкіртастар (Points). Үшбұрыш пішіндес, орташа ұзындығы 6 см. Шеттері соғу және қыспа техникасымен түзетілген. Кесетін құрал немесе таяқтың ұшына бекітіліп, найза ұшы ретінде пайдаланылған.
• Қырғыштар (Scrapers). Бір қыры түзетілген, ұзындығы 5–14 см. Тері илеу, ағаш пен сүйек өңдеу. Бір құрал әмбебап болып, бірнеше қызметті (жону, кесу) атқара алған.

Қазақстандағы Мустье мәдениеті

Қазақстан аумағында мустье ескерткіштері жақсы зерттелген. Олар хронологиясы мен типологиясы жағынан әртүрлі фацияларға (леваллуа-мустье, тісті мустье және т.б.) жатады.

Басты археологиялық ескерткіштер:

• Шыңғыс
• Қошқорған
• Ақтоғай
• Семізбұғы-10
• Хантау
• Бұрма

Бұл ескерткіштер Қазақстан жерінде ежелгі адамдардың тас өңдеу мәдениетінің жоғары деңгейде болғанын және әртүрлі техникалық дәстүрлердің (леваллуа және бейлеваллуалық) қатар дамығанын көрсетеді.