Мәдени шок
Мәдени шок (ағылш. culture shock, нем. Kulturshock) — көбінесе шетелге қоныс аудару немесе сапарда болуға байланысты өзге мәдени ортаға түсуден, бейтаныс өмір сүру салтына ұшырасудан пайда болатын адамның эмоционалды немесе физикалық жайсыздық. Жаңа ортаға үйрену толқытушы, тосырқаушы, тіпті естен жаңылдырушы болуы мүмкін. Бұл терминді 1954 жылы американдық антрополог Калерво Оберг (ағыл. Kalervo Oberg) алғаш қолданған.
Мәдени шок кезеңдері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Мәдени шок кем дегенде келесі кезеңдердің біреуінен тұрады.
"Бал айы"
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Жаңа және алдыңғы мәдениеттері арасындағы айырмашылықтар еліктіруші көрінуі. Мысалы, сол елдің тамағы, өмір қарқыны, жергілікті қылықтары т.б.
Ымыраласу
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Араға біраз уақыт сала, қос мәдениет арасындағы өзгешеліктер аңғарыла бастап, тосырқаушылық тудыруы. Тілдік бөгеттер, адами қарым-қатынастағы өзгешеліктердің түршіктіруі. Жалғыздық сезімі, отанға деген сағыныштың белең алуы т.б.
Бейімделу
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Жаңа мәдениетке интеграциялану, оны түсіну, сол ортаның қарым-қатынас түр-сипатын белгілі бір мөлшерде қабылдау.
Шеберлік таныту
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қабылдаушы тараптың мәдени ортасында толығымен әрі емін-еркін қатысушылық көрсету.
Кері мәдени шок
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Кері мәдени шок (ағыл. reverse culture shock, нем. Eigenkultur-Schock) үйреніп қалған бөтен мәдени ортадан туған (отандық) мәдени ортаға оралған кезде пайда болуы мүмкін мәдени шоктың феноменін білдіреді. Іс жүзінде, бөтен мәдени ортаға шомумен салыстырғанда өз мәдениетіне қайта сіңіп кету қиындықтары күтілмеген психологиялық жағдайды тудыра алады.