Мәртөк ауданы
| Қазақстан ауданы | |
| Мәртөк ауданы | |
| Әкімшілігі | |
|---|---|
| Облысы | |
| Аудан орталығы | |
| Ауылдық округтер саны |
13 |
| Ауыл саны |
32 |
| Әкімі |
Медет Ысқақов |
| Аудан әкімдігінің мекенжайы |
Мәртөк ауылы, Сейфуллин көшесі, №36 |
| Тарихы мен географиясы | |
| Координаттары |
50°46′12″ с. е. 56°30′36″ ш. б. / 50.77000° с. е. 56.51000° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 50°46′12″ с. е. 56°30′36″ ш. б. / 50.77000° с. е. 56.51000° ш. б. (G) (O) (Я) |
| Құрылған уақыты |
1935 |
| Жер аумағы |
6,6 мың км² |
| Уақыт белдеуі | |
| Тұрғындары | |
| Тұрғыны |
29 608[1] адам (2023) |
| Тығыздығы |
4,5 адам/км² |
| Ұлттық құрамы |
қазақтар (64,2%), орыстар (17,34%), украиндар (11,25%), немістер (2,69%), татарлар (1,69%), молдовандар (0,35%), беларустар (0,34%), басқалары (2,14%)[2] |
| Сандық идентификаторлары | |
| Пошта индексі |
030600-030616[3] |
| Автомобиль коды |
04 |
|
| |
|
| |
Мәртөк ауданы — Ақтөбе облысының солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Орталығы — Мәртөк ауылы.
Географиялық орны, жер бедері мен климаты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Мәртөк ауданы солтүстігінде Ресей Федерациясының Орынбор облысымен, батысында Қобда, оңтүстігінде Алға ауданы және Ақтөбе қаласымен, шығысында Қарғалы ауданымен шектеседі. Аудан солтүстіктен оңтүстікке 110 шақырымға созылса, бұл көрсеткіш шығыстан батысқа 147 шақырым құрайды. Аудан жері негізінен жазық, солтүстігі сәл қыратты келеді. Ең биік жері ауданның солтүстік-шығысында (414 м). Климаты айқын континенттік, қысы — суық, жазы — ыстық. Ауаның жылдық орташа температурасы қаңтарда –15 — 17С, шілдеде 21 — 23С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 220 — 250 мм.
Халқы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989[4] | 1999 | 2009[5] | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 29150 | ▲32458 | ▲40990 | ▼32749 | ▼31716 | ▼31084 | ▼29843 | ▼29804 |
Халық саны 29980 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар (62,72%), орыстар (17,67%), украиндар (12,15%), немістер (2,78%), беларустар (0,37%), татарлар (1,76%), басқалары (2,55%). Халықтың орташа тығыздығы 1 км²-ге 4,5 адамнан келеді.
Әкімшілік бөлінісі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Аудандағы 32 елді мекен 13 ауылдық округке біріктірілген:
| Әкімшілік бірлік | Орталығы | Елді мекендері | Халқы (2021) |
|---|---|---|---|
| Аққұдық ауылдық округі | Вознесеновка ауылы | 5 | ▼993 |
| Байнассай ауылдық округі | Байнассай ауылы | 2 | ▼664 |
| Байторысай ауылдық округі | Байторысай ауылы | 4 | ▼992 |
| Жайсаң ауылдық округі | Жайсаң ауылы | 2 | ▲2893 |
| Қазірет ауылдық округі | Қазірет ауылы | 2 | ▼440 |
| Қаратоғай ауылдық округі | Қаратоғай ауылы | 1 | ▼1517 |
| Қарашай ауылдық округі | Қаратаусай ауылы | 2 | ▼842 |
| Құрмансай ауылдық округі | Құрмансай ауылы | 3 | ▼487 |
| Қызылжар ауылдық округі | Қызылжар ауылы | 3 | ▼1051 |
| Мәртөк ауылдық округі | Мәртөк ауылы | 4 | ▲11374 |
| Родников ауылдық округі | Родниковка ауылы | 1 | ▼1406 |
| Сарыжар ауылдық округі | Сарыжар ауылы | 1 | ▲4963 |
| Тәңірберген ауылдық округі | Саржансай ауылы | 2 | ▲1713 |
Ірі елді мекендері
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]| Атауы | Халқы (2021) |
|---|---|
| Мәртөк | ▲10679 |
| Сарыжар (Хлебодар) | ▲4963 |
| Жайсаң | ▲2774 |
| Қаратоғай | ▼1517 |
| Родниковка | ▼1406 |
| Саржансай (Нагорное) | ▲1108 |
| Кеңсахара | ▼605 |
| Байнассай (Новомихайловка) | ▼514 |
Өзен-сулары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Ауданның оңтүстік-батыс жерімен Елек өзені және оның салалары Ақсу, Жамансу, Тәңірберген (Танаберген) ағып өтеді. Шығысын бойлай Жайық өзенінің саласы Қиялы Бөрте өзені ағады. Бірнеше ұсақ көлдер бар.
Топырағы, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Аудан аумағында құрғақ дала белдеміне тән топырақ жамылғысы қалыптасқан. Тың және тыңайған жерлерді игеру барысында жерінің көбі жыртылған. Өсімдіктің 300-ден аса түрі бар, оның ішінде боз, бетеге, қара жусан, ши, қамыс, құрақ, бұталы өсімдіктер өседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қарсақ, суыр, борсық, сарышұнақ, аламан тышқаны және бауырымен жорғалаушылар, т.б. мекендейді. 160-қа жуық құс түрі ұялап, 27-ісі жыл бойы қалады.
Шаруашылығы, инфрақұрылымы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Ауданда 1996 жылға дейін астық өндіру, оған қосымша сүтті-етті мал, көкөніс, картоп өсіруге маманданған 13 ұжымшар, 4 кеңшар, 1 мал бордақылау бірлестігі болған. 1996 жылдан АҚ-дар, ӨК және шаруа қожалықтары құрылды. Аудандағы ауыл шаруашылығына жарамды жердің аумағы 480 мың га, оның ішінде жыртылған жері 188,2 мың га, шабындығы 11,0 мың га, жайылымы 265,2 мың га, орманы 5,6 мың га. (2000). Мал шаруашылығында 2000 жылы 35,1 мың сиыр, 14,4 мың қой мен ешкі, 10,2 мың шошқа, 1,5 мың жылқы болды. Жалпы білім беретін 31 орта мектеп, 1 кәсіптік-тех. мектеп, мәдениет үйі, 16 клуб бар. Денсаулық сақтау саласында аурухана мен емхана, 12 фельдшерлік-акушерлік пункт, 4 отбасылық-дәрігерлік амбулатория жұмыс істейді. Аудан жерімен Орынбор — Ташкент т. ж., Ақтөбе — Мәртөк, Ойыл — Мәртөк автомобиль жолдары өтеді.[6]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)
- ↑ Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)
- ↑ Қазақстан почталық индекстері
- ↑ Ресей империясы, КСРО халық санақтары
- ↑ ҚР халық санақтары Мұрағатталған 10 қазанның 2023 жылы.
- ↑ «Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
| |||||||||||||||||
| ||||||