Наурыз Ахмет хан
| Наурыз Ахмет хан өзб. Navroʻz Ahmadxon / Наврўз Аҳмадхон | |||
 | |||
| Лауазымы | |||
|---|---|---|---|
| |||
| 1552 — 1556 | |||
| Ізашары | Әбділәтіп хан Әбділәзиз хан | ||
| Ізбасары | Пірмұхаммед хан | ||
| |||
| 1532 — 1551 | |||
| Ізашары | Келді Мұхаммед | ||
| Өмірбаяны | |||
| Дүниеге келуі | 1510 Бұхара хандығы | ||
| Қайтыс болуы | 1556 Самарқан, Бұхара хандығы | ||
| Әкесі | Сүйінішқожа хан | ||
| Балалары | Дербіш Жалал Баба сұлтан Әмин Достым Қасым Хорезмшах Тайыр | ||
өңдеу  | |||
Наурыз Ахмет хан (өзб. Navroʻz Ahmadxon / Наврўз Аҳмадхон; 1510/12–1556) — Бұхара хандығындағы Шайбанилер әулетінен шыққан өзбек[1][2] ханы. Ол 1552–1556 жылдары билік жүргізді.
Өмірбаяны
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Мырза Ұлықбектің қызы Рәбия сұлтан бегімнің немересі, шибанилік Сүйінішқожа ханның екінші ұлы Наурыз Ахмет хан дереккөздерде Барақ хан деген есіммен де танымал.[3] Оның тәрбиесімен ақын Уасифи айналысқан.
Наурыз Ахмет ханның Келді Мұхаммед хан есімді ағасы болған.
Саясаты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Бастапқыда Наурыз Ахмет хан Шайбанилердің Ташкент үлесінің билеушісі болды.
XVI ғасырдың ортасында Шайбанилер мемлекетінде бірнеше үлес болды: бірі — Самарқанда, онда Әбділәтіп хан билік жүргізді, екіншісі — Бұхарада, онда Ұбайдулланың ұлы Әбділәзиз хан патшалық етті. 1551 жылы Әбділәтіп хан қайтыс болғаннан кейін Наурыз Ахмет хан Самарқанды басып алып, Шайбанилердің жоғарғы билеушісі болды. Ол өзбектердің жоғарғы ханы болып жарияланды.[1]
Наурыз Ахмет хан халықтың мүддесін көздей отырып, жаңа ирригациялық жұмыстарды ұйымдастырды, елде экономикалық реформалар жүргізуге тырысты. Ол Бұхара, Самарқан, Ташкент және Балх қалаларында «өз заманындағы хақандардың ішіндегі ең әділдісі, хақан ұлы хақан Әбілғазы баһадүр хан» деген лауазымдармен монеталар шығарды.[4]
Наурыз Ахмет ханның сегіз ұлы болған: Дербіш сұлтан, Жалал сұлтан, Баба хан, Әмин сұлтан, Достым сұлтан, Қасым сұлтан, Хорезмшах сұлтан, Тайыр сұлтан.[3]
Наурыз Ахмет ханның салған ғимараттары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Наурыз Ахмет хан Ташкенттегі әкесінің кесенесіне өз есімімен аталатын медресе салдырды. Сондай-ақ Наурыз Ахмет хан Сайрамдағы Әбділәзиз баб кесенесін салуға бұйрық берген.[5]
Қайтыс болуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Наурыз Ахмет хан Самарқанда бір деректер бойынша 1556 жылдың 10 қыркүйегінде,[6] басқа деректер бойынша 1556 жылдың 23 қарашасында[7] дүниеден өтті. Ол қалалық зиратта сопылықтың нақшбандия тариқатының жетекшісі — Қожа Ахрардың қабірінің жанына жерленді. Одан кейін Шайбанилер мемлекетіндегі жоғарғы билік Пірмұхаммед ханға көшті.
Әдебиет
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- История Узбекистана — 1993 Т. 3.
- История Узбекистана в источниках / Сост. Б.В. Лунин — Таш., 1990.
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- 1 2 Barthold, W. "ʿAbd Allāhb.Iskandar." in Encyclopedia of Islam // — 1954 Т. I. — Б. 46.
- ↑ Политическая история исламского мира(қолжетпейтін сілтеме)
- 1 2 Материалы по истории казахских ханств XV-XVIII веков. (Извлечения из персидских и тюркских сочинений) — Алма-Ата: Наука, 1969. — Б. 354—355.
- ↑ Navro‘z Ahmadxon (Baroqxon) tomonidan zarb etilgan kumush tanga (өзб.). Басты дереккөзінен мұрағатталған 30 мамыр 2022. Тексерілді, 30 мамыр 2022.
- ↑ Мухтар Кожа. Памятники Сайрама. Путеводитель. — Алтын алқа, 2009
- ↑ Burton Audrey The Bukharans. A dynastic, diplomatic and commercial history 1550-1702 — Curzon, 1997. — Б. 11.
- ↑ ЗАЙН АД-ДИН МАХМУД БЕН АБД АЛ-ДЖАЛИЛ ВАСИФИ. УДИВИТЕЛЬНЫЕ СОБЫТИЯ. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 қаңтар 2013. Тексерілді, 22 қаңтар 2012.