Нивх тілі
| Нивх тілі | |
| Өз атауы: |
Nivkh language |
|---|---|
| Елдер: | |
| Ресми күйі: |
жойылу қаупі бар |
| Сөйлеушілер саны: |
198 |
| Классификация | |
| |
| Жазуы: | |
| Тіл коды | |
| МЕСТ 7.75–97: |
нив 490 |
| ISO 639-1: |
niv |
| ISO 639-2: |
— |
| ISO 639-3: |
niv |
| Тағы қараңыз: Жоба:Лингвистика | |
Нивх тілі (Nivkh language) — палеоазияттық тілдер отбасының оқшауланған тілі, тілдердің жалғамалы (агглютинативті) түріне жатады (инкорпорация элементтері бар).[1]
Референтті халық
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Референтті халық: нивхтер; өз атауы – нивхгу (амур диалектісі), нивгун (шығыс сахалин диалектісі) − адам, адамдар дегенді білдіреді, ескір. гиляктар.
Географиялық таралуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қазіргі уақытта нивхтар Хабаровск өлкесінің Николаевск және Ульчск аудандарында және Сахалин облысында тұрады. Материктік Нивхтар Амур өзенінің төменгі ағысында және Амур сағасының жағалауында орналасқан шағын елді мекендерде шашыраңқы қоныстанумен сипатталады.[2]
Диалектісі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]4 диалекті бар: Амур (Амур облысы және Сахалиннің солтүстік-батыс жағалауы), Солтүстік Сахалин, Шығыс Сахалин және Оңтүстік Сахалин (соңғысын Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Хоккайдо аралына келген нивхтер сөйлеген).[3]
Жазуы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]1932 жылы латын графикасы негізінде амур диалектінің жазуы жасалды. Осылайша, 1932-1937 жылдары нивх әліпбиі мен бастауыш мектептерге арналған оқулықтар шығарылды, 1935 жылы Амурдағы Николаевскіде осы жазу арқылы «Нивхская правданың» 11 саны жарық көрді, бірақ көп ұзамай латын әліпбиі ыңғайсыз деп танылып, 1953 жылы орыс тіліне көшірілді. 1979 жылы Шығыс Сахалин диалектісі үшін орыс жазуына негізделген жазу әзірленді.[4]
Қазіргі Нивх алфавиті:
| А а | Б б | В в | Г г | Ӷ ӷ | Ғ ғ | Ӻ ӻ | Д д |
| Е е | Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | К’ к’ |
| Ӄ ӄ | Ӄ’ ӄ’ | Л л | М м | Н н | Ӈ ӈ | О о | П п |
| П’ п’ | Р р | Р̌ р̌ | С с | Т т | Т’ т’ | У у | Ў ў |
| Ф ф | Х х | Ӽ ӽ | Ӿ ӿ | Ц ц | Ч ч | Ч’ ч’ | Ш ш |
| Щ щ | ъ | Ы ы | ь | Э э | Ю ю | Я я |
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Э.Д. Сүлейменова, Д.Х. Ақанова, Н.Ж. Шаймерденова «Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы» — «Издательство Золотая Книга» ЖШС, 2020. — Б. 164. — 480 б. — ISBN 978–601–7988-21-0.
- ↑ Нивх тілі. Тексерілді, 19 маусым 2025.
- ↑ Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017. Тексерілді, 19 маусым 2025.
- ↑ Нивх тілі. Тексерілді, 19 маусым 2025.