Исатай ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Новобогат ауданы бетінен бағытталған)
Jump to navigation Jump to search
Қазақстан ауданы
Исатай ауданы
Елтаңбасы
Елтаңбасы
Әкімшілігі
Облысы

Атырау облысы

Аудан орталығы

Аққыстау

Ауылдық округтер саны

7 ауылдық округ

Ауыл саны

16

Әкімі

Полымбет Максимұлы Хасанов

Аудан әкімдігінің мекенжайы

Аққыстау ауылы, Егемен Қазақстан к-сі, 11

Тарихы мен географиясы
Құрылған уақыты

1928

Жер аумағы

14,7 км² (4-ші орын)

Уақыт белдеуі

UTC+5:00

Тұрғындары
Тұрғыны

26 477 [1] адам (2014)(7-ші орын)

Тығыздығы

1,6 адам/км²

Ұлттық құрамы

қазақ 99,8%, орыс 0,1%

Сандық идентификаторлары
Телефон коды

+7 71231

Пошта индексі

0603XX

Автомобиль коды

06

Қазақстан картасындағы Исатай ауданы

Облыс картасындағы Исатай ауданы

Исатай ауданыАтырау облысының солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлініс.

Жалпы сипаттама[өңдеу]

Аудан 1928 жылы құрылды. 1997 жылы облыстың Құрманғазы және Махамбет аудандары жерлерін қосу негізінде құрылды. Жер аумағы 14,7 мың км². Тұрғыны 26,4 мың адам, орташа тығыздығы 1 км²-ге 1,6 адамнан келеді (2008). Аудан орталығы – Аққыстау аулы Батыс Қазақстан облысының Бөкей ордасы ауданымен, батысында Атырау облысының Құрманғазы, солтүстігінде Индер, шығысында Махамбет аудандарымен, оңтүстігінде Каспий теңізімен шектеседі. Исатай ауданының жері түгелімен Каспий маңы ойпатының орталық бөлігінде, шөлдік белдемде орналасқан. Батысының басым бөлігін төбешікті Нарын, Бозанай және Ментеке кұмдары, шығыс бөлігін Жайық алабы және Каспий жазығы алып жатыр.

Тарихы[өңдеу]

Аудан ең алғаш 20-жылдары құрылғанымен, өз тарихында көрші аудандарға қосылу мен қайта бөліну ауыртпалығын бірнеше рет көруіне тура келді. 1928 ж. бұрынғы Орал облысы Гурьев округі Сарытөбе болысының аумағында орталығы Новобогат аулы болып Новобогат ауданы шаңырақ көтерді. Аудан екі жылдан кейін таратылып, іріленген Гурьев ауданына қарады. 1939 ж. құрамына 33 ұжымшар, бірнеше ауылдық кеңестерді біріктіріп аудан қайта құрылды. 1957 ж. қайта таратылды. 1977 ж. орталығы Аққыстау жұмысшы кенті болып 3- рет құрылған Новобогат ауданының қадамы көп әріге бармай, 11 жылдан соң тағы таратылуы жөнінде жоғарыдан шешім алынды, 1990 ж. аудан қайта қалпына келтіріліп, ауданға Исатай атын беру жөніндегі жергілікті халықтың талап-тілегі ескерілді.[2]

Географиясы[өңдеу]

Аймақ жері - жазық, Каспий жағалауына орналасқан, шөлейтті, жазық, топырақтың қабаты тұзды, сортаң, құрғақ. Оның қиыр солтүстік-шығыс жағымен Жайық өзені ағып өтеді. Исатай ауданының жері құмдақ және сортаң сұр топырақты болып келеді.

Аудан аумағының Еуразия құрлығына ішкерлей еніп жатуы ауа райының тым континенталдығын калыптастырды: қысы салқын, жазы ұзак та ыстық болып келеді. Өсімдіктердің өсіп-өнетін кезеңінде жауын-шашын аз түседі 70-115 мм, ал бүкіл жыл бойында 150-205 мм. Мұның өзі бұл аймақтың ылғалға аса тапшы келетінін көрсетеді. Сондықтан да гидротермикалық коэффициент 0,2—0,3-тен аспайды. Топырақта ылғалдың жетіспеуі, ауаның кұрғақтығы, аумақтың бір бөлігін сортанды-тұзды аймак алып жатқандықтан, өсімдік жамылғысының қалың өсуіне мүмкіндік бермейді.

Әкімшілік-аумақтық бөлінісі[өңдеу]

Ауданның әкімшілік-аумақтық бөлінуі:

Ауылдық округ/қала Халқы (2009) Елді мекендері
Аққыстау ауылдық округі 8 651 Аққыстау, Өркен ауылдары, №17- темір жол бекеті
Жанбай ауылдық округі 3 036 Жанбай ауылы
Забұрын ауылдық округі 1 249 Зинеден, Амангелді ауылдары
Исатай ауылдық округі 1 501 Исатай ауылы
Нарын ауылдық округі 1 294 Жаңа Жанбай, Мыңтөбе, Нарын ауылдары
Тұщықұдық ауылдық округі 5 017 Тұщықұдық, Айбас, Қызылүй ауылдары
Қамысқала ауылдық округі 3 895 Хамит Ерғалиев, Жасқайрат, Ауқайраң ауылдары

Негізгі кен байлықтары[өңдеу]

Забұрын мұнай кен орны

Негізгі кен байлығы мұнай мен газ. Ауданда негізінен мұнай өндірумен айналысатын «Жайықмұнайгаз» басқармасы бүкіл Ембі мұнай бірлестігі бойынша өндірілетін «қара алтынның» төрттен үшін береді. Олардың кен орындары ауданның оңтүстік-шығыс жағында, Каспий теңізінің жағалауына таяу орналасқан. Барланғандары: Забурунье, Сазанкұрақ, Октябрь, Мартыши, Ровное, Камышитовое, Батыс және Оңтүстік-шығыс Новобогат кен орындары. Жер беті сулары ауданның тек оңтүстік-шығыс жағында кездеседі.

Ауданның оңтүстік жағымен АтырауАстрахан т. ж. мен автомобиль жолы, Қиғаш – Атырау өзен су құбыры өтеді.

Өсімдіктері мен жануарлар дүниесі[өңдеу]

Өсімдіктері құмды жерлерде сораң шөптер, сортаң жерлерде сораң,жусан, бұйырғын өскен. Теңіз жағасында қамыс, құрақ, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен ақ бөкен, қасқыр, түлкі, қоян; суында қаз, үйрек, шағала, қызғыш, шымшық, т.б. мекендейді. Каспий теңізінде бірнеше бағалы балық түрлері бар.

Шаруашылығы[өңдеу]

Айналысатын негізгі - мал шаруашылығы, малдың етін өндіру. 2009 жылы (қаңтар-қазан) өндірілген ет 4,4 мың тонна (тірі салмақта), сиыр сүті - 3,4 мың тонна, жұмыртқа - 154 мың дана өндірілді. 2009 жылдың 1 қарашасына аудандағы мүйізді ірі қара саны - 11,6 мың бас, қой мен ешкі - 50,9 мың бас, жылқы - 8,8 мың бас, түйе - 7,4 мың бас болды. Ауданда «Жайықмұнайгаз» басқармасы, «Сазанқұрақ» қазақ американ бірлескен кәсіпорны, «Прикаспиан Петролеум», «Потенциал Ойл», «Жанбай», «Светланойл», «НБК» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктері орналасқан. Сонымен қатар Аққыстау ауылында «Әдемі үй» ЖШС-гінің қарамағындағы кірпіш зауыты жұмыс жасайды. Атырау облысы статистика департаментінің мәліметі бойынша экономиканың нақты секторында 2009 жылдың қаңтар-қазанына 2008 жылғы қаңтар - қазанға %-бен кен өндіру өнеркәсібі -97,0, ауыл шаруашылығы - 104,7.[3]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. http://www.stat.gov.kz/faces/wcnav_externalId/homeNumbersPopulation?_adf.ctrlstate=2bicwwe72_136&_afrLoop=251353845968305#%40%3F_afrLoop%3D251353845968305%26_adf.ctrl-state%3D118livt873_4
  2. Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1
  3. “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9

Сыртқы сілтеме[өңдеу]