Новогрудок
| Қала | |||||
| Новогрудок | |||||
| белар. Навагру́дак | |||||
 | |||||
| |||||
| Әкімшілігі | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Ел | |||||
| Облыс | |||||
| Аудан | |||||
| Тарихы мен географиясы | |||||
| Координаттары |
53°35′00″ с. е. 25°49′00″ ш. б. / 53.58333° с. е. 25.81667° ш. б. (G) (O) (Я)Координаттар: 53°35′00″ с. е. 25°49′00″ ш. б. / 53.58333° с. е. 25.81667° ш. б. (G) (O) (Я) | ||||
| Құрылған уақыты |
970 | ||||
| Алғашқы дерек | |||||
| Жер аумағы |
13,17 км² | ||||
| Орталығының биiктігі |
292 ± 1 м | ||||
| Уақыт белдеуі | |||||
| Тұрғындары | |||||
| Тұрғыны |
29 132 адам (2026) | ||||
| Сандық идентификаторлары | |||||
| Телефон коды |
+375 1597 | ||||
| Пошта индексі |
231400 | ||||
Новогрудок шекарасы
| |||||
 Ортаққордағы санаты: Новогрудок | |||||
Новогрудок (белар. Навагру́дак) — Беларусь Республикасының Гродно облысындағы қала. Новогрудок ауданының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Новогрудок қаласының халқы 29 132 адамды құрады. Новогрудок халқының саны бойынша Беларусьтегі 100 қаланың ішінде 32-ші орында.[1]
Географиялық сипаттамасы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қала Минск қаласынан 132 км және Гродно қаласынан 154 км қашықтықта орналасқан. Новогрудок үш негізгі жолдың қиылысында орналасқан: P5 (Барановичи - Новогрудок - Ивье), P10 (Любча - Новогрудок - Дятлово) және P11 (Поречаны - Новогрудок - Несвиж). Сондай-ақ, ол Беларусьтің негізгі тас жолы М1-ден (Брест - Минск - Ресей шекарасы) 50 км қашықтықта орналасқан.[2]
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Новогрудок қаласы 1252 жылы Литва Ұлы Герцогтігінің князьдерінің резиденциясы ретінде құрылған. Қоныс тез арада сауда мен қолөнердің ірі орталығына айналды. 1795 жылдан бастап Новогрудок Ресей империясының құрамында, Слоним губернаторлығындағы округтік қала, 1797 жылдан бастап Литва губернаторлығында, 1801 жылдан бастап Гродно губернаторлығында және 1843 жылдан бастап Минск губернаторлығында болды.
1915 жылдың қыркүйегінен бастап Новогрудок неміс әскерлерінің қолында болды, олардың орнына 1919 жылдың сәуірінде поляк әскерлері келді. 1920 жылдың шілдесінде Қызыл Армия қалаға кірді, бірақ поляктар оларды қазан айында қуып шығарды. 1921 жылдан 1939 жылға дейін Новогрудок Польшаның құрамында болды, воеводство мен ауданның астанасы болды. 1922 жылы поляк көсемі Юзеф Пилсудский, ал 1924 жылдың мамырында президент Станислав Войцеховский келді.
1939 жылдан бастап Новогрудок Беларусь КСР құрамына кірді, ал 1940 жылдан бастап аудан орталығы болды. 1940 жылдың 15 қаңтарынан бастап Барановичи облысының Навахрудак ауданының орталығы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың 4 шілдесінен бастап неміс оккупациясында болды. Қаланың тұрғын үй қорының шамамен 60%-ы қирады. Навахрудак 1944 жылдың 8 шілдесінде Белосток шабуылы кезінде азат етілді.
1954 жылдың 8 қаңтарында Новогрудок ауданы Гродно облысының құрамына кірді. 1963 жылдың 8 қаңтарынан бастап Новогрудок аймақтық юрисдикциядағы қала болды. 1997 жылы Новогрудок пен Новогрудок аймағы бірыңғай әкімшілік-аумақтық бірлікке біріктірілді.[3]
Экономикасы және инфрақұрылымы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Бүгінде Новогрудок өнеркәсіптік секторы қарқынды дамып келеді. Газ жабдықтары зауыты, жұмыс киімдері фабрикасы, май зауыты және шарап зауыты қала шекарасынан тыс жерлерде де танымал. Металл және пластмасса бұйымдары да шығарылады.[4]
Новогрудокта жеті орта мектеп және бір лицей бар. Сонымен қатар, екі колледж — Новогрудок мемлекеттік сауда-экономикалық колледжі, Новогрудок мемлекеттік аграрлық колледжі жұмыс жасайды.
Көрікті орындары
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Қаланың басты көрікті жері — XI ғасырда осында орналасқан қамал. Сол кезде ол шағын ағаш бекініс болған. XII ғасырда үлкен емен бөрене құрылыстары салынып, Новогрудок қамалының алғашқы тас элементтері тұрғызылды. Бұл элементтер қазіргі уақытта жер астында. XIII және XVI ғасырлар аралығында бұл қамал бірнеше рет жаңғыртылып, кеңейтілді. Сондай-ақ, көптеген соғыстардан кейін бірнеше рет қалпына келтірілді. Осылайша, оның келбеті біртіндеп өзгеріп, XVI ғасырдың аяғында Новогрудок қамалы толығымен тастан салынған қуатты бекініске айналды. Өкінішке орай, Навахрудак қамалы бүгінгі күнге дейін толығымен дерлік жоғалып кетті.
Новогрудок қаласында тағы бір ежелгі шіркеу — XVIII ғасырдың басында осында салынған Әулие Михаил Архангел шіркеуі бар. Бұл шіркеу Новогрудокта монастырьдың бөлігі ретінде құрылған. 1751 жылдан 1831 жылға дейін осы шіркеуге тиесілі монастырьда Адам Мицкевич 1807 жылдан 1815 жылға дейін оқыған мектеп болған. Қаланың тағы бір маңызды көрікті жері — ежелгі Борисоглебск шіркеуі. Бұл шіркеу Новогрудокта 1519 жылы салынған. Новогрудокта тағы бір өте шіркеу — Әулие Николай соборы бар. Бұл шіркеу 18 ғасырдың екінші жартысында салынып, 1780 жылы аяқталды.
Адам Мицкевич мұражайы алғаш рет 1938 жылы ашылған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қатты зақымданған және тек 1955 жылы, ақынның қайтыс болғанына жүз жыл толғанда қалпына келтірілді. 1989 жылдан 1991 жылға дейін мұражай ғимараты одан әрі реставрациядан өтті.[5]
Галерея
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Адам Мицкевичтің үйі
Мицкевич көшесі
Новогрудок газ жабдықтары зауыты
Ленин алаңы
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Население Новогрудок. Тексерілді, 24 мамыр 2026.
- ↑ Расположение - Новогрудок. Тексерілді, 24 мамыр 2026.
- ↑ История Новогрудского края. Тексерілді, 24 мамыр 2026.
- ↑ Карта Новогрудка. Тексерілді, 24 мамыр 2026.
- ↑ Достопримечательности Беларуси. Тексерілді, 24 мамыр 2026.
| ||||||
