Мазмұнға өту

Одақтық мемлекет

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Одақтық мемлекет
орыс. Союзное государство
белар. Саюзная дзяржава
Ашық жасыл түспен Украина құрамасының халықаралық деңгейде мойындалған аумақтары көрсетілген: 2014 жылы аннексияланған Қырым және 2022 жылы ішінара басып алынған және аннексияланған төрт облыс.
Тарихы
Құрылды 2000 жыл 26 қаңтар
Мемлекеттік құрылымы
Ресми тілі орыс және беларус
Елорда Ресей Ресей: Мәскеу
Беларусь Беларусь: Минск
Ірі қалалары Мәскеу, Санкт-Петербург, Минск, Жаңасібір, Екатеринбург, Қазан, Төменгі Новгород, Красноярск
Үкімет түрі Ресей Ресей: аралас республика
Беларусь Беларусь: президенттік республика
Мемлекеттік хатшы Ресей Сергей Глазьев
Мемлекеттік діні зайырлы мемлекет
Географиясы
Жер аумағы
• Барлығы 		Әлем бойынша 1-орын
17 332 791[a][b] км²
Жұрты
• Сарап (2022)
• Тығыздығы
154 813 100[c][b] адам (9-орын)
8,93 адам/км² (180-орын)
Экономикасы
ЖІӨ
 • Қорытынды (2019)
 • Жан басына шаққанда
▲ $4402,581 млрд[d][b] $ (4-орын)
28, 442.5 $ (80-орын)
Валютасы Ресей: ресей рублі (RUB)
Беларусь: беларусь рублі (BYN)
Қосымша мәліметтер
Интернет үйшігі .su, .ru, .рф, .by, .бел
Телефон коды +7 (Ресей)
+375 (Беларусь)
Уақыт белдеулері UTC+2 — UTC+12

Одақтық мемлекет (орыс. Союзное государство, белар. Саюзная дзяржава) — Ресей мен Беларусь кіретін шарттық федерация түріндегі мемлекет.[3] Мемлекеттің ортақ конституциясы жоқ, шарттардың негізінде өмір сүреді. Одақтық мемлекет — федерацияның бастапқы түрі. Ресей мен Беларусьтің қазіргі Одақтық мемлекетінен бөлек, мұндай мемлекеттік форма арқылы АҚШ және КСРО өткен.[4]

Бұқаралық ақпарат құралдарында «Ресей мен Беларусь одағы» (РБО), «Ресей мен Беларусьтің Одақтық мемлекеті» (РБОМ), «Беларусь пен Ресей одағы», «Беларусь пен Ресейдің Одақтық мемлекеті» атаулары да кездеседі. Ортақ мереке — Беларусь және Ресей халықтарының бірлігі күні (1997 жылдың 2 сәуірінен бастап аталып өтеді).

Одақтық мемлекет тарихы

[өңдеу | қайнарын өңдеу]

Келісім жобалары

[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Беларусь Президенті Александр Лукашенко және РФ Президенті Борис Ельцин Беларусь пен Ресей одағын құру туралы шартқа қол қойған кезде Үлкен Кремль сарайының Владимир залында. Мәскеу, Ресей.

1991 жылы КСРО Президенті Михаил Горбачёв Ново-Огарёво үрдісі кезінде конфедеративтік мемлекет ретінде Егемен мемлекеттер одағын (ЕМО) құруды ұсынған еді, алайда бұл жөнінде келісімге қол жеткізілмеді.

Беларусь пошталық маркасы, Беларусь пен Ресей қауымдастығын құру туралы шартқа арналған.

Беларусь Республикасы мен Ресей Федерациясының 5 жылдан кейін жақындасуының басты мақсаты — Кеңес дәуірінде болған экономикалық байланыстарды қалпына келтіру болды. Сол кезде БССР-дың ірі экспортқа бағытталған кәсіпорындары бүкіл КСРО бойынша өндірілген бөлшектерден өнім жинаумен айналысқан, Ресей тек Белорусь өнеркәсібіне бөлшектер мен шикізат көзі ғана емес, сонымен қатар негізгі сату нарығы болып табылған. Ресеймен жақындасу ұраны Александр Лукашенконың 1994 жылғы шілдедегі президенттік сайлау алдындағы науқанында да ұсынылған еді. Мемлекет басшысы болған соң бұл тақырыпты Ресейден саяси және экономикалық преференциялар алу үшін пайдаланған. Сол уақытта 1990-жылдары Одақтық мемлекетті қалыптастыруға екі мемлекет ішіндегі саяси және экономикалық процестер кедергі болған.

Ресей пошталық маркасы, Беларусь пен Ресей қауымдастығын құру туралы шартқа арналған.
Беларусь пошталық маркасы, шарттың 20 жылдығына арналған.

1995 жылғы 6 қаңтарда кеден одағы туралы келісімге қол қойылды,[5] 1995 жылғы 21 ақпанда — 10 жылдық мерзімге достық, көршілестік және ынтымақтастық туралы шартқа қол қойылды. Интеграцияға бағыт 1995 жылдан кейін басталды. 1990 жылдардың екінші жартысында мемлекетаралық құжаттарға қол қойылды[6]:

  • 1996 жыл — «Беларусь пен Ресей қауымдастығын құру туралы шарт»;
  • 1997 жыл — «Беларусь пен Ресей одағы туралы шарт»;
  • 1998 жыл — «Беларусь Республикасы мен Ресей Федерациясының әрі қарай бірлігін жариялау декларациясы»;[7]
  • 1999 жыл — «Одақтық мемлекетті құру туралы шарт».[8]

Мемлекеттің құрылуы

[өңдеу | қайнарын өңдеу]
Ресей Банкі 2024 жылғы монетасы – Одақтық мемлекет құру туралы шартқа қол қойылғаннан бері 25 жыл.

Бастапқы «Беларусь пен Ресей қауымдастығын құру туралы келісім» (1996 жылғы 2 сәуір) халықаралық сипатқа ие болып, «айқын емес мазмұнға» ие болды.[6] Бірнеше жылдан кейін Қауымдастық интеграциялық құрылымға — Беларусь пен Ресей Одағына айналды. «Беларусь пен Ресей Одағы туралы келісім» (1997 жылғы 2 сәуір) және Одақтың Ережесі (1997 жылғы 23 мамыр) қол қойылды.[6] 1998 жылғы 8 қазан мен 1999 жылғы 1 қаңтар аралығында «Одақ мемлекетін құру туралы келісім жобасы» жарияланды, қоғамдық ұйымдардың қатысуымен түзетулер енгізілді.[6]

Негізгі қадам ретінде «Одақ мемлекетін құру туралы келісімге» қол қойылуы (1999 жылғы 8 желтоқсан) болды,[9] одан әрі интеграция үшін құқықтық және саяси негізге айналды. 1999 жылғы 13 желтоқсанда оны Ресей Федерациясының Мемлекеттік думасы ратификациялады (371 «қолда», 2 «қарсы», 3 «сақтанып қалды»). Талқылау кезінде сол кезде премьер-министр қызметін атқарған Владимир Путин сөз сөйлеп, келісімге қол қойылғаннан кейін қатысушы елдер интеграцияның нақты механизмдерін құру бойынша үлкен жұмыс жүргізуі қажет екенін еске салды — «біртұтас экономикалық кеңістік, біртұтас кедендік аумақ, ортақ бюджет және халықаралық және қорғаныс істерінде үйлестірілген саясат, әлеуметтік және мәдени салаларда бірлескен іс-шаралар». Ратификацияға сын айтқан бұрынғы премьер-министр Сергей Кириенко, сол кездегі Оң күштер одағының лидері, келісім ұсынылған формада жүзеге аспайтынын және ресей-беларусь қатынастары мәселесіне интеграция тұрғысынан барынша мұқият қарау керегін айтты. Конституциялық сотты келісімді ресейлік заңнамаға сәйкестігін тексеруге шақырды. Мемлекеттік думаның отын ресурстары бойынша подкомитет төрағасы Валерий Язев келісімге қол қоюды қолдай отырып, келісімнің техникалық жағынан кемшіліктері бар екенін мойындады, бірақ болашақта жетілдіру жоспарланғанын айтты.[10]

2000 жылғы 26 қаңтарда, екі елдің парламенттері келісімді ратификациялағаннан кейін, күшіне енді.

Дереккөздер

[өңдеу | қайнарын өңдеу]
  1. ↑ Федеральная служба государственной статистики РФ. Басты дереккөзінен мұрағатталған 21 қазан 2003. Тексерілді, 21 қазан 2003.
  2. ↑ Международный валютный фонд (2019). Басты дереккөзінен мұрағатталған 11 маусым 2020. Тексерілді, 22 наурыз 2020.
  3. ↑ Қазақстанның Одақтық мемлекеттерге қосылу жоспарында жоқ - Тоқаев  (қаз.). tengrinews.kz (3 маусым 2020). Тексерілді, 29 қараша 2025.
  4. ↑ Союзное государство // Юридическая энциклопедия / Отв. ред. Б.Н. Топорнин. — М.: Юристъ, 2001.
  5. ↑ Соглашение о Таможенном союзе между Российской Федерацией и Республикой Беларусь от 06 января 1995 - docs.cntd.ru. Басты дереккөзінен мұрағатталған 28 мамыр 2022. Тексерілді, 28 мамыр 2022.
  6. ↑ a b c d Куракина, 2007
  7. ↑ История Союзного государства. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 маусым 2022. Тексерілді, 28 маусым 2022.
  8. ↑ Договор от 8 декабря 1999 года о создании союзного государства. Басты дереккөзінен мұрағатталған 31 наурыз 2022. Тексерілді, 28 маусым 2022.
  9. ↑ Договор о создании Союзного государства  (орыс.). Информационно-аналитический портал Союзного государства. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 қазан 2021. Тексерілді, 13 наурыз 2024.
  10. ↑  Информационная программа «Вести» (телеканал РТР, выпуск от 13 декабря 1999)

Сыртқы сілтемелер

[өңдеу | қайнарын өңдеу]
GND: 10347542-4 · ISNI: 0000000107579260 · LCCN: n2003110729 · NKC: ko20251249294 · VIAF: 137531297


Дереккөз қатесі: "lower-alpha" деп аталған дереккөз тобында <ref> тегі бар, бірақ тиісті <references group="lower-alpha"/> тегі табылмады, немесе </ref> жабу тегін қажет етеді

«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Одақтық_мемлекет&oldid=3522224» бетінен алынған