Оджибве
| Оджибве | |
| Ojibweg | |
 | |
| Бүкіл халықтың саны | |
|---|---|
|
245 000 | |
| Ең көп таралған аймақтар | |
 Канада |
140 000 |
 АҚШ |
105 000 |
| Тілдері | |
| Діні | |
Оджибве (өз атауы — анишинаабе) — Орталық алгонкин тобының халқы. Олар Америка Құрама Штаттарының орта батысында (Мичиган, Висконсин, Миннесота, Монтана және Солтүстік Дакота штаттарында 28 резервация) және Канадада (Онтарио, Манитоба, Саскачеван, Альберта және Британдық Колумбия провинцияларындағы 125 қауымдастық) тұрады. Канададағы халық саны 140 мың адам (1996, санақ), АҚШ-та 105 мың адам (2000, санақ).[1]
Тілі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Тілі — оджибве, алгонкин тілдері отбасына жатады.[2]
Діні
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Оджибвелер негізінен христиандар (), дәстүрлі нанымдар да сақталған.
Тарихы
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Олар Америка Құрама Штаттарының солтүстігінде және Канаданың жақын бөлігінде қоныстанған. Тайпада 360 000-нан астам адам, оның 80 мыңы Миннесота тұрғындары болды. Аңыздардың біріне сәйкес Оджибве елдің шығыс бөлігінен келген Лакота тайпасын ығыстырып шығарған.
60-шы жылдары Америка үкіметі аборигендерді әлеуметтендіруге бағытталған бағдарламалар жүргізді. Тайпа өкілдерін ірі қалаларға көшіруге қомақты қаражат бөлінді. Оджибвелер мұны олардың тілі мен мәдениетінің қысымы ретінде қабылдады, бірақ олар американдық биліктің күшті қысымына қарсы тұра алмады және қалаларға қоныс аударды. Сонымен бірге олар өздерінің дәстүрлерін ұстанып, мәдениетін сақтауды жалғастырды.[3]
Кәсібі
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Дәстүрлі мәдениеті Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы үндістерге тән. Дәстүрлі кәсіптері — аң аулау, балық аулау және терушілік. Сото мен оңтүстік-батыс оджибвелер жабайы күріш пен үйеңкі шырынын маусымдық жинайды.
XVII—XVIII ғасырларда оджибвелер еуропалықтармен аң терісі саудасымен айналысты, ал коммерциялық аң саудасы негізгі кәсібіне айналды.
Кейбір оңтүстік Оджибве топтары егіншілікпен айналысады. Көптеген оджибвелер фермаларда, ағаш кесуде, шахталарда, қызмет көрсету саласында жалдамалы жұмыс істейді. Қалаларға көші-қон өсуде. Дәстүрлі аң аулау мен терушілік солтүстік оджибвелерде сақталған.[4]
Тұрмыс салты
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]Шағын туыстық отбасылар тобы ақсақал бастаған қауымдастық (20-50 адам) құрады. Неке патрилокальды, қалыңдық үшін жұмыс істеу таралған. Патрилиндік тотемдік туыстыққа бөліну болды (Солтүстік оджибведен басқа). Рулық экзогамия оңтүстік-батыс оджибве мен сото арасында 1970 жылдарға дейін сақталды. Солтүстік Оджибве арасында үлкен отбасылар ақсақал басқаратын жартылай отырықшы аңшылық қауымдастықтарға біріктірілді.
Қалалық оджибвелер көбінесе рулық өзара көмек көрсету әдетін, резервациялармен байланысын сақтайды. 60-70 жылдары қауымдық өзін-өзі басқару дамыды. Миннесота штатында 6 резервация сайланған кеңес басқаратын Миннесота чиппева тайпасына біріктірілді. Басқа топтардың тайпалық кеңестері Ұлы көлдердің тайпааралық кеңесіне біріккен.
Әдеттегі Оджибве тұрғын үйі — әртүрлі дизайндағы вигвам (wiigiwaam). Оджибве диетасының негізгі тағамдарына балық, үйеңкі қант, бұғы еті және жүгері кірді. Олар бұршақ, асқабақ, жүгері, картоп өсіріп, қаражидек, қаражидек, жидек, таңқурай және көкжидек жинады. Жазда бұғы, құндыз, бұлан, қаз, үйрек, қоян, аю сияқты жануарларды аулады.
Дәстүрлі әдет-ғұрыптар (барабан биі), халық медицинасы, ойындар, қолөнер және өнер сақталған.[5]
Дереккөздер
[өңдеу | дереккөзін өңдеу]- ↑ Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017. Тексерілді, 14 шілде 2025.
- ↑ Үлкен Кеңестік Энциклопедия. Тексерілді, 14 шілде 2025.
- ↑ Оджибве тайпасы: бірден танылмаған Американың байырғы халқы. Тексерілді, 14 шілде 2025.
- ↑ В.А.Тишков Дүние жүзіндегі халықтар мен діндер. Энциклопедия. — Москва: Үлкен Ресей энциклопедиясы, 1999. — Б. 395. — 930 б. — 100 000 таралым. — ISBN 5-85270-155-6.
- ↑ Әлем халықтары/Оджибве. Тексерілді, 14 шілде 2025.
