Мазмұнға өту

Оз елінің сиқыршысы (фильм, 1939)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Оз елінің сиқыршысы
ағылш. The Wizard of Oz
Фильмнің постері
Фильм постері
Жанры

Фэнтези
Мюзикл
Шытырман оқиға

Режиссёрі

Виктор Флеминг

Продюсері

Мервин Лерой

Сценарийдің авторы

Ноэль Лэнгли
Флоренс Райерсон
Эдгар Аллан Вулф

Басты рөлдерде

Джуди Гарленд
Фрэнк Морган
Рэй Болджер
Берт Лар
Джек Хейли
Билли Берк
Маргарет Хэмилтон

Операторы

Гарольд Россон

Сазгері

Герберт Стотхарт

Кинокомпания

Metro-Goldwyn-Mayer

Дистрибьютор

Loew's Incorporated

Ұзақтығы

102 мин.

Бюджеті

2,8 млн $[1][2]

Кассалық түсімі

25,6 млн $

Мемлекет

 АҚШ

Тілі

ағылшын

Шыққан жылы

1939

IMDb

ID 0032138

http://thewizardofoz.warnerbros.com

«Оз елінің сиқыршысы» (ағылш. The Wizard of Oz) — Metro-Goldwyn-Mayer студиясы 1939 жылы жарыққа шығарған америкалық музыкалық фэнтези фильмі. Лаймен Фрэнк Баумның 1900 жылғы романына негізделген туындының негізгі режиссері Виктор Флеминг болғанымен, ол кейіннен түсірілімі тоқырап тұрған «Жел өтіндегі тағдырлар» фильмін аяқтау үшін бұл жобадан кеткен. Фильм сол кезеңдегі жаңашыл үш түсті «Техниколор» технологиясының көмегімен түсірілген. Көпшілік арасында «Оз елінің сиқыршысы» — ең алғашқы түрлі-түсті фильм деген қате пікір қалыптасқан.

Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, «Үздік фильм» аталымын қоса алғанда, бес «Оскар» номинациясына ие болды. Нәтижесінде, «Over the Rainbow» композициясы «Үздік ән», ал Стотхарттың музыкасы «Үздік музыка» номинациялары бойынша жеңіске жетті; сонымен қатар Джуди Гарлендке арнайы Академияның балалар сыйлығы табысталды. Прокатта көрермендердің ықыласына бөленгенімен, фильм 1949 жылғы қайта көрсетілімге дейін толыққанды пайда әкеле алмады: 2,7 миллион долларлық бюджетпен небәрі 3 миллион доллар ғана жинаған бұл туынды сол тұстағы MGM студиясының ең қымбат жобасы болған еді.[1][3][4]

1956 жылы CBS телеарнасында алғаш рет көрсетілгеннен кейін фильм көпшілік назарына қайта оралып, жаңа өмірге ие болды. АҚШ Конгресс кітапханасының мәліметіне сәйкес, бұл — кино тарихындағы ең көп қаралған туынды.[5][6] 1989 жылы Конгресс кітапханасы «мәдени, тарихи және эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танылған алғашқы 25 фильмнің қатарына енгізіп, оны АҚШ фильмдерінің ұлттық тізіліміне сақтауға алды.[7][8] Сонымен қатар, бұл туынды ЮНЕСКО-ның «Әлем жады» (Memory of the World) халықаралық тізіліміне енген санаулы фильмдердің бірі болып табылады.[9]

2022 жылы «Variety» журналы жариялаған «Барлық уақыттағы ең үздік 100 фильм» тізімінде ол екінші орынға табан тіреді.[10] Фильм бүгінгі таңдағы бұқаралық мәдениетте кеңінен қолданылатын көптеген қанатты сөздер мен дәйексөздердің қайнар көзіне айналды. Киносыншылардың «барлық уақыттағы ең ұлы фильмдер» тізімінде тұрақты орын алатын бұл туынды — Л. Фрэнк Баумның шығармалары негізінде түсірілген ең коммерциялық табысты фильм болып саналады.[5][11]

Сюжеті

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Оқиға Канзас штатындағы фермада тұратын Дороти Гейл есімді жас қыз бен оның Тото атты итінің айналасында өрбиді. Бір күні алапат торнадо Доротидің үйін жұлып әкетіп, қиял-ғажайып Оз еліне апарып тастайды. Үй жерге түскен сәтте Батыстың зұлым сиқыршысының үстіне құлап, оны өлтіреді. Бұл оқиға Доротиді сиқырлы елдегі басты жаумен қарсыластырады.

Дороти Оз елінен үйіне қайтудың жолын іздеп, сары кірпіштен салынған жолмен «Зүбәржат қалаға» сапар шегеді. Жол бойы ол ақыл-ой іздеген Қорқынышты қуыршақпен, жүрегі болса деп армандаған Темір адаммен және батылдығын тапқысы келген Қорқақ арыстанмен достасады. Олар бірлесе отырып, Доротиге үйіне қайтуға көмектесе алатын Оз елінің Ұлы Сиқыршысын іздеуге аттанады.

Алайда, олардың жолында марқұм сиқыршының кегін алғысы келген Батыстың зұлым сиқыршысы тұр. Ол Дороти мен оның достарына сан түрлі кедергі жасап, оларды тұтқындауға тырысады. Кейіпкерлер өздеріне тән емес қасиеттерді — ақылды, мейірімділік пен батылдықты — таныта отырып, қиындықтарды жеңіп шығады. Ақыр соңында, Дороти «Үйге жетуге ештеңе жетпейді» деп, сиқырлы қызыл туфлиін үш рет қағып, Канзастағы туған үйіне қайта оралады.

Рөлдерде

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Солдан оңға қарай: Қорқақ арыстан, Дороти, Қорқынышты қуыршақ және Темір адам
Актёр Рөлі
Джуди Гарленд Дороти Гейл Дороти Гейл
Терри (ит) Тото Тото
Рэй Болджер Қорқынышты қуыршақ Хэнк Қорқынышты қуыршақ
Джек Хейли Темір адам Хикори Темір адам
Берт Лар Қорқақ арыстан Зик Қорқақ арыстан
Фрэнк Морган Оз сиқыршысы Профессор Марвел Оз сиқыршысы
Билли Берк Солтүстіктің мейірімді сиқыршысы Глинда Солтүстіктің мейірімді сиқыршысы
Маргарет Хэмилтон Батыстың зұлым сиқыршысы Альмира Галч Батыстың зұлым сиқыршысы
Чарли Грейпвин Генри ағай Генри ағай
Пэт Уолш Никко Никко
Клара Бландик Эм тәтей Эм тәтей
Singer Midgets Манчкиндер Манчкиндер
Митчелл Льюис күзетшілерінің капитаны күзетшілерінің капитаны
Адриана Каселотти Джульетта (дыбыстау) Джульетта (дыбыстау)
Кэнди Кандидо Ашулы алма ағашы (дыбыстау) Ашулы алма ағашы (дыбыстау)

Марапаттары мен номинациялары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Оскар

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
Марапаттары мен номинациялары
Марапат Санат Номинант Нәтиже
Оскар Үздік түпнұсқалық музыка Герберт Стотхарт Жеңді
Үздік фильм әні «Over the Rainbow», музыкасы: Гарольд Арлен, сөзі: Эдгар Й. Харбург Жеңді
Үздік фильм Мервин Лерой Номинация
Үздік қоюшы суретші жұмысы Седрик Гиббонс, Уильям А. Хорнинг Номинация
Үздік арнайы эффекттер А. Арнольд Гиллеспи, Дуглас Ширер Номинация
Академияның балалар сыйлығы Джуди Гарленд Жеңді

AFI рейтингтері

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Америка кино институты (AFI) «Оз елінің сиқыршысы» фильмін әртүрлі рейтингтерге енгізді:

Басқа да марапаттары

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  • 1989: Фильм АҚШ фильмдерінің ұлттық тізіліміне енгізілген алғашқы 25 фильмнің бірі болды.[7][21]
  • 1999: Rolling Stone журналының «100 ерекше фильм» тізімінде — № 20.[22]
  • 1999: Entertainment Weekly журналының «Барлық уақыттағы 100 үздік фильм» тізімінде — № 32.[23]
  • 2000: The Village Voice басылымының «ХХ ғасырдың 100 үздік фильмі» тізімінде — № 14.[24]
  • 2002: Sight & Sound журналының режиссерлер арасындағы «Ең үздік фильм» сауалнамасында — № 41.[25]
  • 2005: Total Film журналының «100 үздік фильм» тізімінде — № 83[26]
  • 2005: Британ кино институты (BFI) бұл фильмді «14 жасқа дейін көруге тиіс 50 фильм» тізімінде — №2 [27]
  • 2006: Фильм Bravo телеарнасының «Кинодағы ең қорқынышты 100 сәт» тізімінде 86-орын алды.[28]
  • 2006: Америка сценарийшілер гильдиясы (WGA West) фильм сценарийін «101 үздік сценарий» тізімінде 25-орынға қойды.[29]
  • 2007: Total Film журналының «Ең ерекше 23 фильм» тізімінде көш бастады.[30]
  • 2007: Фильм ЮНЕСКО-ның Әлем жады (Memory of the World) халықаралық тізіліміне енгізілді.[9]
  • 2007: The Observer басылымы фильмнің әндері мен музыкасын «50 үздік саундтрек» тізімінің басына қойды.[31]
  • 2020: «Оз елінің сиқыршысы» фильмі осы жылдан бастап жыл сайын New York Magazine журналының Vulture бөліміндегі «Оскарда үздік фильм аталымында жеңіске жете алмаған ең үздік фильмдер» тізіміне енгізіліп келеді.[32]
  • 2022: Фильм Variety журналының «Барлық уақыттағы 100 үздік фильм» атты алғашқы тізімінде 2-орын.[10]
  • 2023: Фильм Parade журналының «Барлық уақыттағы 100 үздік фильм» тізімінде 5-орын алды.[33]
  • 2023: Фильм Comic Book Resources порталының «Барлық уақыттағы үздік фильмдер» тізімінде 4-орын.[34]
  • 2024: Фильм IndieWire сайтының «Барлық уақыттағы 63 үздік киномюзикл» тізімінде 7-орын.[35]

Дереккөздер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
  1. 1 2 The Eddie Mannix Ledger, Los Angeles: Margaret Herrick Library, Center for Motion Picture Study.
  2. ↑ The Wizard of Oz (1939). Box Office Mojo. Басты дереккөзінен мұрағатталған 25 қазан 2019. Тексерілді, 25 қазан 2019.
  3. ↑ Nugent, Frank S.. The Screen in Review; 'The Wizard of Oz,' Produced by the Wizards of Hollywood, Works Its Magic on the Capitol's Screen – March of Time Features New York at the Music Hall at the Palace (August 18, 1939).
  4. ↑ King, Susan. How did 'Wizard of Oz' fare on its 1939 release? (March 11, 2013).
  5. 1 2 Fricke John The Wizard of Oz: The Official 50th Anniversary Pictorial History — New York: Warner Books, 1989. — ISBN 978-0-446-51446-0.
  6. ↑ To See The Wizard Oz on Stage and Film. Library of Congress. (December 15, 2010). Басты дереккөзінен мұрағатталған 29 қыркүйек 2018. Тексерілді, 16 сәуір 2011.
  7. 1 2 Complete National Recording Registry Listing – National Recording Preservation Board – Library of Congress. Library of Congress. Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 қаңтар 2017. Тексерілді, 18 наурыз 2018.
  8. ↑ Film Registry Picks First 25 Movies, Los Angeles Times (September 19, 1989).
  9. 1 2 The Wizard of Oz (Victor Fleming 1939), produced by Metro-Goldwyn-Mayer. UNESCO Memory of the World Programme. Тексерілді, 22 сәуір 2025.
  10. 1 2 The 100 Greatest Movies of All Time. Variety. (December 21, 2022). Тексерілді, 23 желтоқсан 2022.
  11. ↑ AFI's 100 Years...100 Movies. www.afi.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 мамыр 2016. Тексерілді, 9 тамыз 2017.
  12. ↑ American Film Institute's list of the 100 Greatest Movies. connect.afi.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 14 ақпан 2010. Тексерілді, 2 қаңтар 2026.
  13. ↑ AFI's 100 YEARS...100 THRILLS. connect.afi.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 16 шілде 2011. Тексерілді, 2 қаңтар 2026.
  14. ↑ AFI's 100 YEARS...100 HEROES & VILLAINS. connect.afi.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 қыркүйек 2009. Тексерілді, 2 қаңтар 2026.
  15. ↑ AFI's 100 YEARS...100 SONGS. connect.afi.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 қыркүйек 2009. Тексерілді, 2 қаңтар 2026.
  16. ↑ AFI's 100 YEARS...100 MOVIE QUOTES. connect.afi.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 20 мамыр 2009. Тексерілді, 2 қаңтар 2026.
  17. ↑ AFI's GREATEST MOVIE MUSICALS. connect.afi.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 қыркүйек 2009. Тексерілді, 2 қаңтар 2026.
  18. ↑ AFI's 100 YEARS...100 CHEERS. connect.afi.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 қараша 2009. Тексерілді, 2 қаңтар 2026.
  19. ↑ AFI's 100 YEARS...100 MOVIES – 10TH ANNIVERSARY EDITION. connect.afi.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 7 сәуір 2009. Тексерілді, 2 қаңтар 2026.
  20. ↑ Top 10 Fantasy. Америка кино институты. Басты дереккөзінен мұрағатталған 19 маусым 2008. Тексерілді, 18 маусым 2008.
  21. ↑ accessed 3/18/2018.. Library of Congress. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 ақпан 2017. Тексерілді, 18 наурыз 2018.
  22. ↑ 100 Maverick Movies in 100 Years from Rolling Stone. Filmsite.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 31 наурыз 2014. Тексерілді, 6 наурыз 2010.
  23. ↑ The 100 Greatest Movies of All Time by Entertainment Weekly. Filmsite.org. Басты дереккөзінен мұрағатталған 31 наурыз 2014. Тексерілді, 6 наурыз 2010.
  24. ↑ 100 Best Films – Village Voice. Filmsite.org. (January 4, 2000). Басты дереккөзінен мұрағатталған 31 наурыз 2014. Тексерілді, 6 наурыз 2010.
  25. ↑ Sight & Sound | Top Ten Poll 2002 – The rest of the directors' list. BFI. (September 5, 2006). Басты дереккөзінен мұрағатталған 9 наурыз 2012. Тексерілді, 6 наурыз 2010.
  26. ↑ Movie News: Who is the greatest?. Total Film. (October 24, 2005). Басты дереккөзінен мұрағатталған 22 қараша 2006. Тексерілді, 16 қыркүйек 2024.
  27. ↑ BFI | Education | Conferences | Watch This! top 50 list (ағыл.). www.bfi.org.uk. Басты дереккөзінен мұрағатталған 15 қараша 2007. Тексерілді, 2 қаңтар 2026.
  28. ↑ The 100 Scariest Movie Moments. Bravotv.com. Басты дереккөзінен мұрағатталған 13 шілде 2006. Тексерілді, 23 қаңтар 2014.
  29. ↑ 101 Greatest Screenplays  (ағыл.).
  30. ↑ Total Film's 23 Weirdest Films of All Time on Lists of Bests. Listsofbests.com. (April 6, 2007). Басты дереккөзінен [https://web.ar chive.org/web/20090207085229/http://www.listsofbests.com/list/30267 мұрағатталған] 7 ақпан 2009. Тексерілді, 6 наурыз 2010.
  31. ↑ The Observer Music Monthly. The 50 Greatest Film Soundtracks, The Guardian (March 18, 2007).
  32. ↑ The Best Movies That Lost Best Picture at the Oscars.
  33. ↑ The 100 Best Movies of All Time. Parade. (October 6, 2023). Тексерілді, 10 қазан 2023.
  34. ↑ The Best Movies of All Time, Ranked. Comic Book Resources. (October 14, 2023). Тексерілді, 20 қазан 2023.
  35. ↑ The 63 Best Movie Musicals of All Time, Ranked. IndieWire. (January 10, 2024). Тексерілді, 30 қаңтар 2024.

Сыртқы сілтемелер

[өңдеу | дереккөзін өңдеу]
«https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Оз_елінің_сиқыршысы_(фильм,_1939)&oldid=3591012» бетінен алынған