Ойын ережелері

Ойын ережелері
фр. La Règle du jeu
Америкалық қайта шығарылым постері
Жанры	комедиялық драма, сатира
Режиссёрі	Жан Ренуар
Продюсері	Клод Ренуар
Сценарийдің авторы	Жан Ренуар Карл Кох
Басты рөлдерде	Нора Грегор Полетт Дюбо Мила Парели Марсель Далио Жан Ренуар
Операторы	Жан Башле
Сазгері	Роже Дезормьер Жозеф Косма
Қоюшы суретші	Эжен Лурье
Кинокомпания	Nouvelle Édition Française
Дистрибьютор	Gaumont Film Company
Ұзақтығы	110 мин.
Бюджеті	5,5 млн франк
Мемлекет	Франция
Тілі	француз
Шыққан жылы	1939
IMDb	ID 0031885
Ортаққордағы Ойын ережелері

«Ойын ережелері» (фр. La Règle du jeu) — 1939 жылы жарық көрген, режиссер Жан Ренуар түсірген француздық сатиралық драма. Фильм Екінші дүниежүзілік соғыстың қарсаңындағы француз жоғары қоғамы мен олардың қызметшілерінің тығырыққа тірелу алдындағы рухани селқостығы мен моральдық тоқырауын бейнелейді.

Сол кезеңде «Ойын ережелері» ең қымбат француз фильмі болды: оның бастапқы 2,5 миллион франк бюджеті соңында 5 миллионнан асып жығылды. Ренуар мен оператор Жан Башле 1939 жыл үшін өте күрделі кинематографиялық әдістерді — терең фокусты және камера үнемі қозғалыста болатын ұзақ кадрларды кеңінен қолданды.

1939 жылы Ренуардың Франциядағы мансабы шарықтау шегінде еді, сондықтан «Ойын ережелері» фильмін жұртшылық үлкен қызығушылықпен күтті. Алайда, оның премьерасын сыншылар мен көрермендер келемеждеп, қатаң айыптады. Ренуар фильмнің ұзақтығын 113 минуттан 85 минутқа дейін қысқартқанымен, туынды қаржылық әрі шығармашылық тұрғыдан үлкен сәтсіздікке ұшырады. 1939 жылдың қазанында соғыс уақытындағы Франция үкіметі бұл фильмге «жастарға жағымсыз әсер етеді» деген себеппен тыйым салды.

Көптеген жылдар бойы фильмнің тек 85 минуттық нұсқасы ғана сақталып келді, бірақ соған қарамастан оның беделі біртіндеп арта берді. 1956 жылы түпнұсқа материалдар салынған қораптар табылып, сол жылы Венеция кинофестивалінде фильмнің қалпына келтірілген нұсқасы таныстырылды. Бұл нұсқада Ренуардың алғашқы монтажынан тек бір ғана шағын көрініс жетіспейтін еді.

Содан бері «Ойын ережелері» кинематограф тарихындағы ең ұлы фильмдердің бірі болып саналады. Көптеген киносыншылар мен режиссерлер бұл туындыны өз жұмыстарына шабыт берген шығарма ретінде жоғары бағалады. Бұл фильм — Sight & Sound әр он жыл сайын өткізілетін беделді сауалнамасында 1952 жылдан бастап 2012 жылға дейін үздік ондықтан түспеген жалғыз туынды (тек 2022 жылғы тізімде 13-орынға түсті).

Сюжеті

Атақты авиатор Андре Жюрье Атлант мұхитын ұшақпен басып өтіп, Париж маңындағы Ле-Бурже әуежайына қонады. Оны досы Октав қарсы алғанымен, Андренің асыға күткен адамы — өзі ғашық болған ақсүйек Кристин келмей қалады. Көңілі қалған ұшқыш тікелей эфирде Кристинді сатқындығы үшін айыптайды. Кристин бұл хабарды өзінің Париждегі пәтерінде, қызметшісі Лизетттің қасында отырып тыңдайды.

Кристин үш жылдан бері Маркиз Роберт де ла Шенемен некеде. Ал Лизетт Роберттің иелігіндегі орманшы Шумахерге тұрмысқа шыққанына екі жыл болса да, ол күйеуінен гөрі ханымына көбірек адал. Кристин мен Андренің арасындағы бұрынғы сезімді оның күйеуі де, жақын достары да біледі. Роберт Кристинмен адалдық туралы сөйлескенімен, іс жүзінде өзінің көңілдесі Женевьевамен кездесуді жалғастырып жүреді.

Оқиға Роберттің Солоньдағы Ла-Колиньер иелігінде жалғасады. Онда Кристин мен оның күйеуі, олардың көңілдестері, жиендері және достары жиналады. Сонымен қатар, иеліктегі қызметшілер арасында да өзіндік «ойындар» басталады: браконьер Марсо орманшы Шумахердің әйелі Лизеттке көз салып, оның артынан қалмайды.

Аңшылық пен маскарад кезінде кейіпкерлер арасындағы қарым-қатынас шегіне жетеді. Андре мен Кристин бірге қашуды жоспарлайды. Алайда, Кристин күйеуінің опасыздығын өз көзімен көрген соң, Андреге деген сезіміне күмәндана бастайды. Ол оранжереяда Октавпен кездесіп, енді сонымен бірге кетуге келіседі.

Шиеленіс маскарад киімдерінің кесірінен орын алған қателікпен аяқталады. Кристин қызметшісі Лизетттің жамылғысын киіп алғандықтан, қызғаншақ орманшы Шумахер оны өз әйелі деп ойлап қалады. Октав соңғы сәтте Кристинмен кетпеуге шешім қабылдап, оранжереяға өзінің орнына досы Андрені жібереді және оған өз пальтосын береді.

Қараңғыда Октавтың пальтосын киген Андрені көрген Шумахер, оны «әйелімді алып қашпақ болған Октав» деп қабылдап, атып өлтіреді. Фильмнің соңында Маркиз Роберт бұл қайғылы жағдайды билікке «өкінішті жазатайым оқиға» ретінде көрсетіп, өз ортасының жасанды «ережелерін» тағы бір мәрте дәлелдейді.

Рөлдерде

Тізім Британ кино институтының (BFI) деректеріне негізделген.

• Нора Грегор — Кристин, маркиза де ла Шене
• Полетт Дюбо — Лизетт, Кристиннің қызметшісі
• Марсель Далио — Роберт, маркиз де ла Шене, Кристиннің күйеуі және Женевьеваның көңілдесі
• Ролан Тутен — Андре Жюрье, Кристинге ғашық ұшқыш
• Жан Ренуар — Октав, Кристиннің ескі досы және Андренің досы
• Мила Парели — Женевьева де Маррас, Роберттің көңілдесі
• Жюльен Карет — Марсо, браконьер және Лизетттің көңілдесі болғысы келетін адам
• Гастон Модо — Эдуар Шумахер, Роберттің орманшысы және Лизетттің күйеуі
• Анн Майен — Джеки, Кристиннің жиені
• Пьер Манье — Генерал, Роберттің иелігіндегі қонақ
• Леон Ларив — аспаз
• Анри Картье-Брессон — ағылшын қызметшісі
• Маргарит де Морле — қонақ
• Пьер Нэй — монсеньор де Сент-Обен, Роберттің иелігіндегі қонақ
• Ришар Франкер — монсеньор Ла Брюйер, Роберттің иелігіндегі қонақ
• Одетт Талазак — мадам де ла Плант, Роберттің иелігіндегі қонақ
• Клер Жерар — мадам де ла Брюйер, Роберттің иелігіндегі қонақ
• Лиз Элина — әуежайдағы радиорепортер
• Эдди Дебрэ — Корней, Роберттің мажордомы
• Жео Форстер — биязы қонақ
• Тони Кортеджиани — монсеньор Бертелен, қонақ
• Никола Амато — Кава, Оңтүстік Америкадан келген қонақ
• Женни Элиа — Жермен, қызметші
• Андре Звобода — әуежайдағы Андренің инженері
• Камиль Франсуа — радиорепортер (дауыс)

Сыртқы сілтемелер

• Ойын ережелері (ағыл.) Internet Movie Database сайтында