Омар хан

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Jump to navigation Jump to search

Омар хан
Омар Нарботаұлы
Лауазымы
Қоқан хандығының ханы
1809 — 1823
Ізашары Әлім хан
Ізбасары Мұхаммедәлі хан
Өмірбаяны
Діні Ислам
Дүниеге келуі 1787 жыл(1787)
Қоқан
Қайтыс болуы 1822 жыл(1822)
Қоқан
Әкесі Нарбота би
Балалары ұлдары:
Мұхаммедәлі хан
Махмұд сұлтан

Омар Хан, Омар Нарботаұлы, Сейіт Мұхаммед Омар хан (1787, Қоқан – 1822, Қоқан) – Қоқан ханы (1809 – 22).

Әлім ханнан кейін билікке келді.

Оның тұсында қоқандықтардың Оңтүстік Қазақстанға басқыншылық саясаты күшейе түсті. Ташкенттің солтүстігінде жатқан бірқатар қалалар мен бекіністерге жорық жасап, 1813 жылы Қарнақ, 1814 жылы Түркістан қалаларын басып алды. Әсіресе Түркістан қаласын алуға үлкен мән беріп, осыдан бастап өзін «әмір әл-муслимин» – «мұсылмандардың әміршісі» деп атауға бұйрық берді және мұсылмандардың халифы саналатын түрік сұлтанына Түркістанды бағындырғаны жөнінде хат жазып, Стамбұлға арнайы елшілік жіберді. Қоқан – Бұхар арасындағы бақталастықты пайдаланған Түркістанның билеушісі Тоқай төре Бұхар хандығын паналап, сондағы қазақтардан қол жинады. Бірақ Түркістанды қайтармақ болған әрекеттері сәтсіз болды. 1821 жылы қоқандықтарға қарсы Тентек төре бастаған қазақтардың көтерілісі болды. Бұл жолы Омар Сайрам, Шымкент қалаларын басып алды. Тентек төре баж салығы мен зекет төлеп тұруға келісім беруге мәжбүр болды. Ал кейбір қазақ төрелері оған өз еріктерімен бағынды. Омар хан солтүстік-батыста Қармақшы, шығыста Іле өзеніне дейінгі жерге Ақмешіт, Күмісқорған, Жаңақорған, Жөлек, Жаманқорған, Әулиеата, Ақсу, т.б. бекіністер салды. Мұндай бекініс қамалдар Талас, Шу өзендері бойындағы қырғыздар жеріне де салынды. Оның тұсында Қоқанның ресми жылнамасы – Умарнама және Шахнама-ий Умар-хани жазылды. Ол көптеген мешіт-медреселер салдырды, Әмір деген бүркеншек атпен парсы және түркі тілдерінде өлеңдер жинағын қалдырды.

Ш.Уәлиханов Қоқан хандары Омар ханнан бастап өздеріне «сейіт» деген сөзді қосып айтатын болған деп көрсетті. [1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ энциклопедиясы 7- том